text
stringlengths 70
186k
| source
stringclasses 1
value | meta
stringclasses 1
value |
|---|---|---|
Куһаҕаны арааран билии — Бикипиэдьийэ
Куһаҕаны арааран билии
Куһаҕан быһыылары оҕоҕо урутаан, аан бастаан үөрэтиини сахалар үөрэхтэрэ тутуһар. Ол курдук дьон бары үчүгэй быһыылары оҥоро сатыылларыттан үчүгэй быһыылар аһара элбэхтэр, онтон куһаҕан быһыылар букатын тарбахха баттанар курдук аҕыйахтар. Аҕыйах ахсааннаах куһаҕан быһыылары оҕо билэр кыаҕа улаханыттан үөрэх ордук ситиһиилээх буоларын хааччыйар кыахтааҕын туһаналлар. Ол иһин «Тоҕус айыыны оҥорума» диэн оҕолорун үөрэтэллэр. Сахалар бу үөрэхтэрин табата, туһата улахана арҕааҥҥы үөрэхтээхтэр «Что не запрещено, то можно» диэн этиилэринэн бигэргэтиллэр. Оҕо куһаҕантан кэһэйдэҕинэ сэрэхтээх буолара биллэрдик улаатара, аныгыскы сырыыга сыыһа-халты туттунарыттан көмүскэл буолар. Ол курдук оҕо тураары охтон, тиэрэ түһэн төбөтүн ыарытыннардаҕына, аны охторугар тиэрэ барбакка, олоро түһэргэ түргэнник үөрэнэр.
Оҕо сэрэхтээх буолуута, бэйэтин харыстаныыта кыра эрдэҕинэ ордук улахан. Биирдэ кэһэйдэ даҕаны, аны ону ончу тыыппат буоларга үөрэнэ охсор. Оҕо бу өйүн-санаатын уратытын сахалар былыр-былыргыттан билэн олохторугар, оҕолорун иитэллэригэр туһаналлар. Бу үөрэх биир салаата тарбаҕы хаарыттаран үөрэтии диэн ааттанар уонна оҕо тарбаҕын итии чааскыга, чаанньыкка хаарыттаран, кэһэтэн үөрэтиигэ олоҕурар. Маннык үөрэммит оҕолор итиини тоҕо тардынан эрэйгэ түбэһэллэрэ биллэрдик аҕыйыырыттан төрөппүттэр бары кэриэтэ туһаналлар. Биһиги билигин итэҕэли үөрэтиибит ити үөрэхтэн тирэх ылан сайдар уонна оҕо кыра эрдэҕинэ оҥорор быһыыларыттан ийэ кута быһалыы үөскүүрүн арыйар. Оҕо бу кэмҥэ үөскээбит ийэ кута кинини үйэтин тухары салайыыга кыттыһарын арыйабыт.
Куһаҕан быһыылары оҥорор оҕо бу быһыыта үгэс буолан иҥнэҕинэ куһаҕан быһыылаах оҕо буолар. «Бу куһаҕан быһыы, маны оҥорума»,- диэн этии оҕо куһаҕан, туһата суох, буортулаах быһыылары оҥорбот, туттунар буолуутугар үөрэтэр. Элбэхтик ытыыр оҕо «Куһаҕан оҕо» буолан ылыан сөп. Оонньууру былдьаһар, ымсыыран иһэр оҕо, «Ыт курдук» куһаҕан майгыланан хаалыан сөп. Сэбиэскэй былаас өй-санаа үөрэҕин суох оҥоруутуттан, буккуйуутуттан оҕо төрөөтөр эрэ «үчүгэй киһи» буолан хаалыыга кубулуйбута, куһаҕан быһыылар суох буолан хаалбыттарын курдук өйдөбүлү дьоҥҥо үөскэппитэ. Бу өй-санаа дьайыытыттан, оҕо барыта үчүгэй диэн өйдөбүл үөскээһиниттэн, дьон оҕолорун куһаҕан быһыылары оҥорбот буолууга арааран үөрэппэт буолбуттара билигин да салҕанан баран иһэрэ хомолтолоох.
Дьон бары үчүгэй, бэйэлэригэр туһалаах быһыылары оҥоруохтарын баҕараллар, оҥоро сатыыллар. Оҕолоругар үчүгэй быһыылаах дьон буола улааталларыгар баҕараллар уонна тугу да оҥорботтор, оҕолоро бэйэлэрэ үчүгэй быһыылаах буолуохтара диэн сыыһа санааҕа оҕустарбыттар. Манна ордук улахан буортуну «айыы үөрэҕин» айааччылар оҥоро сылдьаллар. Ол курдук кинилэр оҕо ийэ кута халлаантан түһэр диэн дьону, төрөппүттэри албынныы сылдьаллар. Олоххо оннук буолбатах, өй-санаа сайдыыта элбэхтик үлэлээтэххэ, үгэс үөскээтэҕинэ эрэ үөскүүр. Оҕо кыра эрдэҕиттэн үчүгэй быһыылары элбэхтик оҥоро үөрэннэҕинэ эрэ үчүгэй үгэстэр үөскээннэр үчүгэй быһыылаах киһи буола улаатар кыахтанарын таба өйдүөхпүт этэ. Оҕо кыра эрдэҕинэ куһаҕан быһыылары оҥотторбот ордук диэн этэ, суруйа сатыыбыт. Элбэхтик куһаҕан быһыылары оҥоро үөрэнэн хааллаҕына, соннук үгэстэр үөскүүллэриттэн куһаҕан майгыланан, куһаҕан быһыылары оҥорор киһи буола улаатан хаалыан, төрөппүттэрин кэлин хомотуон сөп. Бука бары үтүө санаалаах, үчүгэйи оҥорор дьон буолуохпутун баҕарабыт. Бу үтүө баҕа санаабытын ситиһэргэ сахалар «Туох барыта икки өрүттээх» диэн этиилэрин хайаан да тутуһарга наадатын умнан сылдьабыт. Ол аата үчүгэй диэн баар буолуута аҥар өттүгэр куһаҕан баар буоллаҕына эрэ үөскүүрүн, кыайан араарыллан биллэрин аахайбакка сылдьабыт. Киһи аан маҥнай куһаҕан диэни биллэҕинэ эрэ үчүгэй диэн баарын билэр уонна кырдьык үчүгэйин дьэ итэҕэйэр, ону тутуһарга үөрэнэр. Ол иһин сахалар өй-санаа үөрэхтэрэ аан маҥнай аҕыйах ахсааннаах куһаҕан быһыылары билэргэ уонна олору оҥорбот буоларга үөрэтэр. Куһаҕан быһыылары билэр киһи оҥорбот буолар кыаҕа улаатар. Куһаҕан быһыылары умнуу, аны санаабат буолуу киһи оҥорор куһаҕан быһыылара аҕыйыылларыгар тириэрдэр суос-соҕотох суол буолар.
Оҕо кыра эрдэҕинэ, ол аата 5 сааһыгар диэри куһаҕан быһыылары билбэт буолара ордук. Бу кэмҥэ ийэ кута иитиллэр, ол аата үгэстэргэ быһаччы үөрэнэр кэмигэр, куһаҕан үгэстэри түргэнник иҥэриммэтин туһугар олору билбэтэ туһалаах.
Оҕо салгыы улаатан бэйэтин өйүнэн-санаатынан салаллар кэмигэр аны куһаҕан быһыылары барыларын билэр буолара наада. Бу кэмҥэ оҕо тугу билбитинэн, үөрэммитинэн салалларыттан, куһаҕан быһыылары үчүгэйдэртэн арааран биллэҕинэ эрэ, олору оҥорбот буолар кыахтанар. Сахалар таҥараларын үөрэҕэ «Тоҕус айыыны оҥорума» диэн оҕолору үөрэтэрин туһаныа этибит. Төрөппүттэр оҕо өйө-санаата сайдыытын уларыйар кэмин чуолкайдык билэн оҕолорун үөрэтэргэ туһаналлара сөп этэ.
Куһаҕан быһыылары үчүгэйдэртэн арааран билбэт оҕо олору оҥорор кыаҕа улаатан хаалара үчүгэйгэ тириэрдибэт. Ону-маны билиэн-көрүөн баҕата батарбакка аҥардастыы боруобалыыр санаатыттан олору оҥорор кыахтанарыттан куһаҕан быһыылары арааран билэрэ эрэ харыстыыр.
Саҥа дьылы көрсүү елката, харыйата, ону симээһинэ, киэргэтиитэ суох табыллыбат кэмэ кэллэ. Симэммит харыйа саҥа дьылы көрсүһүү үгэһигэр кубулуйбута ыраатта. Дьон арыыччалара тыыннаах елката суох саҥа дьылы көрсөллөрө туохтара эрэ тиийбэтин биллэрэр буолла. Лесхозтар анаан-минээн үүннэрэн син сөп буолар мастары атыыга таһаараллар. Мастар сыаналара төһө уһуннаахтарыттан, лабаалара хойуутуттан тутулуктанар.
Босхону туһана үөрэммит сэбиэскэй дьон тобохторо бэйэлэрэ баран кэрдэн ылалларын ордороллор. Саҥа дьыл кэлиитигэр үүнэн турар мастары кэрдэллэрин күүстээх манааһын да кыайан тохтоппот этэ. Үлэһиттэргэ, манааччыларга туһалаах буолуон сөптөөх саҥаны арыйыыны манна эмиэ туһанан эрэллэр. Бу саҥаны арыйыы киһи куһаҕаны урут биллэҕинэ олору оҥорбот буолар үөрэҕэр тирэҕирэриттэн туһата улахан буолуон сөп.
Лесхоз үлэһиттэрэ аналлаах убаҕаһынан үүнэн турар мастары кэрийэ сылдьан ыстаран кэбиһэллэр. Убаҕас дьиэҕэ киирдэҕинэ ыар сыты таһаарара уонна харыйа иннэтин дьүһүнүн уларытара, бу харыйабыт елка буолан туһалыырын суох оҥорор эбит.
Маннык ыстарбыттарын кэнниттэн дьон үүнэн турар мастары кэрдэллэрэ букатын кэриэтэ тохтообут, суох буолбут диэххэ сөп. Ити курдук киһи өйдөөх-санаалаах уонна онтун бэйэтин туһатыгар, үчүгэй буоларыгар анаан туһанарыттан, куһаҕан диэн тугун билэр буоллаҕына олору оҥорбот кыахтанарын сатаан, табан туһаныахха, куһаҕан быһыыны аҕыйатыахха сөбүн сахалар таҥараларын үөрэҕэ тутуһар. Бу үөрэх «Тоҕус айыыны оҥорума» диэн этиитэ аан бастаан куһаҕаны билэн араарары ирдиир. Онон киһи бэйэтин уопутунан, билэн-көрөн куһаҕан диэн тугун арааран билэн, олоҕор туһаммат буолуута киһилии быһыылаах киһи буоларыгар тириэрдэр. Итини тэҥэ, киһи үчүгэйи баҕарар, оҥорор санаата элбээтэҕинэ, соччо элбэх үчүгэй быһыылары оҥорор кыахтанарын умнубатахпытына табыллабыт. Үчүгэй санаалары элбэтэр туһугар чугас дьоммутугар, атын дьоҥҥо барыларыгар үтүөнү саныахха, оччоҕуна саныыр санааларбыт үчүгэй үгэскэ кубулуйуохтара, үчүгэй санаалаах киһи буоларга олук ууруллар кыахтанар. Бу өйү-санааны тупсарыы биир тутаах, туһалаах быһаарыыта буоларын олохпутугар туһанарбытын сахалар таҥараларын үөрэҕэ хааччыйар.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Куһаҕаны_арааран_билии&oldid=333805»
Бу сирэйи бүтэһигин 10:46 9 Ыам ыйын 2017 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Ахсынньы 20 күнүгэр “Ситим” медиа-бөлөх 15 сылын бэлиэтиир тэрээһин буолан ааста. Манна суруналыыстар уопсастыбаларын, өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбатын, парламент уонна министиэристибэлэр бэрэстэбиитэллэрэ уонна “Ситим” медиа-бөлөх доҕотторо кыттыыны ыллылар.
“Ситим” медиа-бөлөх 2003 сыллаахха тэриллибитэ. Билигин дойду Хотугу-Илиҥҥи масс-медиа ырыынагын биир ордук бөдөҥ тэрилтэтэ буолар. Ол курдук, түөрт хаһыаты: “Кыым”, “Спорт Якутии”, “Ваше право. Дальний Восток”, “Бэлэм буол+”; биэс сурунаалы: “Хатан”, “Күрүлгэн”, “Байдам” уонна “Якутия”, “Полярные Авиалинии” бортовой сурунааллары таһаарар. Ону таһынан, “Якутия24”, “Кыым.ру” уонна англия, кытай тылларынан “Yakutia Today” саайтары үлэлэтэр.
“Ситим” бөлөх тэриллиэҕиттэн генеральнай дириэктэр Мария Христофорова, 90-с сылларга үбүлээһин тиийбэтиттэн сабыллыбыт хаһыаттары сөргүтэр соруктаах үлэтин саҕалаабыта. Ол курдук, 1958 сыллаахха тэриллибит “Молодежь Якутии” хаһыат 2003 сыллаахха саҥалыы тыыннанан тахсыбыта.
Оттон 2005 сылтан “Кыым” хаһыат тахсар буолбута. Аан бастакы нүөмэрэ 1921 сыллаахха ахсынньыга тахсыбыта. Билигин “Кыым” өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн сахалыы тылынан тахсар ордук элбэх тиражтаах (25 тыһ экз) хаһыатынан биллэр.
Бу күҥҥэ өрөспүүбүлкэ үрдүнэн “Ситим” таһаарыыларын уопсай тирааһа 45 % ылар.
"Ситим" медиагруппа үлэһиттэрэ Бэчээт күнүгэр наҕараада туттулар
“Саха сатаабата суох” куонкуруска кыттыыны ыларгытын ыҥырабыт!
|
madlad
|
{}
|
«Эйигин өссө халымырдык таарыйбыт, улаханнык тыыппатах, дьону өссө ынырыктык киһи киһиэхэ кэпсээбэттик куттарын көтүтэн үүртэлиир үһү», -- дэспиттэр.
Харабыллар тойонноро куоракка элбэҕи эрэннэрбит: дисэлиис баар буолуо, оттук мас баар буолуо, спутниковай төлөпүөн баар буолуо диэн. Дьыалатыгар чуорда да суох буолан тахсыбыт. Киитэрэй хохуол кэнэн сахалары албыннаабыт буолан тахсыбыт. «Флага вам в руки», -- диэн баран, ыытан кэбиспит. Саҥа буһан-хатан тахсыбыт «робинзоннар» дьыала хайдаҕын онно тиийэн баран биирдэ өйдөөбүттэр, ол эрээри хойутаабытттар.
Биир саха уола кирилиэһинэн ыттан тугу эрэ үлэлии сылдьыбыт. Кэмбиэйэр үрдүгэр олорон, арааһа, сыбааркалыы сылдьыбыт курдук кэпсээбиттэрэ. Ол бириэмэҕэ, эмискэ киһилэрэ хаһыытаабытынан аллара сууллубут. Улаханнык оһолломмут. Салгыы үлэлиир кыаҕа суох буолбут. Производственнай оһол диэн оҥороннор, инбэлииккэ тахсыбыт. Кэлин уолаттар ыйыттахтарына этэр үһү: «Миигин кэннибиттэн туох эрэ биллибэт күүс күүскэ аспыта», -- диэн. Дьон-сэргэ ону итиннэ көмүллэ сытар былыргы тоҥус ойуунун кытары ситимнээбиттэрэ. Дьиҥэр, боростуой үлэһит саха уола итиннэ туох буруйдаах буолуой. Үлэтин эрэ толоро сырыттаҕа. Уоттаах харах суоһугар, ойуун айатыгар түбэһэн биэрээхтээтэҕэ...
Мин эбэм, бу санаатахха, сааһын соччо моҥообокко сылдьан өлбүт эбит. Баара-суоҕа сэттэ уон биэһигэр. Ол иннинээҕи сайын алҕас, аһаҕас оҥкучахха түһэн доруобуйатын айгыраппатаҕа буоллар...
Оҥкучахха түһэн баран, эбэм улаханнык хотторубута. Биир сыл иһигэр орон-тэллэх киһитэ буолбута. Онно охтон, быарын доргуппут быһыылааҕа...
Ону кытта ийэ-хара көлөһүнэ сарт түһэн уһукта биэрбитэ, аттыгар убайа олорор үһү. – “Ийэбит бараахтаата”... -- диэбит.
Оннук улахан куһаҕаны оҥорбута суоҕа. Эйэҕэс, үтүө санаалаах чөчүөккэ оҕо этэ. Кэлин кэргэннэнэн уоллаах кыыс оҕоломмутум. Онуоха кыыһым иккилээҕэр-үстээҕэр арыт дьиэтигэр соҕотох хааллаҕына: «Кыыс баар, оонньуур», -- диэччи. Дьэ, сити курдук. Аттыбытыгар көстүбэт, араҥачылыыр күүс куруутун баар.
Уонтан тахса сыллааҕыта итиннэ икки этээстээх мас дьиэлэр турбуттара. Боростуой нуучча дьоно олорбуттара. Биир сыл дьиэлэрэ күлүбүрэччи умайан тахсыбыт. Соруйан уоттаабыттара дуу, туох эрэ алҕас дьалаҕай сыһыантан дуу, билигин биллибэт. Онно дьон суорума суолламмыттар. Кинилэр быыстарыгар -- саҥардыы олох олорон эрэр эдэркээн нуучча кыыһа.
Ол кыыс барахсан Орто дойдуга муммут, уоскулаҥын булбатах кута ити сиргэ хаалбыт дэһэллэрэ. Утуйа сытан угаардаан, тумнастан бараахтаабыт. Бу саҥа дьиэ кирилиэстэринэн түүн ытыы-ытыы: «Где мой дом? Почему я здесь? Помогите, пожалуйста...» -- дии-дии хаамар дииллэрэ...
“Айыы Дьиэтин туруорсабыт!”
|
madlad
|
{}
|
Дьөһөгөй - Лошадь | Айыы итэҕэлэ
Сылгыны иитии 5000 кэриҥэ сыллааҕыта саҕаламмыта. Ити кэмҥэ аҕа ууһунан олорор дьон Иллэргэ түмсэр буолбуттара. Азия илиҥҥи өттүгэр көс омуктарга Тенгригэ үҥүү үөскээбитэ. Ити аты кытта сибээстээх өйдөбүл этэ.
Саха бэйэтин күн киһитэ диэн ааттыыр. Онтон күммүт ат уобарастаах этэ.
Сылгы туһунан этиилэр
Хонуу биэтин курдук хонолдьуйда.
Хара сылгы барда (кыһын), маҥан сылгы кэллэ (сайын).
Дьаҕыл атыыр иҥэрсийдэ (этиҥ этэрэ).
Уол оҕо биир күҥ ат уоратыгар, биир күҥ ат үрдүгэр (олох туһунан этии).
Аккын миин (кэргэннэн).
Ат кулук (уол оҕону хайҕаан этии).
Ат көхсүгэр кынат курдук ойуу баар буолар. Ону дьаҕыл диэн ааттыыллар. Дьаҕыллаах аты сахалар ураты сөбүлүүллэр. Кини саха киһитигэр олоҥхолорго туойуллар кынаттаах ат буолан көстөр.
Олоҥхолорго арыт дылдыа ат диэн баар. Олоҥхо ата барыта кынаттаах буолар. Онтон дылдыа диэн ураты аты этэллэр. Ол гынан баран туох уратылаҕын ахтыбаттар. Онтон биһиги көрдөхпүтүнэ Олоҥхо ата сирдээҕи аттан уратыта диэн кынаттаах. Онон дылдыа диэн аты кынаттаах ат курдук өйдүүбүт.
Кулун тутар 21 күнэ саха төрөөбүт күнэ диэн ааттанар. Саха кэпсээнинэн халлаан биэтэ сиргэ түспүт уонна төрөөн кэбиспит. Ол оҕо саха эбит.
Оччолорго аты мииммит киһи сатыы дьоҥҥо холоотоххо танха курдук суолталаах этэ. Ити кэмтэн аттаах дьоннор киэҥ Евразия устун тарҕаммытара. Кинилэр сир айыы Күн динээстийэтэ диэни үөскэппиттэрэ.
Саха танҕаларга бары сылгы дьүһүннээх буолаллар.
Кулун тутар 21 күнэ саас саҕаланар күнүнэн биллэр.
Саха биир ыйын аата сылгы аатынан бэриллэр. Кини сахалар кулун тутар дииллэр. Хотугу сахалар ат ыйа дииллэр.
Былыр бу кэмҥэ төрүүр биэлэри мэһэйдээбэтиннэр диэн биэлэртэн кулуннары туспа араарар эбиттэр. Ол иһин бу аат киирэн хаалбыт.
Утуйа сытар кулуну уһугуннарыы алгыһа
Былы кулуну улаханнык ытыктыыллара. Бэл утуйа сытар кулуҥҥа алгыс этэн уһугунараллара.
Сахаларга үүҥ сайыннарар, иитэр суолталаах. Алгыска этиллэр:
Арҕаһыттан тэһиннээх айыы киһитэ.
Ат сүрүн көлө этэ
Саха аттаах буолан туой иһитээҕэ, ыраах сиргэ барара. Тимир маллардааҕа.
Кый диэн туом. Сылгыны айылҕаҕа бэлэх биэрии
Саха сөүһү боруодатын тапсарарыгар ытык дабатыы диэн туом оҥорор. Былыр бу туом ыһыах төрдүнэн буолбут. Онтон сылгыга ытык дабатыы үөскээбит. Бүтэһигэр ынахха анаан ытык дабатар буолбуттар.
Ытык дабатыытын уратыта:
Айыыларга дабайан тахсар уонна түһэр.
Ыһыахтар саҕаланар кыра ыһыахтара кулун кымыһа дэнэр.
Сайын саҕаланыыта оҥоһуллар.
Ураһаҕа эбэтэр дьиэҕэ мусталлар. Оҕолор киирбэтиннэр диэн ааны хатыыллар.
Алгысчыт саҥата суох алта өттүгэр кымыс кутар.
Дьон саҥата суох олороллор.
Бу ыһыах биир сүрүн уратыта саҥата суоҕа буолар. Тоҕо саҥарбаттара биллэр. Сыдгы айыыта олус сэргэх буолар. Кыра да тыастан халлааҥҥа көтүөн сөп.
Кымыс иһиитэ (кымыһы туом кэмигэр иһии):
Кымыһы чорооҥҥо кутан баран үс төгүл үөһэ ууналлар. Ол аата аньыылары аһаталлар.
Ити кэнниттэн кымыһы иһэн кэбиһэллэр. Ити алгыстаах кымыс диэн ааттанар.
Ханнык кымыстар бааллара:
Кымыс оҥоруу ыһыах кэмиттэн саҕаланар.
Онтон оттооһун кэмигэр сүрүн ас буолар. Онон кымыс иһиитэ сайын саҕаланыаҕыттан күһүҥҥэ диэри салҕанар.
40 күннээх ыһыах
Хаҥалас нөөрүктээйитигэр 40 күннээх ыһыах 18-с үйэ ортотугар ыытыллыбыта. Онно сүүрбэччэ күн алгыстаабыттара. Онтон ойууннара ыалдьан ситэ оҥорботохторо.
2014 сыллаахха «Үрүҥ күн алгыһа» диэн биэриигэ 40 күннээх алгыс этиллэр.
Ситиинэн быйаҥы тардан ылаллар
Сылгы туомнара (бырааһынньыктара саас буолуоҕыттан сайын бүтүөр дылы бараллар). Онтон кыһын, күһүн өттүгэр сүрүн суолтаны ылар. Дьиэбит иччитэ сылгы дьүһүннээх буолар.
Ол аата дьыл сайын өттө-үүнүү кэмэ-сылгы бэлиэтинэн барар. Онтон дьыл кыһыҥҥы кэмигэр эмиэ сылгыбыт харыстыыр.
Сылгы оонньуута уонна сылгы буолуу оонньуута
Сахаҕа биир киэҥник тарҕаммыт оонньуу сылгылаах оонньуу уонна сылгы буола оонньуу этэ.
Ыҥыырга олорон сиргэ сытар малы ылыы:
Сылгы иһинэн эргийэн тахсыы.
Сиргэ сытар кырбас эти сүүрдэн кэлэн үҥүү курдук малынан иилэн ылыы.
Акка олорон быаны тардыһыы. Ким сууллубут хотторор.
Акка саһыы (итиннэ атаҕар маҥан кумааҕы сыһыарыллыбыт иҥэһини кэтэрдиллэр. Кини иҥэһэтэ эрэ көстүөхтээх. Атына көстүө суохтаах. Былыр боотурдар иҥэһэлэринэн охтон харыстаналлара).
Сылгы буолан оонньооһун:
Үөһэ тугу эмэ кэнниэн тэбии. Төһө үөһэ тэбэрэ ахсааҥҥа ылыллар.
Аттаан баран сүрүү
Ыһыах саҕана эбэтэр туспа оҥоһуллар биир улахан оонньуу сылгы сүүрүүтэ буолар.
Олоҥхолор саҕаттан сылгы сүүрүүтэ баара.
Дүпсүн уонна Бороҕон арахсыытыгар эмиэ сылгы сүүрдэн быһаарбыттара.
Боруоста харчыга күрэхтэһэллэрэ.
Киһи тугу эрэ саныы турдаҕына, сылгы саҥардаҕына, ол санааларын тохтотоллор. Тугу эрэ гыныах буолбут буоллахатарына ону оҥорботтор.
Олоҥхолорго сылгы киһилии саҥарар диэн этэллэр.
Таҥха кэмигэр сылгы саҥатын истэн олохторун билэллэрэ.
Бу ойуу билигин саха өрөспүүбүүлүкэтин дьаралыга буолан турар. Саха киһитэ Саха сирин дойду гына баран иһэрин көрдөрөр.
Тилинэрии биир ньымата
Былыр оҕонньор кыһын өлөөрү гыннаҕына, дьиэ иһигэр ыһыах курдук тэрийэллэрэ:
Алгысчыт алгыс этэр.
Оччоҕо оҕонньор соту буолан баран туран кэлэр. Былырга саха өйдүүрүнэн сайын өлүө суохтаах.
Сахаларга былыр сэргэ сүрүн мал этэ. Кини иччитэ Тойон Түһүмэл диэн. Тойон Түһүмэли сылгыны маарынныыр курдук дьүһүннүүллэр.
Аты киэргэтии улахан суолтаны ылара. Саха аты таҥара курдук суолталыыр.
Эллэй Боотуру арыт Сылгыһыт уол дииллэрэ.
Амма киһитэ Чуорунай Охотскайга диэри айаҥҥа сылдьыбыта. Онно сылгы өлөрүн элбэхтик көрбүтэ. Дойдутугар сылгылары чиэстээн 40 сэргэни туруорбута.
Байтакаан диэн баайга эдэр ат баара. Оччолорго кулун этэ. Нороху диэн атый баай иитигэ кулуну көрдүүр. Ону Байтакаан биэрбэт. Нороху абараан сылгы муннун быһаҕынан хайа анньар. Онтон ыла ат Сирэҕэс диэн ааттанар. Байтакаан эчэйбит атын Норохуга биэрэр. Ол гынан баран үтүө атын эчэттэрэн улаханнык кыыһырбыт. Мантар сылтаан икки ыал өстөһөллөр. Биирдэ Норохулаах Байтакааннары кырган кэбиһэллэр. Ол биллэн үс уол хаайыыга түбэһэллэр. Аҕалара Иринньэх үс уолаттарын хаайыыттан быыһыыр кыахтаах эбит. Ол гынан баран үс уолунааҕар Сирэҕэс атын ордорбут. Ол саҕана Нам үрдүнэн бастыҥ сүүрүк буолбут.
Былыр Сунтаарга Моонньо кулуба Дабаан үрэххэ тутар сылгылардаах эбит. Кини муостаах атыырдаах эбит. Улахан хаар буолбут. Сылгы үөрэ барыта өлбүт. Муостаах атыыр соҕотоҕун хаалан баран турбутунан өлбүтэ үһү.
Ю.Г.Титов аатырбыт ат баайааччы. Сылгы туһунан элбэх кинигэ суруйбута.
Туймаадаҕа аттар бэлиэлэрэ
Туймаада хочотугар куораты өҥөйөн Чочур Мыраан турар. Былыр Дыгын ата ити хайа үөһэ тахсан баанан (аһаабакка, уу испэккэ) турара үһү. Оччоҕо Дыгын ыраах айаҥҥа турар кэмэ кэлбит дииллэр эбит.
Күөх Хонууга былыргыттан аат сүүрдэр эбиттэр. Онно сороҕор Дьокуускай сахалара татаардар кытта ат сүүрдэн күрэхтэһэр эбиттэр.
Бэргэһэлээх ойууну Дьокуускай баһыырын олбуоругар сиэл баайбыт. Ол кэлиҥҥэ дылы турбут.
Ат сүүрдэр сир
Сэбиэскэй кэмҥэ Дьокуускайга ат сүүрэр сирин туттулар.
Дьокуускайга сэбиэскэй кэмҥэ атынан сүүрдэн иһэр Манчаары ускулуптууратын оҥороллор.
2005 сыллаахха тый хаһаайстыбатын дьиэтин иннигэр кулунчук ускулуптууратын оҥоттороллор.
|
madlad
|
{}
|
Сэргэлээххэ истиҥ-иһирэх киэһэ буолан ааста - Тирэх Уйбаан
Опубликовано 29.12.2018 29.12.2018 Автор: khanalas
Сэргэлээххэ истиҥ-иһирэх киэһэ буолан ааста
Уран уус, эмэгэттээх эмчит, Россия худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, Саха өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, норуот маастара Уйбаан Уйбаанабыс Монастырев – Тирэх Уйбаан айылҕаны анаарыытын, эйгэни ырытыытын ахсынньы ый 7 күнүгэр Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет актовай залыгар мустубут дьон кэлэн тустарыгар туһанан бардылар.
Көрсүһүү 3 түһүмэххэ арааран ыытылынна.
Бастакы түһүмэх –айыллан кэлбит аналыгар уус идэтигэр ананна.
Иккис түһүмэх — ыалдьар дьону эмтиир уонна оҕото суохтары оҕолуур дьикти дьоҕуругар ананна.
Үһүс түһүмэх — саха төрүт өйүн-санаатын этиттэрии нөҥүө кэлбитин киһиэхэ тиийимтиэ тылынан быһааран биэрэр дьикти өрүтүгэр ананна.
Уйбаан Уйбаанабыс кэлбит дьоҥҥо анаан бэрт тиийимтиэтик иһирэхтик кэпсээтэ, олоҕун сүрүн кэрчиктэрин билиһиннэрдэ. Көрсүһүү бүтэһигэр Уйбаан Уйбаанабыһы дьонугар-сэргэтигэр эмчит быһыытынан туһалаабыта 20 сылынан эҕэрдэлээтилэр. Хаҥалас улууһун Культура уонна духовнай сайдыы салалтатыттан, “Уран” түмсүүттэн, улуус депутаттарыттан, Покровскай куорат уонна Булгунньахтаах нэһилиэгин салалталарыттан эҕэрдэлэр, наҕараадалар тутарылыннылар. Ол курдук «За вклад в развитие народно-художественных промыслов в РС(Я)» уонна «За вклад в социально-экономическое развитие г.Покровск» бочуоттаах бэлиэлэр туттарылыннылар. Покровскай куоратыттан урбаанньыт Наталья Терешкина дьиэ кэргэнин аатыттан 300 тыһ.солк. сууммалаах дьиэ тутарга материал сертификатын туттарда. Оҕоломмут ыаллар тахсан барҕа махтал тылларын эттилэр, бэлэхтэрин туттардылар.
Убаастыыр ытык киһибитигэр Уйбаан Уйбаанабыска кытаанах доруобуйаны, уһун дьоллоох олоҕу баҕарыаҕыҥ, сиэдэрэй оҥоһуктарын быыстапкалаабытыгар махтаныаҕыҥ, дириҥ ис хоһоонноох көрсүһүүтүгэр, тус бэйэтигэр, айар талааныгар сүгүрүйүөҕүҥ.
Предыдущая запись:Назад Тирэх Уйбаан выставката арылынна
Следующая записьДалее ИЛ – ЭЙЭ СҮБЭТЭ
|
madlad
|
{}
|
Суолга сэрэхтээх буолууну хас биирдии оҕо кыра эрдэхтэн билэрэ олох ирдэбилэ - Сахапечать
Суолга сэрэхтээх буолууну хас биирдии оҕо кыра эрдэхтэн билэрэ олох ирдэбилэ
Тыа сиригэр кэлиҥҥи кэмҥэ тиэхиниькэ арааһа киин сирдэртэн хаалсыбаттыы биллэ элбээтэ. Ону тэҥэ оҕолор кыра саастарыттан тиэхиньикэҕэ сыстан, бэл алын кылаастан матасыыкыл, скутер, массыынаны да ыыта үөрэнэллэрэ баар суол. Ол эрэн, тиэхиньикэни баһылыыры тэҥэ суол быраабылатын оҕо булгуччу билиэхтээх, ону тутуһуохтаах. Хас биирдии киһи олоҕо уйгулаах буоларын туһугар сокуону тутуһан бэрээдэктээхтик олоруохтаах. Ханнык баҕар буруй сокуонунан накаастанылларын оҕо эмиэ кыра сааһыттан билэ үөрэниэхтээх.
Онтон сиэттэрэн, Р.И.Шадрин аатынан Саккырыыр орто оскуолатыгар СӨ Ис дьыала министиэристибэтин «Верхоянскай» отделын ГИБДД старшай судаарыстыбаннай инспиэктэрэ Сергей Мурунов уонна полиция болномуочуйалаах учаскыабайа Нюргун Титов алын уонна улахан кылаас оҕолоругар интэриэһинэй бэсиэдэлэри аахтылар, ыйытыыларга хоруйдаатылар.
Суол инспиэктэрэ оскуола оҕолоругар икки көлүөһэлээх тиэхиньикэҕэ сэрэхтээх буолуу быраабылаларын кэпсээбитин бэлисипиэттээх кырачааннар бэрткэ сэргии иһиттилэр. Полиция учаскыабайа Нюргун Сарыалович бэрээдэк туохха олоҕуруохтааҕый, сокуон иннигэр эппиэтинэс туһунан бэсиэдэтин улахан кылаас үөрэнээччилэрэ интэриэһиргээтилэр.
2019 сыл саҕаланыаҕыттан Саха сиригэр 15 эчэйиини, 16 оһоллонуу, 3 сааһын ситэ илик оҕолор суолга эчэйиини ылбыттарын истэн харааһыннылар.
Нюргун Боярский, газета «Бытантай уоттара»
Статью посмотрели: 128
|
madlad
|
{}
|
III «Аан дойду виртуоз-хомусчута» Норуоттар икки ардыларынааҕы күрэс үөрүүлээх аһыллыыта буолла
Дьокуускайга III «Аан дойду виртуоз-хомусчута» Норуоттар икки ардыларынааҕы күрэс үөрүүлээх аһыллыыта П.А. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатыр иннигэр, Орджоникидзе болуоссатыгар буолла. Саҕаланыытыгар куонкурус кыттааччылара биир-биир хааман киирдилэр. Быйыл тэрээһиҥҥэ Арассыыйа араас эрэгийиэннэриттэн, Японияттан, Австрияттан, Индияттан, Китайтан, Киргизияттан, Монголияттан уо.д.а. бэрэстиибэтэллэр кэлбиттэр.
Кыттааччылары кытта билсиһии кэнниттэн, куонкурус кыттааччыларын, ааттаах-суоллаах хомусчуттары кытта 300 тахса киһи кыттыылаах хомуска толорууга маассабай флешмоб буолла. Маны сэргэ, манна биидьийэнэн сибээс нөҥүө Саха сирин 15 оройуонуттан уонна куоратыттан элбэх киһи кыттыыны ылла.
Салгыы, СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Сергей Местников, СӨ Култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга миниистирэ Юрий Куприянов, варганистар норуоттар икки ардыларынааҕы уопсастыбаларын бэрэсидьиэнэ Франц Кумпл уонна Дьокуускайдааҕы Аан дойду норуоттарын хомуһун Түмэлин уонна Киинин бэрэсидьиэнэ Иван Алексеев-Хомус Уйбаан эҕэрдэ тылларын эттилэр.
Онтон, үөрүүлээх аһыллыы дьоро чааһа буолла – М.К. Аммосов аатынан ХИФУ «Уран» үҥкүү ансаамбыла алгыс үҥкүүтүн кэнниттэн, алгысчыт Александр Артемьев алгыс сиэрин-туомун толордо.
Түмүккэ, мустубут дьону барыларын түмэр үөрүүлээх оһуохай буолла.
Түгэнинэн туһанан, ыраахтан кэлбит сорох кыттааччыттан аҕыйах ыйытыкпар хоруйдуулларыгар көрдөстүм.
Равиль Лиров, Алтай Өрөспүүбүлүкэтиттэн сылдьар.
- Саха сиригэр маҥнайгы кэлииҥ дуо?
- Саха сиригэр иккиспин кэллим. Бастаан 10 сыл анараа өттүгэр кэлэ сылдьыбытым. Саха сирин дьонун-сэргэтин олус сөбүлээтим. Барыта олус колоритнай. Манна дьиҥ тыыннаах эйгэ баар. Мин бу куораты таптаатым.
- Бу күрэххэ бэлэмнэммитиҥ төһө өр буоллай?
- Алтай Өрөспүүбүлүкэтин салалтатыттан икки ый анараа өттүгэр ыҥырыылаах сурук ыыппыттара. Бэлэмнэнэрбэр диэн хас даҕаны хомус ылбытым уонна бэлэмнэммитинэн барбытым.
- Хаһааҥҥыттан хомуска оонньуугунуй?
- Хомуска бэйэбин өйдүүр буолуохпуттан оонньуубун. Кэлиҥҥи сылларга хомуска оонньуурум олус элбээтэ.
- Хомуска оонньуур композицияҥ аата ханныгый? Туох уратылаах буолуоҕай?
- Мин икки композицияны иһитиннэриэм. «Дьаҕар Хожуҥ» диэн нүөмэрим сиэр-туом (обрядовое) ырыалаах буолуоҕа. «Утро в горах Алтая» композициябар дорҕоон эгэлгэтин таһаарыам.
- Эн санааҕар, саха уонна алтай омук хомуска оонньуулара туох атыннаахтарый?
- Улахан ураты суох курдук. Мин манныгы этээри гынабын, хомуска оонньооччулар бука бары омугуттан тутулуга суох, бэйэ-бэйэбититтэн үөрэнэн, хайдах баҕарар толорууну иһитиннэриэхпитин сөп.
- Кыттааччыларга баҕа санааҥ.
- Кыттааччыларга баҕарыам этэ долгуйуута суох кыттыыны, айымньылаах толорор идэлэрин бырахпаттарыгар. Ким даҕаны кыайдын, өрүүтүн хомустарын илдьэ сылдьан ис сүрэхтэриттэн оонньоотуннар.
Александр Сигунэй, Красноярскай кыраай Таймыырдааҕы муниципальнай оройуонун Дудинка куоратыттан сылдьар, омугунан ненец.
- Варган алыптаах эйгэтигэр хаһан үктэммиккиний?
- Варгаҥҥа 11 сааспыттан оонньуубун. Урут «Хэйро» ансаамбылга дьарыктанар этим, онно варганы толорууга солистыыр этим. Маны таһынан, мин – косторез-худуоһунньукпун. Уопсайынан, айар-тутар эйгэҕэ баарбын. Бастаан, 1981 сыллаахха иним хантан эрэ хомус булан аҕалбыта. Мин дьэ ону олус кэрэхсээбитим, долгуйа истибитим, бэл, сүрэҕим мөҕүл гыммыта. Онтон 1980-90-с сылларга саха хомусчуттара Бүөтүр Оҕотоойоп, Спиридон Шишигин уонна Иван Алексеев хомуска оонньуур аудиокассеталарын истибитим. Кинилэри истэн үтүктэр этим. Биһиэхэ Таймыырга долганнар бааллар, кинилэр тыллара саха тылыгар олус майгынныыр.
- Саха сиригэр бастакы сырыыҥ дуо?
- Саха сиригэр аан маҥнайгыбын кэллим.
- Дьэ, Саха сирин туох дии санаатыҥ?
- Хайдахтаах курдук долгуйан, ис кутум үөрэн сылдьарын тылбынан кыайан сатаан эппэппин. Ис испиттэн иэйэ сылдьабын.
- Хомуска оонньуур уратыҥ хайдаҕый?
- Улахан уратыта суох диэхпин сөп. Барытын саха хомусчуттарын истэммин үөрэннэҕим. Ол эрээри, бэйэм долганныы, ненецтии атыммын хайдах эмит тиэрдиэм дуу, баҕар?..
- Хас биирдии үөрүүлээх түгэнтэн үөрэн-көтөн иһиэххэ. Бу бырааһынньыкпыт или-эйэни аҕаллын.
Алексей Чичаков, Алтай Өрөспүүбүлүкэтиттэн сылдьар.
- Саха сиригэр кэлэн, сүдү куонкуруска кыттаары сылдьаргыттан төһө долгуйаҕыҥ? Саха сиригэр бастакыгыҥ кэллиҥ дуо?
- Долгуйабын бөҕө буоллаҕа. Саха сригэр бастакыбын кэлэн олус үөрэ сылдьабын. Манна кэлиэхпин олус баҕарбытым, ол баҕа санаам дьэ туолла.
- Эн хомуска композицияҥ туох уратылаах буолуоҕай?
- Мин куонкуруска сиэр-туом көстүүтүн (обрядовое действо) көрдөрүөм. Ол эбэтэр, хомус дорҕоонунан хартыынаны ойуулуубун. Оттон ойуум диэн – “кам” (камлание) ыытыллар кэмигэр, ыалдьыбыт киһини үтүөрдэр туһуттан айылҕа, хайа, күөл уонна кыыллар иччилэрин ыҥырыы. Бу мин туттар ньымаларым дьиҥнээх камтан ылыллыбыттара. Мин ол ону хомус дорҕоонунан ойуулаан көрдөрөбүн диэххэ сөп.
- Бу чыҥха атын таҥастааххын. Туох суолталааҕый?
- Бу мин толоруохтаах, хомуска “Кам” композициябар сыһыаннаах көстүүм. Манна баар элимиэннэр «кам» сиэрин-туомун ыытар эмчиттэр таҥастарын көрдөрөр. Бу көтөр куорсуннара Тенгрига көрдөһүүм тиийдин диэн суолталаахтар.
Кыттааччыларга ситиһилиилэри баҕарыаҕыҥ!
Санатар буоллахха, III «Аан дойду виртуоз-хомусчута» Норуоттар икки ардыларынааҕы күрэс култуурунай көҕүлээһиннэр Бэрэсидьиэннээҕи пуондатын өйөбүлүнэн ыытыллар. Тэрийээччилэринэн СӨ Бырабыыталыстыбата, Култуура уонна духуобунай сайдыы Министиэристибэтэ, Дьокуускайдааҕы Аан дойду норуоттарын хомуһун Түмэлэ уонна Киинэ, Норуоттар икки ардыларынааҕы варган уопсастыбата буолаллар. Тэрээһин бэс ыйын 16-17 күннэригэр ыытыллар.
Ираида Коркина-Чугдаара, ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ
|
madlad
|
{}
|
Дельфийскэй оонньууларга Саха сирин ыччата ситиһиилээхтик кытынна | КИИН КУОРАТ
Дельфийскэй оонньууларга Саха сирин ыччата ситиһиилээхтик кытынна
Пермь куоракка Арассыыйатааҕы 20-с төгүлүн ыытыллар Ыччат Дельфийскэй оонньуулара түмүктэннэ. Саха сириттэн манна 6 киһи, ол иһигэр Дьокуускайдааҕы Балет оскуолатын устудьуоннара уонна Намнааҕы педагогическай колледж худуоһунньук кыыһа кытыннылар.
Култуура министиэристибэтин пресс-сулууспата иһитиннэрбитинэн, Посельскаялар ааттарын сүгэр Балет оскуолатын 1 кууруһун устудьуона Иван Одинцов Дельфийскэй оонньуулар үрүҥ көмүс призера үрдүк ааты ылбыт.
Кини «Классическай үҥкүү» бөлөххө 15-17 саастаахтар ортолоругар кыттыбыт. Иван Одинцов – Галина Уланова пуондатын стипендиата, хореографическай үҥкүү кыһаларын аан дойдутааҕы күрэхтэрин кыһыл көмүс мэтээлин хаһаайына, KIBС аан дойдутааҕы балет күрэҕин 3-с истиэпэннээх лауреата.
Дельфийскэй оонньууларга өссө биир Саха сирин бэрэстэбиитэлэ – Алисия Пак «За артистизм и легкое исполнение” дипломҥа тигистэ.
Дельфийскэй оонньуулар бырагыраамалара 28 номинациялаах эбит. Манна Арассыыйа 80 регионуттан 2000 кэриҥэ ыччат кыттыбыт.
|
madlad
|
{}
|
Иис алыбын үйэлээх суола | КИИН КУОРАТ
Иис алыбын үйэлээх суола
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана А.С. Николаев Арассыыйа норуоттарын култуурунай нэһилиэстибэтин сылыгар саха олоҕун чинчиһитэ, бөлүһүөк, саҥа үйэ сайдыытын суолун ыйбыт А.Е. Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй олоҕун, нэһилиэстибэтин үөрэтиигэ, үйэтитиигэ 5 сылы анаан биллэрдэ.
Бу улахан суолталаах үлэ сүнньүнэн Арассыыйа “Таптал уонна бэриниилээх буолуу” бэлиэлээх, Амма нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Саха Өрөспүүбүлүкэтин уус-уран уһаныыга маастара, “Саха Өрөспүүбүлүкэтин уус-уран уһаныыга өҥөтүн иһин”, “Таатта улууһун сайдыытыгар өҥөтүн иһин” бэлиэлэрдээх үлэ бэтэрээнэ, сэрии кэмин оҕото, Өксөкүлээх Өлөксөй биир дойдулааҕа Татьяна Васильевна Ефимованы кытта кэпсэттибит.
– Үтүө күнүнэн, Татьяна Васильевна! Хас сыллаахха, ханна төрөөбүккүнүй? Өбүгэлэриҥ кимнээхтэрий?
– Мин 1942 сыллаахха тохсунньу 15 күнүгэр күн сирин көрбүтүм. Ийэм Мария Егоровна Нюрова (Прудецкая) Уус Маайа Алыһардаах диэн сиригэр төрөөбүт. Ийэтэ Мария Николаевна Малышева Чычымай Маччай Ньукулай кыыһа. Аҕата Егор Николаевич Прудецкай диэн Уус Маайа киһитэ. Уонча саастааҕар Чычымахха бандьыыттартан куотан киирбиттэр. Кэлиэҕиттэн холкуоска ыанньыксытынан үлэлээбит. Эбэтин, ийэтин, аҕатын уҥуохтарын тутан, быраатыныын суулаһан олорбут. Бастакы кэргэнэ Терентий Тарабукинтан 8 оҕоломмуттара бары төннүбүттэр. Мин киниэхэ соҕотох оҕобун. Аҕам Василий Спиридонович Нюров диэн 7 оҕолоох Ньуураптар иккис уоллара. Холкуос сылгыһыта этэ. 1941 сыллаахха атырдьах ыйын саҥатыгар сэриигэ ыҥырыллыбыт. Баран иһэн Дьокуускайга хаартыскаҕа түспүттэрин ыыппыт уонна ол кэннэ ууга тааһы бырахпыттыы сүппүт. Ханна да тиийбитэ, өлбүтэ биллибэт этэ. Оннук сураҕа суох сүппүтэ. Кэлин кистэлэҥ докумуоннар арылланнар, 1941 сыллаахха атырдьах ыйын 15 күнүгэр өлбүттэр испииһэктэригэр баарын көрбүтүм. Аҕам сытыары сымнаҕас майгылаах, туруу үлэһит киһи эбит.
– Өксөкүлээх Өлөксөй төрөөбүт сириттэн төрүттээххин. Учай сирин, Көрдөрүүлээҕи сырдат эрэ.
– Төрөөбүт Көрдөрүүлээҕим үтүөкэн дойду буоллаҕа. Оҕо сааһым күннээх, сылаас өйдөбүлэ, чахчы даҕаны көмүс ньээкэ уйабыт. Олус эйэлээх, үлэһит дьоннордооҕо. Биһиги бэйэ-бэйэҕэ истиҥ сыһыаҥҥа иитиллэн, киһи буолан уһаарыллан тахсыбыппыт. Учайга кыра эрдэхпинэ олоро сылдьыбыппыт. Дойдум туһунан сырдык, сылаас эрэ өйдөбүллээхпин. Кырдьаҕас Учайга оттуур этибит. Онно халдьаайы анныгар кэрэх маска хара сүөһү тириитэ төбөлүүн, атахтардыын тиириллэн турарын күнүс сыныйан көрөрбүт. Тыыппат этибит. Өксөкүлээх өтөҕө диэн хайдах эрэ тардына сылдьарбыт.
– Өксөкүлээх туйаҕын хатарааччыта Реас Алексеевичка үөрэммитиҥ. Кини олоххо хайдах этэй?
– Реас Алексеевичка үөрэммит дьоллоохпун. Саха тылыгар, ботаникаҕа, зоологияҕа, физикаҕа, нуучча тылыгар үөрэтэрэ. Уруокка ирдэбиллээх этэ. Уруок таһыгар сүбэлэри биэрэрэ. Дьиэлэригэр сылдьар буоларым. Ийэлэрэ Татьяна Паповна куруук үөрэ-көтө көрсөрө. Далбар Хотун диэн аат киниэхэ олус барсар. Алаадьылаах буолара. Уһун аһыыр остуоллаахтара. Реас Алексеевич күһүн, саас уруоктарын айылҕаҕа сылдьан ыытара, олоххо сыһыаран кэпсиирэ, үөрэтэрэ.
– Аҕатын туһунан кэпсиирэ дуо?
– Аҕатын туһунан олох кэпсээбэтэ. Биһиги дьоммутуттан истэн билэрбит.
– Өксөкүлээх Өлөксөй эйиэхэ туох өйдөбүлү биэрэрий, тугунан сабыдыаллыырый?
– Бастатан туран, – тыл. Мин иитиллибит аҕам ааҕар, суруйар этэ. Онон кинигэ биһиги балаҕаммытыгар куруук баара. Олор быыстарыгар, илдьиркэй да буоллар, “Ырыа-хоһоон” диэн кинигэ баара. Ол кинигэҕэ хоһооннор кэннилэригэр мэкчиргэ эҥин уруһуйдара баара, онтон куттанарбын өйдүүбүн. Кэлин, ааҕар буолбутум кэннэ, дьонум доргуччу аахтараллара. Онтон улаатарым саҕана Ойуунускай кинигэтэ тахсыбыта. Олоҥхону сорох сиринэн нойосуустуохпар диэри аахтараллара. Үрдүк үөрэххэ үөрэнэрбэр пластинката тахсан, ону истэр буолбуттара. Улуу дьон тыл эгэлгэтин, дириҥин, эҕэтин туттар сабыдыалларынан, сахалыы өйдүүргэ, саҥарарга көмөлөһөрө кэмнээх буолуо дуо.
– Татьяна Васильевна, эн Өксөкүлээх Өлөксөй аатын иис нөҥүө үйэтитээччи буолаҕын. Иис бөлөҕүҥ туһунан ааҕааччыларга сырдат эрэ.
– Иис бөлөҕүм тэриллибитэ 11-с сыла. Элбэх чаппарааҕы тиктибит. 2006 с. “Омоллоон олоҕо – олоҥхо дойдута” ыһыахха “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхоттон 7 панно тигэн “Айар Алаһабытыгар” бэлэхтээбиппит, 2009 с. маҥнайгынан оҕуруонан аныгылыы саха таҥаһын тикпиппит, 2010 с. Чычымахха баар былыргы чаппарааҕы сөргүппүтүм. Дьэ, мантан ыла кыбытыылаах ииһинэн үлүһүйбүтүм. 2012 с. Өксөкүлээх Өлөксөй төрөөбүтэ 135 сылыгар “Саха дьахталларын мэтириэттэрэ”, “Байанай алгыһа”, “Сайын кэлиитэ”, “Борокуот аал”, “Өксөкүлээх Өлөксөй” (Степанов уруһуйунан), барыта 12 паннону кыбытыылаах иис ньыматынан тигэн, Өксөкүлээх Өлөксөй балаҕаныгар бэлэхтээбиппит. 2014 с. Өксөкүлээх Өлөксөй соҕотох уола Реас Алексеевич Кулаковскай төрөөбүтэ 100 сылынан чаппараах комплега Суотту “Доҕордоһуу” музейыгар уонна Реас Алексеевич 8 оҕотугар нэһилиэк дьахталлара ис сүрэхтэн оҕуруонан тикпит чаппараахтара бэлэхтэммитэ. 2017 с. Өксөкүлээх Өлөксөй үбүлүөйдээх сылыгар норуот маастара А.Н. Большакова уруһуйунан чаппараах толору комплегын тигэн, нэһилиэкпитигэр бэлэх ууммуппут. Ат ыҥыырын Н.М. Харлампьев оҥорбута. 2018-2020 сс. “Таатта” литературнай-художественнай музей-заповедникка Өксөкүлээх Өлөксөй, Анна, Николай Неустроевтар, Алампа балаҕаннарыгар кыыс хаппахчытын 5 орон таҥаһын комплегын тигэн бэлэхтээбиппит. «Өксөкүлээх Өлөксөй уонна Өймөкөөн” диэн хамсааһынынан икки улуус дьоно бииргэ үлэлиибит. Ол курдук, 2020 с. Өймөкөөн улууһун 100 сылынан Н.М. Заболоцкай-Чысхаан музейыгар чаппараах комплегын, улуус үйэтитиигэ үлэлиир бастыҥ дьахталларыгар – Р.И. Готовцеваҕа, Р.Т. Дягилеваҕа, Т.Е. Васильеваҕа – биирдии чаппараах комплегын бэлэх ууммуппут. 2021 с. Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан нэһилиэкпит балаҕаныгар утуйар таҥас комплегын тигэн биэрбиппит, 2022 с. Унньуулалаах алааска турар Өксөкүлээх Өлөксөй балаҕаныгар бэлэххэ диэн убаһа тириититтэн аас тэллэх тигэ сылдьабыт. Санатан эттэххэ, утуйар таҥас барыта кус түүтүттэн оҥоһуллубута. Түүтүн Байанайдаах кусчуттар биэрэн көмөлөстүлэр. Онон биир дойдулаахтарбытыгар улаханнык махтанабыт. Маны таһынан кэккэ иис нэһилиэкпитигэр уонна “Таатта” музейга бэлэхтэммитэ.
– Эн салалтаҕынан элбэх үйэлээх үлэ тигиллибит. Иис алыба диэн тугуй?
– Иис алыба, дьэ, дьикти. Күҥҥэ тугу эмэ тикпэтэхпинэ, олох табыллыбаппын. Дуоһуйууну ылабын. Алып диэн, оттон, ымсыырыы, дуоһуйуу буоллаҕа дуу.
– Киһи сатабыла туохханый?
– Киһи сатыырын киһи үксүн сатыахтаах дии саныыбын. Онно, кылаабынайа, баҕа, оҥорор баҕа баар буолуохтаах.
– Иистэн ураты тугунан дьарыктанаҕыный?
– Баайабын, быысапкалыыбын, уруһуйдуубун, урукку олоҕу сурукка тиһэбин, төрүччүбүн оҥоробун, ыллыыбын, хоһоон ааҕабын, эдэрдэргэ олох туһунан кэпсиибин, сатыырбынан сүбэлиибин. Ону таһынан 22-с сылбын үҥкүү бөлөҕүн салайабын. Ол устатын тухары элбэх үҥкүү үҥкүүлэннэ, таҥас тигилиннэ. Сири-дойдуну да кэрийдибит, доҕор-атас да булуннубут. Билигин да өйбүтүн-санаабытын холбоон үлэлиибит. Биир санаанан кырдьар сааспытын көрсөбүт, киэргэтэбит.
– Хас биирдии киһи баҕа санаалаах. Ол үксүгэр оҕо сылдьан ыраланыллар. Оҕо сааһыҥ баҕа санаата туолла дуо?
– Кыра эрдэхпиттэн эдьиийим Татьяна Егоровна Нюрова этэрэ: «Ньуураптар үлэһит удьуордар, ону түһэн биэриэ суохтааххын, хайаан да үлэһит, үчүгэй киһи буолуохтааххын”, - диэн. Оттон, арааһа, толордум быһыылаах, саба быраҕан. Уонна өлөр ыарыытыгар сытар биир эмээхсин: “Сороххут таҥара маһа буолуо, сороххут күрдьэх маһа буолуо, — диэн эппитэ. — Таҥара маһа буоллахха, ону уйуохха наада, суулларга ыарыылаах буолуо. Күрдьэх да маһа буоллаххына, суҥхарбакка көнө сүрүннээхтик сулууспалаар”. Мин күрдьэх маһын ордордум олоҕум устата. Бэйэм сатыырбынан, кыайарбынан олохпун оҥоһуннум. Таҥара маһа буола сатаабатым. Баҕар, ол иһин иис курдук унньуктаах үлэни сүрэҕэлдьээбэккэ хорутан үлэлиирбин сөбүлүүрүм буолуо.
– Дьиэ кэргэн олоҕо туруктаах буоллаҕына, идэлээх анал уонна уопсастыбаннай үлэ элбэх үлэлэнэр. Дьиэ кэргэниҥ туһунан сырдат эрэ.
– Кэргэним Петр Павлович Ефимовтыын ыал буолбуппут 55 сыл буолла. Кини Хаҥалас улууһун Хачыкаатыттан төрүттээх. Манна 1968 с. кэлбитэ. Олохтоох партийнай цеховой тэрилтэ сэкирэтээринэн, оскуола дириэктэринэн, саабыһынан үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Түөрт уон сыл педагогическай ыстаастаах. Үс кыыстаахпыт, сиэннэрдээхпит, хос сиэннэрдээхпит.
– Дьол туохтан турарый?
– Дьол диэн, мин бэйэм санаабар – этэҥҥэ сылдьыы, туруоруммут сыалгын, кыра да буоллун, ситиһии, дьону кытта өйдөһөн, өйөһөн олоруу, дьоҥҥо туһалаах буолуу, үөрүүнү бэлэхтээһин.
– Ийэ анала диэн тугуй?
– Ийэ анала – дьиэ кэргэниҥ этэҥҥэ сылдьыыта, үүнүүтэ. Оҕоҕун олоххо бигэтик үктэннэрии. Кырдьар сааспар үйэтитиигэ ылсыбытым. Сахалыы ииһи үйэтитэ сатааммын, оҕолорбор, сиэннэрбэр анаан иистэнэбин. Ийэ, эбэ, хос эбэ буолан тураммын сиэри-туому умнумаҥ, тутуһа сылдьыҥ, дьиэ кэргэҥҥитин харыстааҥ диэн куруутун сүбэлиибин, алгыыбын.
– Татьяна Васильевна, кэпсээниҥ иһин махтанабын. Үйэтитии курдук суолталаах үлэҕин сыаналыыбын, өссө да иис алыба, сатабыл, биир өй-санаа буолан, элбэҕи үлэлэттин, ситиһиннэрдин.
|
madlad
|
{}
|
Спитакка буолбут сир хамсааһына — Бикипиэдьийэ
Спитакка буолбут сир хамсааһына
Спитак куоракка буолбут сир хамсааһына (арм. Սպիտակի երկրաշարժ), атын биллэр аата Ленинаканнааҕы сир хамсааһына — 1988 сыллаахха ахсынньы ый 7 күнүгэр Армянскай ССР хотугулуу-арҕаа өттүгэр сытар , үгүс хоромньуну, өлүүнү-сүтүүнү аҕалбыта.
Сир түллэр күүһэ 6,8-7,2 баалга тэҥнээҕэ. Сир хамсааһына олохтоох бириэмэнэн 11 чаас 41 мүнүүтэҕэ буолбута. Биир мүнүүтэ иһигэр өрөспүүбүлүкэ хоту өттүгэр сытар куораттар, дэриэбинэлэр эмсэҕэлээбиттэрэ. Сир хамсааһынын сүрүн түллүүтэ Спитак куоракка бэлиэтэммитэ. Манна 9-10 баалга тиийбитэ (12 баалынан кэмнэнэр MSK-64 шкалатынан). Спитак куорат сири кытта тэҥнэспитэ, маны таһынан 58 сэлиэнньэлээх пуун эмиэ имири эстибитэ. Ленинакан куорат (билигин Гюмри), Степанаван, Кировокан (билигин Ванадзор) куораттар, 300-тэн тахса сэлиэнньэлээх пууннар эмсэҕэлээбиттэрэ. Сир аннынааҕы хамсааһыны Сир шарын бары муннугар баар станциялар бэлиэтээбиттэрэ.
Бу сир хамсааһына Армянскай ССР промышленнай кыаҕын 40 % суох оҥорбута. Бу сир хамсааһынын түмүгэр 25 тыһыынча киһи өлбүтэ, 19 тыһыынча киһи инбэлиит буолбута, 514 тыһыынча киһи олорор дьиэтэ-уота суох хаалбыта.
Сир хамсааһыныттан эмсэҕэлээбит Армянскай ССР-га Сэбиэскэй Сойуус бары республикалара, ону таһынан 111 омук дойдута араас өрүттээх көмөнү оҥорбуттара.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Спитакка_буолбут_сир_хамсааһына&oldid=325356»
Последний раз редактировалась 18 Ыам ыйын 2016 в 01:48
Бу сирэйи бүтэһигин 01:48 18 Ыам ыйын 2016 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Кэбээйигэ күүстээх силлиэ түһэрэ күүтүллэр | НВК Саха
Кэбээйигэ күүстээх силлиэ түһэрэ күүтүллэр
17.05.2018 20:11 Комментарии Общество и политика Like
НВК САХА – Кэбээйи оройуонугар күүстээх силлиэ түһүөҕэ. Кэлэр 12 чаас иһигэр Батамай нэһилиэгэр Алдан өрүс эстэрэ күүтүллэр. Манна уу кутталлаах таһымҥа тиийиэҕэ.
Алдан уонна Сангаар төрдүнээҕи Өлүөнэ өрүс эстиитигэр муус харыылара тахсыаҕа, тоҕо диэтэр муус халыҥ диэн күнү-дьылы кэтээн көрөр сулууспа начаалынньыга Александр Аржаков, Алексей Колодезников салайан ыыппыт ыксаллаах быһыы-майгы хамыыһыйатын мунньаҕын кэмигэр иһитиннэрдэ.
« Бүгүн Кэбээйи оройуонугар күүстээх силлиэ күүтүллэрин биллэриэхпит. Кэлэр күннэргэ Кэбээйи оройуонун Кальвица Арҕас, Ситтэ нэһилиэктэригэр уонна Нам оройуонун Арбын нэһилиэктэрин уу ылара күүтүллэр», – диэн Аржаков иһитиннэрдэ.
Кэлэр икки-үс күҥҥэ өрүс эстиитигэр табыгаһа суох күн-дьыл турара күүтүллэр.
« Түүнүн ыам ыйын 148 күнүгэр халлаан -3… -8 кыраадыс тымныы, күнүһүн +3… +8 кыраадыс сылаас буолара сабаҕаланар. Ыам ыйын 19 күнүгэр түүнүн -1… -6 кыраадыс, күнүһүн -1… +4 кыраадыс буолара күүтүллэр. Сарсын сөҥүүтэ суох, онтон ыам ыйын 19 күнүгэр ардахтыыра сабаҕаланар», – диэн эттэ .
Ону тэҥэ кини Уус Алдан Чэриктээй нэһилиэгэр уу таһыма үрдүүрэ күүтүллэр диэн эттэ. –ай
Общество и политика Кэбээйигэ күүстээх силлиэ түһэрэ күүтүллэр
|
madlad
|
{}
|
Худуоһунньук Линда минньигэс ырысыаптара | КИИН КУОРАТ
06.03.2020 | 08:45
Худуоһунньук Линда минньигэс ырысыаптара
Мин Линда Собакина диэммин, Тааттаттан сылдьабын. Бэйэм биир кыыс оҕолоохпун. Ийэм модельер, аҕам худуоһунньук. Кинилэри удьуордааан худуоһунньук үөрэхтээхпин. Таҥас дизайнын, моделлааһыны сөбүлүүбүн, дьоҥҥо сакааһынан таҥас тигэбин. Билигин оҕолору уруһуйга үөрэтэбит. Хамсаабат баайы-дуолу атыылыыр агентствоҕа салайааччынан үлэлии сылдьабын.
Дьарыгым, интэриэһим олус элбэх. Ас астыырбын эмиэ олус сөбүлүүбүн. Бүгүн ааҕааччылары кытта судургу ырысыаптарбын үллэстэбин.
Билигин астаммыт аһы аҕалан биэрэр сулууспаларынан дьон сөбүлээн туһанар. Оттон мин оннук астары бэйэм астыыбын. Сайын дойдубар тиийдэхпинэ, балтыбынаан интэриниэттэн көрө-көрө астааччыбыт. Ону таһынан эбэбититтэн кэлбит саамай сөбүлээн астыыр бүлүүдэлэрдээхпин дьаабылыка повидлолаах бөрүөк уонна чараас тиэстэлээх чебурек.
Дьаабылыка повидлолаах бөрүөк
Тиэстэтигэр: 300 мл сылаас үүт, 1 ост.нь. доруоһа, 2 сымыыт (дьиэ температуратынан), 1/2 ч.нь. туус, 6 ост.нь. сахар, 8 ост.нь. уулларыллыбыт ынах арыыта, бурдук (төһө ыларынан).
Начыыммытыгар: 1 баанка хойуу дьаабылыка повидлота, 1 сымыыт.
Бу бөрүөгу ийэм олох кыра эрдэхпиттэн астыыр, минньигэс сыта дьиэ иһин бүтүннүү ылааччы, наһаа да үөрээччибит. Эбэбиттэн ийэм тиэрдибит ырысыабынан билигин бэйэм элбэхтик астыыбын.
Бастатан туран, аһытыыбытын онорорбутугар 150 мл сылаас үүккэ доруоһабытын, тууспутун уонна 2 ост.нь. саахарбытын кутан баран, сэрэнэн буккуйабыт. Аһытыыбыт тиэстэтигэр блины тиэстэтин курдук буолуор диэри бурдугу кутабыт. Уонна сылаас сиргэ сабан баран, 30 мүн. уурабыт.
Ол кэннэ сымыыттарбытын, ордубут 150 мл сылаас үүппүтүн, хаалбыт 4 ост.нь. саахарбытын кутабыт уонна аргыый буккуйабыт. Буккуйа туран ууллубут ынах арыыбытын кутабыт. Кыра-кыралаан бурдук кутан, бэрэски тиэстэтигэр тэҥнээх буолуор диэри мэһийэбит. Тиэстэбит иһиппитигэр сыстыбат буолуохтаах.
Мэһиллибит тиэстэбитин 1 чаас устата сылаас сиргэ сабан уурабыт. Тиэстэ тахсыбытын кэннэ 4/1 быһан туора уурабыт. 4/3 ылан арыылаах илиискэ күрүөлээх гына тэнитэн уурабыт уонна ол үрдүгэр повидлобытын халыҥ соҕустук сыбыыбыт. Тиэстэбит ордугун синньигэс гына бысталаан, бөрүөкпүт үрдүгэр кириэстии киэргэтэн уурабыт. Уонна сылаас оһоххо угуохпут иннинэ 15 мүн. сылаас сиргэ туруоран таһаара түһэбит. Сиикэй сымыыт уоһаҕынан бөрүөкпүтүн сотоот, сылаас оһохпутугар (200 кыраадыска) 30 мүн. устата буһарабыт.
Тиэстэтигэр: 1 ыст. үүт, 1/2 ч.нь. туус, 1 ост.нь. мас арыыта, 1/2 ч.нь. сода, 2 сымыыт, 500 мл бурдук.
Начыыныгар: полукопченай халбаһы, 2-3 помидор, 1 болгарскай биэрэс, 3 ост.нь. майонез, 4 ост.нь. кетчуп ол эбэтэр томатнай паста, орто кээмэйдээх эриэппэ луук, 200 г. сыыр.
Үүккэ сымыыттарбытын, тууспутун, арыыбытын, суодабытын кутан баран, буккуйабыт. Онтон бурдукпутун кытта кытаанах гына илиибитинэн мэһийэбит. Ол мэһийэн баран инчэҕэй тирээпкэҕэ суулаан, холодильникка 15 мүнүүтэҕэ туруорабыт.
Ол бириэмэҕэ начыыммыт састаабын чараас гына кырбыыбыт. Сыырбытын түөркэлиибит. Соуспутугар майонезтаах кетчубу туспа иһиккэ холбоон буккуйабыт (бэйэҕит баҕаҕытынан приправа эбиэххитин сөп).
Бэлэм тиэстэбитин 2 тэҥ чааска араарабыт. Икки лиискэ чараас гына тэнитэбит, кытыыларын күрүөлээн баран соуспутун иккиэннэригэр тарҕата сыбыыбыт. Ол кэннэ бастакынан промидорбутун, иккиһинэн халбаһыбытын, үсүһүнэн луукпутун, онтон биэрэспитин ууран баран, 200 кыраадыска 25 мүн. устата буһарабыт (буһара 5 мүн. хаалбытын кэннэ таһааран сыырбытын кутабыт).
Бэлэм буолбут пиццаҕа үрдүгэр укроп, петрушка эбиэххэ сөп.
450 г хаптаҕай уһун лапса, 400 г эт (сибиинньэ, ынах этэ ордук барсаллар), 1 обургу луук, 1 кыһыл болгарскай биэрэс, 1 моркуоп, 1 сибиэһэй оҕурсу, 1 хаа фунчезаҕа анаммыт Японскай соус, 1 хаа кунжут сиэмэтэ, 100 мл соевай соус.
Бастатан туран лапсабытын туспа ууга буһарабыт. Эппитин уонна оҕуруоппут астарын барытын соломолуу кырбаан бэлэмниибит, дьэ ол кэннэ маҥнай луугу арыыга ыһаарылыыбыт, онно моркуоппутун кутабыт, онтон – биэрэспитин. Ол кэннэ эппитин кутан баран, эппит буһуор диэри ыһаарылыыбыт, онтон тууһуубут. Бүтэһиккэ оҕурсубутун уонна соевай соуспутун кутан баран, оҕурсу сымныар диэри буккуйа-буккуйа ыһаарылыыбыт. Бэлэм буолбутун кэннэ лапсабытын кытта холбуубут. Сойута түһэн баран фунчезаҕа анаммыт японскай соуспутун кутан, сэрэнэн үчүгэйдик буккуйабыт, 5 тэриэлкэҕэ түҥэтэн баран кунжуппутун таммалатабыт.
Япония аһа - "Гёдза"
Тиэстэтигэр: 1 ыст. итии уу, 1 ч.нь. туус, 1 ост.нь. мас арыыта, 350 г бурдук.
Начыыныгар: 300 г эриллибит эт (сибиинньэ эбэтэр ынах этэ), 1,5 пекинскай хаппыыста, 0,5 кыһыл аһыы биэрэс, күөх луук, 2 ост. нь. соевай соус, 1 ост.нь. мас арыыта, 2 ост.нь. уу, 1,5 ч.нь. туус, хара биэрэс, улахан тарбах саҕа сибиэһэй имбирь.
Соуспутугар: 5 ост.нь. соевай соус, 1 ост.нь. мас арыыта, 2 чеснок өлүүскэтэ, 0,5 кыһыл аһыы биэрэс, сибиэһэй имбирь (чеснок өлүүскэтин саҕа).
Сылаас ууга тууспутун суурайабыт. Бурдукпутун дириҥ миискэҕэ барытын кутан баран ортотун хаһан, ол иһигэр итии уу кутан тиэстэ мэһийэбит. 20-чэ мүн. пакекка уган, туора уура түһэбит.
Ол кэмҥэ начыыҥкабыт ингредиеннарын барытын бытархай гына кырбаан холбуубут. Онтон мас арыытын, имбирь, соус кутабыт. Бу фаршпыт эмиэ 20-чэ мүнүүтэ сынньаныахтаах.
Тиэстэбит сынньаммытын кэннэ 2 тэҥ чааска араарабыт. Биир аҥаарыттан 20 устууга таһаарааччыбын. Кыра гына төкүнүтэн баран, скалканан тэниччи хаптатыахха сөп. Эбэтэр биир улахан пласт хаптатан баран, 19 см диаметрдаах төгүрүктүү быһыахха сөп.
Биир эрэ өттүн бүк тутан, хаартыскаҕа көстөрүн курдук кырыһыабайдык суулуубут. Аннын арыыга ыһаарылыы түһэн баран, уу кутан биэрэн буһарабыт. Пельмень улахан аҥаарыгар диэри уунан кутабыт, хаппахтаан 5-7 мүн буһарабыт. Онтон хаппаҕын ылан, уута көтүөр диэри туруорабыт.
Соуспутун оҥорорбутугар састаабын барытын холбуубут. Гедзаларбытын тэриэлэкэҕэ ууран остуолга биэрэрбитигэр, үрдүгэр кунжут таммалатабыт.
300 г бурдук, 80 г саахар, 1 бакыат доруоһа, 1 ч.нь. туус, 1 сымыыт, 250 г үүт, 40 г ынах арыыта, лимон эбэтэр апельсин цедрата, 1 ч.нь. ванилин, 1 ч.нь. мас арыыта.
Бурдугу, саахары, доруоһаны кураанахтыы холбуубут. Онтон үүт, сымыыт, арыы эбэбит. Тиэстэ мэһийэн баран, 1 чаас туруорабыт. Оччоҕуна тиэстэбит икки бүк эбиллиэхтээх.
1 см халыҥнаах гына хаптатан баран, ыстакаанынан төгүрүктүү быһан арыыга ыһаарылыыбыт.
|
madlad
|
{}
|
Кулун тутарга САХА итэҕэлигэр аналлаах конференция тэриллэр | Aartyk.ru - Хроника, События и Факты
Главная Итэҕэл Кулун тутарга САХА итэҕэлигэр аналлаах конференция тэриллэр
07.02.2017 11:34 3
“Икки атахтаах Сир Ийэттэн тиһэх хааппыла ньиэби ыган ыллаҕына биирдэ өйдүөҕэ бу тугун”, – диэн кини этэр.
Утуман Таман саха итэҕэлин геолог киһи хараҕынан быһааран кинигэ суруйан таһааран дьоҥҥо-сэргэҕэ тарҕата сылдьар. Кинигэ аата – “Үрүҥ Аар Айыы Таҥара Итэҕэлэ”. Ааптар саха итэҕэлин бары көрүүлэрин бииргэ түмэргэ холоммут. Түҥ былыргы киһи аймах цивилизациятын кистэлэҥин саха итэҕэлин нөҥүө быһаарбыт.
“Айыы итэҕэлэ, Аар Айыы үөрэҕэ, Айыы үөрэҕэ – саха төрүт итэҕэлин хайдах ааттыыртан ис дьиҥэ, суолтата уларыйбат. Саха итэҕэлэ – киһи аймах итэҕэллэрин хара бастааҥҥы билиитэ-көрүүтэ, өйө-санаата түмүллүбүт итэҕэлэ”, – диэн кини этэр.
Ааптар саха итэҕэлин Айыыларын – планеталар уонна олор арыалдьыттара диэн быһаарар. Эдьээн Иэйиэхсит – Венера, Айыы Хаан – Марс, спутниктара Илбис Кыыһа (Фобос), Оһол Уола (Деймос), Арҕаһыгар тэһииннээх – Ый, Күрүө Дьөһөгөй – Сир, Юпитер – Улуу Тойон, Адаҕалаах Улуу Суорун – Сатурн, Ураанай (Тойон Куохтуйа) – Уран, Аан Дьааһын – Нептун о д.а.
Кини этэринэн, саха итэҕэлэ – Киҥкиниир Киэҥ Куйаар үөрэҕэ. Күн систематын эттиктэрэ киһи олоҕор дьайыыларын хабан көрдөрөр улуу итэҕэл диир. Оттон атын итэҕэллэр Киһини Таҥара оҥостоллор, сахалар – Айылҕаны, Куйаар ситимин барытын хабар итэҕэллээхтэр диэн этэр. “Билиҥҥи официальнай наука, төһө да элбэх чахчылар көстө-биллэ, булулла туралларын үрдүнэн орто үйэтинээҕи көрүүтүн уларыта илик”.
Утуман Таман кинигэтин билсиһиннэрэригэр “Аартык.ру” сылдьан, кэпсэтиини иһиттэ, сэҥээрдэ. Хас да ыйытыыны биэрдэ:
– 90-с сылларга саха итэҕэлин конференциялара ыытыллар этилэр. Улахан мөккүөрдээхтик ааһаллара.
– Итэҕэли ыллыҥ да “маннык буолар” диэн саба харбаан этэр кыаллыбат. Мөккүһүү син биир баар буолуохтаах, онто суох сатаммат, туох да оҥоһуллубат. Мөккүһүүттэн дьиҥ тахсар, ыарыылаахтык, илиһиннэриилээхтик төрөөн тахсар. 90-с сылларга саха итэҕэлигэр – Уһуктуу кэмэ этэ, билигин – Арыллыы түһүмэҕэ кэллэ.
Следующее Преважный господинчик с Таттинского улуса...
Бу хаhан буолар
Дьиктитэ диэн саха тойотторо ити итэҕэл туһунан кэпсэтииттэн киэр хаамаллар. Куттаналлар.
Дьэ бэрт эбит саха итэҕэлин сугулаанын итэҕэлбит биир сүнньүлэнэрин күүтэбит
|
madlad
|
{}
|
Балаҕан ыйын 21 күнүттэн сэтинньи 13 күнүгэр диэри Хотугулуу-Илиҥҥи норуоттар тылларын уонна култуураларын үнүстүүтүгэр үтүө үгэскэ кубулуйбут устудьуон билимин нэдиэлэтэ буолан ааста.
Нэдиэлэ устата араас сэминээрдэр, онлайн-лиэксийэлэр, онлайн квест-оонньуулар, олимпиадалар ыытылыннылар. Элбэх устудьуон көхтөөх кыттыыны ылан билиитин хаҥатынна.
Ол курдук араас хаапыдыра устудьуоннара билим нэдиэлэтин туһунан санааларын бу курдук үллэстэллэр:
“Быйылгы билим нэдиэлэтэ бэрт ураты формалаах буолан, оҕолорго тэҥинэн үгүс тэрээһиҥҥэ кыттар кыаҕы биэрдэ. Мин бэйэм хаапыдырам тэрийбит научнай сэмэнээригэр кыттыыны ылбытым. Науканан дьарыктанар оҕолорго, дьарыктаныан баҕалаах бастакы куурустарга – дьаныары, дьулууру, айымньылаах үлэни баҕарабын”. Данилов Игорь, мэтиэдикэ хаапыдыратын 3 куурсун устудьуона
“Наука нэдиэлэтэ биһиги үнүстүүппүтүгэр төһө да дистанционно үөрэнэ сырыттарбыт бэйэтин чэрчитинэн, сылын аайы буоларын курдук үрдүк таһымҥа ааста. Мин саха тылын олимпиадатыгар кыттыыны ылбытым. Оҕолорго баҕарыам этэ билими кытта бэйэлэрин олохторун ситимнииллэригэр, ону тэҥэ ыалдьыбакка харыстана сылдьалларыгар.” Николаева Уйгулаана, саха салаатын 2 куурсун устудьуона.
“Мин билимҥэ интэриэстээх буоламмын, чуолаан научнай лиэксийэлэри уонна сэминээрдэри иһиттим. Ордук Баһылай Баһылайабыс лиэксийэтин сөбүлээтим. Кини наукаҕа хайдах аан бастаан үктэммитин, онтон салгыы үлэлээн, доктор таһымнаах учуонай буолбутун туһунан сэргээн иһиттим. Ону таһынан кини саха фольклора наука эйгэтигэр оруолун туһунан кэпсээбитин сэргээтим. Баһылай Баһылайабыс Ойуунускай аатынан бириэмийэни ылбытын истэн, олус үөрдүм уонна киниэхэ улахан эҕэрдэбин тиэрдэбин. Хомойуох иһин, мин бу наука нэдиээтигэр туохха да кыттыбатым. Ол гынан баран, сэтинни ыйга буолар 1 куурустарга аналлаах НПКаҕа кыттар санаалаахпын.” Еремеева Дайаана, саха салаатын 1 куурсун устудьуона.
Төһө да ыарахан кэмнэр буола туралларын иһин Устудьуон билимин нэдиэлэтэ бэрт сэргэхтик, өрө көтөҕүллүүлээхтик, үрдүк таһымҥа ааста.
Автор: Архипова Айсаана, Егорова Кристина, Саха салаатын 2 куурсун устудьуоннара.
|
madlad
|
{}
|
Алкоголизм — Медицинский портал
Хотугу эргимтэ төрүт олохтоохторо арыгыга түргэнник уонна кэбэҕэстик ылларалларыгар туох эмэ биричиинэ – төрүөт баар дуо?
Арыгы – итирдэр утах. Арыгыны иhии остуоруйата хас да тыыhынча сыл устата, виноградтан уонна да атын минньигэс отоннортон оҥоhуллар, санааны көтөҕөр, «куускэ куус эбэр» араас арыгыны кытта аргыстаhан кэлэн, арыгы алҕаска ас ахсааныгар киирэн аатыра сылдьар. Аймахтарбытыгар монголларга арыгыбыт «араки» диэн аатырар. Ол гынан баран, былыргы сахалар да, монголлар да «аракины» батыhа сылдьан испиттэрэ иhиллибэт. Оччолорго дьонуҥ да сололоро суох – олох иhин охсуhа, кун сырдыгын былдьаhан улэлээн муҥнана сырыттахтара. Күргүөмүнэн элбэх киhи иhэр арыгытын оҥорор технология да суох буоллаҕа.
Арыгы куhаҕанын, буортулааҕын билэ – билэ, дьон то5о иhэрий?
Арыгыттан кылгас кэмнэ дуоhуйуу ылаары.
Санаа түhүүтүн, муунтуйууну устаары, турбут проблемалартан арыгы угаарыгар куотаары.
Мөлтөх характердаах киhи дьон күһэйиитинэн, дьону үтүктэн.
Сыппах, мөлтөх киhи санаатын күүhүрдээри, харса суох буолаары.
Эдэр ыччат өттүттэн: арыгы дьайыыта, итирии хайдаҕын билээри.
Бырааhынньыктарга традиция быhыытынан.
Арыгы проблемата Саха Сиригэр 60-с сыллар кэннилэриттэн, дьон олоҕо тупсубутун, көммүтүн кэннэ күөрэйэн кэлбитэ. Холхуостаахтарга хамнас төлүүр буолбуттара, онтон үрдүк хамнастаах совхозтар тэриллибиттэрэ, үлэ – хамнас режимэ сымнаан. дьон улэтин кэннэ, өрөбүл куннэргэ иллэҥ кэмнэммитэ. Иллэҥ кэми тугунан эмэ толорор проблема турбута.
Чэпчэки сыаналаах кыhыл арыгыны сельпо маҕаhыыныттан буочукаттан чаанньыгынан, бөтүөнүнэн таhыы буолбута, бытыылканан атыыланар буокка да сыаната икки эрэ солкуобайтан ордуга – нуорманан булуллар эти, арыыны кытта тэҥнээтэххэ, хамнастаах улэhит күн да аайы «аhыырыгар» тиийэр дэлэй ас этэ.
Аны арыгыга госмонополия буолан, арыгы атыытыттан киирэр харчы бюджет харчытын лаппа хаҥатара. Ол иhин, государство арыгыны утары аатыгар эрэ охсуhара. Дьиҥинэн, дьону – норуоту арыгыга үөрэтэн, арыгы атыытыттан дохуот ылар политика ыытыллара.
Хас бырааhынньык барыта арыгыта суох барбат буолбута – туох эмэ туhугар күргүөмүнэн хайаан да үрүүмкэ көтөҕүллүөхтээҕэ, арыгыттан тас гынан баран тааһын эрэ хааларыллыахтааҕа. Аны бырааhынньыкка ыҥырыллан кэлбит киhи итирдэҕинэ оҕолуу буобэйдэнэр кэмнэрэ кэлэн ааспыттара.
Арыгыны кытта «доҕордоhуу» түмүгэр Россияҕа улахан дьонно арыгыга сыhыан билиҥҥи көрдөрүүлэрэ:
Буор иhээччи ахсаана сүүстэн 2 киhи.
Арыгыны элбэхтэ иhэллэр, сүүстэн 30 киhи (хайаан да нэдиэлэҕэ биирдэ – иккитэ иһэллэр, эбэтэр өлөттөрүөхтэригэр диэри иһэллэр, эбэтэр иһэн баран кыайан тохтооботтор).
Арыгыны кыралаан иhэллэр, сүүстэн 60 киhи.
Арыгыны олох испэттэр, сүүстэн 5 киhи.
Ити аата, арыгы дьаатын, буортулааҕын билэ – билэ, үс гыммыттан биирбит арыгыны аhары элбэҕи иhииттэн өлөттөрө, ыалдьа –ыалдьа, абааhы аспытын салгыы иhэ олоробут.
Статистика этэринэн, Россияҕа 2014 сыллаахха биир киhиэхэ сылга 11,1 лиитирэ ыраас испиир, 2015 сыллаахха 10,5 лиитирэ испиир иһиллибит. Норуот кэхтибэтин, төрүөҕэ төннүбэтин, доруобуйата алларыйбатын туhугар ВОЗ суоттааhынынан, биир киhиэхэ тиксэр арыгы кээмэйэ сылга 8 лиитирэттэн ордуо суохтаах.
Арыгылыы, итирэ сылдьар киhи оhолтон өлөр куттала арыгы испэтэх киhитээҕэр 10 төгүл элбэх. Оhолго тубэhэн эчэйии тубэлтэтэ итирик дьоҥҥо 3 төгүл элбэхтэ тахсар. . Нуучча сиригэр «бырааhынньык оҕолоро» диэн, итирии кэмигэр оноhуллан, төрүөҕүттэн төттөрү төлкөлөммүт, үөскүүрүгэр – улаатарыгар арыгы дьаатыттан сүhүрэн өйүнэн, этинэн – сиининэн итэҕэс төрөөбүт оҕолор ааттаналлар.
Аны туран, Россия атын дойдулартан уратыта — иhиллэр арыгы баhыйар уксэ үрдүк кыраадыстаах итирдэр утахтартан (водка, самогон) турара буолар. Үрдүк кыраадыстаах арыгы, бастакынан, доруобуйаҕа охсуута улахан; иккиhинэн, киhи организма түргэнник арыгыга үөрэнэр, убанар, арыгыттан тутулуктанар буолар.
Былыр, хоту улэлии сылдьан, биир иhэр дьахтартан хайдах маннык олоххо тиийэн хаалбытын ыйыппыппар киhим кэпсиир: «Тыбыс тымныы – ол аата котельнай алдьанан ититии ситимэ улэлээбэт, хабыс хараҥа – ол аата электростанция алдьанан уот кэлбэт, ким да суох – ол аата аттыгар өйөбүл, көмө буолар ким да суох, турбут проблемалары кылгас кэмҥэ арыгы эрэ мүлүрүтэр». Ол гынан баран, ыарахан да кэмнэргэ киhи барыта арыгыhыт буолбат. Арыгыга тургэнник ыллараллар дэбдэҥ – киhиргэс, арыгыттан итирбэт аатыра сатыыр эдэр дьон, арыгыны сыҥалаатахха кыайан «суох» диэн туруору аккаастаабат, туора дьон дьайыытыгар бас бэринэр мөлтөх дьон. Алкоголизм – мөлтөх майгылаах, олоххо туох да туруоруммут сыала суох, дьаалаларынан уста сылдьар дьон ылларар ыарыылара.
Итирии – баҕа өртүнэн өйү сүтэрэн, иирэн ылыы. Арыгы ас ахсааныгар киирэр да, ханнык аhы аhары элбэҕи аhаатахха өйү сүтэриэххэ, өлөттөрүөххэ, өлүөххэ диэри сүhүрүөххэ сөбүй? Аныгы статистика көрдөрөрүнэн, ити күндү аспытын аhааhын тумугэр Америка Холбоһуктаах Штаттарыгар сылга 200.000 тахса киhи өлөр, Россия көрдөрүүтэ мөлүйүөн аҥарын куоhарар курдук.
Арыгыны ыччаттар аан бастаан көрүлээн, итирэр хайдаҕын боруобалаан көрөөрү иhэллэр. Аан бастаан арыгы испит киhи өлөттөрөрө кэмнээх буолуо дуо? Сүрэҕэ тэбэр, мэйиитэ эргийэр, айаҕа хатар, көлөhүн тахсар, сүрэҕэ өлүөхсүйэр. хотуолатар. Ити барыта арыгыттан сүhүрүү бэлиэлэрэ. Арыгы – этиловай спирт — быарга киирэн алкогольдегидрогеназа (АДГ) диэн фермент көмөтүнэн ацетальдегид диэн сүрдээх буортулаах, дьаат тэҥэ эттиккэ кубулуйар. Аны туран, дьааттаах ацетальдегиды салгыы альдегиддегидрогеназа (АЛДГ) диэн фермент уксуснай кислотаҕа уонна ууга арааран организмы ыраастыыр.
АДГ тургэн уонна бытаан диэн коруҥнэргэ арахсар. Тургэн АДГ ферменнээх киhи тургэнник итирэр, куускэ өлөттөрөр уонна түргэнник өйдөнөр. Бытаан АДГ ферменнээх киhи бытааннык итирэр, бытааннык өйдөнөр.
Тургэн АЛДГ ферменнээх киhи түргэнник өйдөнөр, кылгастык уонна кыратык өлөттөрөр. Бытаан АЛДГ ферменнээх киhи бытааннык өйдөнөр, уонна күүскэ, уhуннук өлөттөрөр.
Соҕуруунну Илин Азия олохтоохторун үксулэрин (монголоиднай раса) АДГ ферменнэрэ түргэн, АЛДГ ферменнэрэ бытаан. Онон кинилэр түргэнник итирэллэр, түргэнник өйдөнөллөр, уhуннук уонна куускэ өлөттөрөллөр. Онон, айылгылара кытта кинилэр арыгы иhэллэрин утарсар: «Тохтоо, куhаҕан, арыгыны иhимэҥ !»,- диир. Ол иhин, Соҕурууҥҥу Илин Азия дойдуларыгар арыгыһыт аҕыйах. Хотугу Эргимтэ а5ыйах ахсааннаах омуктара АДГ ферменнэрэ а5ыйах, АЛДГ ферменнэрэ бытаан. Онон кинилэр кыра да арыгыга итирэллэр, күүскэ уонна уhуннук өлөттөрөллөр, арыгыны иhэллэрин айылгылара эмиэ утарсар, арыгыны: «Куhаҕан, иhимэ»,- диир. Билиҥҥи наука этэринэн, хотугу омуктар атын омуктартан ордук арыгыhыт буолалларыгар олук охсор туох да генетическай ураты суох. Төттөрүтүн, кыра да арыгыттан итирии, күүскэ уонна уһуннук өлөттөрүү, бытааннык өйдөнүү – арыгыны уйбат буолуу бэлиэтэ. Күүскэ өлөттөрбүт киһи организма арыгыны ылыммакка, кэһэйэн арыгыны иһэртэн туттунуохтаах. Ону сорохпут, сыра – хара бөҕөнөн, организмнара арыгы иhииттэн аккаастанарын үрдүнэн, күүскэ өлөттөрүүттэн өлө сыhа – сыhа, сор бөҕөнөн арыгыhыт буолар. Ол да буоллар, билигин сэргэх кэм кэллэ, үлэлиир – хамсыыр ыччат ситиhиилэнэр, үлэтэ – хамнаhа тахсар буолла. Билиҥҥи дьарыктаах, үлэлээх эдэр ыччат баhыйар уксэ арыгыттан аккаастанан, чөл олоҕу тутуста. Бырааhынньыктары күргүөмүнэн арыгынан бэлиэтиир угэс суураллаары гынна, итирээччи биллэ аҕыйаата.
Билиҥҥи кэмҥэ арыгыны утары охсуhуу инники кирбиитинэн оҕону иитии буолуохтаах. Оҕоҕо олох кыратыттан буортулаах дьаллыктар – табах, арыгы — киhи организмыгар буортулаах дьайыыларын туhунан кэпсээн – билиhиннэрэн, табаҕы, арыгыны утарар дьон буола улаатыннарар сорук турар.
Ыччаты туруоруммут сыалы ситиһэргэ, олоххо көрсөр харгыстары – күчүмэҕэйдэри сөпкө сыаналаан, олоххо охсуута суох туоруурга үөрэтиллиэхтээх.
Арыгы иһиитин культуратын тутуһуллуохтаах, киһи бырааһынньык остуолуттан өйдөөх турара ситиһиллиэхтээх.
Киһи олоҕо – дьылҕата тулалыыр эйгэттэн улахан тутулуктаах. Эн тулалыыр эргимтэҥ, алтыһар дьонуҥ хайдахтара бэйэҥ майгыгыттан, дьоҥҥо сыһыаҥҥыттан тутулуктаах. Эн чэгиэн олохтооххун, үлэлээххин – хамнастааххын,олоххор ситиһиилээххин, күүһүҥ тиийэринэн дьоҥҥо көмөлөһөҕүн, арыгыны испэккин – эн тулалыыр эйгэҥ дьоно эмиэ оннук буолуохтара, чөл олоҕу тутуһуохтара, ситиһиилэргэ угуйуохтара.
Арыгыны эккирэтэн иһиэҥ, бэйэҥ курдук арыгыһыттар дьэбэрэлэригэр түһүөҥ, дьиэҕиттэн – уоккуттан матыаҥ, улэтэ суох хаалыаҥ, киһи аатыттан матыаҥ. Арыгыһыттар касталарын киһитэ буолуоҥ. Биирдэ эмэтэ өйдөнөн, түспүт дьэбэрэҕиттэн тахсаары гыннаххына тулалыыр эйгэҥ дьоно атаххыттан төттөрү дьэбэрэҕэр соһуохтара, арыгы иһэрдэ сатыахтара…
Куһаҕаҥҥа – мөкүгэ киһи биир хаамыынан тиийбэт – элбэх сыыһа хаамыыны оҥоруохха, өлөттөрө – өлөттөрө организмы күүһүлээн элбэхтэ арыгы иһиэххэ наада. Арыгыһыт буолбат биир эрэ суол баар – ол арыгыһыт буолууга бастакы хардыыны буолбатах, дьаат! Дьааты иһиллиэ суохтаах, дьааты сиэниллиэ суохтаах!
Попов Савва Тимофеевич, врач-кардиолог ГБУ РС(Я) “РЦМП”
|
madlad
|
{}
|
Среда, 14 Декабря 2016 00:36
- “Аартык” саха дьонугар бу олус суолталаах боппуруоһу туруорда диэн сыаналыыбын.
Уопсастыбаннаска итиэннэ былааска Государственность музейын тэрийиэҕиҥ диэн туһаайыы таһаарда. Ол ис хоһоонугар хайысха этэн санаа тэниттэ.
Мин бу санааларга кыттыһабын, сөптөөҕүнэн ааҕабын. Көҕүлээһини өйүүбүн. Суолта бэриллэригэр баҕарабын.
“Аартык” эппитигэр, арай, эбэрим диэн маннык:
Саха омук олоҥхобут үксэ илиинэн суруллубутунан сылдьар. Энтузиаст дьон, биллэр чинчийээччилэр, учуонайдар хомуурдара Тыл уонна литэрэтиирэ институтугар баар диэн билэбит.
Дьиҥинэн, үйэлэргэ суолталаах омукпут баайа баар, мунньуллубут түмэлэ Саха Өрөспүүбүлүкэтэ бас билэр, бэйэтэ үбүлүүр-тутар тэрилтэтэ буолуохтаах.
Амыкаан 14.12.2016 12:14
Итак музей элбэх, сахалар музей диэн баран муннукка ытаабыт норуот. Амурскай уобаласка 4 учугэй музей баар. Хабаровскай кыраайга арыый элбэх, Магаданна икки учугэй музей. Ненецтэргэ икки, табаларын ахсаана 100 тысяча. Музейынан иирбэттэр. Производстванан учугэйдик дьарыктаныан этэ. Насаа проведник элбээтэ. Уерэтэн бутун.
Саха уола 14.12.2016 12:45
Сахалар хас биирдии ыал аайы судаарыстыбанна й музей тэринэрбит эрэ хаалла быьылаах, баар да музейдарбыт сеп гыныа этилэр, улэлэрин тупсарыахха наада, талыллыбыт баьылыктарбыт улуустарын, земляктарын ере тутууну тохтотуохха.
Ол 14.12.2016 17:42
Дьэ кырдьык, музей, театр тайма наьаа элбэх кердерунньук, аны бу кинигэ таьаартарааччы элбэ5ин! Итэ5эл суох- культура утуктуу, арбаныы пиар! Белуьуектэрбит, эмчиттэрбит, ,кербуеччулэрби т элбэхтэрин урут Ханна сылдьыбыт дьон буолуой бу? Омукпут туьа дии дии, тойоттор бэйэлэрин земляктарын эрэ арбаан тахсаллар, дойдуларыгар буолар буолбат дьонно музей, пааматынньык онороллор.
Суптук 14.12.2016 22:56
Аагыан багалаах киhи булан аагыа.
Саха 15.12.2016 00:27
Бу суруйа олорор дьон сааппат сирэйдэр. Итинник дьон тереппут, ииппит оголоро туох аанньа ейдеех-санаалаа х буолуохтарай(.
Саха 15.12.2016 00:28
Кытаатын историягытын угэргии, хооьургуу, туннэри тэпсэ сылдьын, теттеру теруехтэр! Биир эрэ кунунэн олорор, иьи эрэ толорор айдааннааххыт.
Марика2016 15.12.2016 00:38
Саха сөпкө этэҕин. Бэйэлэрэ туһалаабат дьон наар ирэри, хооһурҕатары эрэ сатыыллар. Өйдөрө оннукка дьэ үлэлиир. Оҕолоро да бэйэлэрин курдук буолуохтара.
Тайыла 15.12.2016 13:18
Эс, производствоны кыайбакка буолан баран, аны музей тэрийтэрэн онно тойон буолаары намектуур дуу? Итак государственнос ть музейдара бааллар: Таатта5а уонна Укьээ Булуугэ. Олору сайыннарыахха!
Егор 15.12.2016 18:56
Ол тааттагар, уеьээ булуугэр ким тиийэн керер? Манна Дьокуускайга тэриллиэхтээх. Казахтарга баар дии - олус киэн утталлар, кэлбит ыалдьыт бары онно сылдьар. Учугэй идея!
|
madlad
|
{}
|
Статья 3.4 Федерального закона № 223-ФЗ – Бесплатные юридические консультации
ч.1 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.2 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.3 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.4 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.5 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.6 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.7 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.8 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.9 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.10 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.11 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.12 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.13 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.14 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.15 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.16 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.17 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.18 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.19 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.20 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.21 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.22 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.23 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.24 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.25 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.26 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.27 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.28 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.29 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
ч.30 ст. 3.4 Закона N 223-ФЗ
|
madlad
|
{}
|
Виктор Рассадин кыайыытын туһунан WRESTRUS.RU корреспонденыгар 1976 сыллааҕы көҥүл тустууга Олимпиада кыайыылааҕа Павел Пинигин санаатын үллэһиннэ.
- Дьэ, Виктор Рассадин бэйэтин уонна сөптөөх тустууну булбут! — диэн саҥа аллайда Павел Пинигин. — Витя турнирга утарсааччыларыттан үрдүк таһымнааҕын, былырыыҥҥытааҕар таһыччы бэлэмнээҕин көрдөрдө - ити барыта миигин олус үөрдэр. Улаханнык эбиллибит. Рассадин Европа чөмпүйэнээтигэр кыттарын итэҕэтиэхтэрэ уонна Саха сиригэр кыһыл көмүс мэтээл кэлиэҕэ диэн эрэнэбин!
— Виктор Рассадин өр сылларга үтүө түмүктэрдээх көрдөрүүлэрэ суох буолан, тустууну тохтотор кутталламмыта...
— Хас биирдии киһиэхэ кыайыы ситиһиитин суола араас, киниэхэ уустуктардаах буолан таҕыста — бу уһун тохтобул туспа оруолу оонньоото быһыыта - Рассадин сөптөөх түмүктэри таһаарыммыт — түмүгэ көрөргүт курдук. Маладьыас! Билигин Витяҕа өрө көтөҕүллүү, маастарыстыба уонна кыайыыга иһин дьулуур көстөр. Саха сирин хас биирдии олохтооҕо Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэн аатырар күрэхтэһиилэргэ кыттара чиэс уонна бочуот!
— Монреаллааҕы Олимпиадаҕа Эн кыайыыҥ кэнниттэн хайыы-үйэ 45 сыл ааста. Хайдах үбүлүөйү бэлиэтээтигит?
— Оннук, мин төрөөбүт дойдум миэхэ уонна көҥүл тустууга болҕомтотун иһин махтаныахпын баҕарабын. Хас эмэ сыл кэннэ кыайыылары-хотуулары санаан кэлэргит миигин үөрдэр, оттон ыччакка үчүгэй хамнатыы буолар.
—Олимпиадаҕа кыттыбыт кими эмит кытта сибээстээһэҕит дуо?
— Биллэн турар. Классическай тустуу бэрэстэбиитэлин Алексей Чумаковы кытта өрүү бииргэ кэпсэтэбит. Кини бииргэ төрөөбүт быраатым курдук. Монреаль-76 атын бэрэстэбиитэллэрин кытары соччо билсибэппин, ол оннугар Александр Карелины кытта мэлдьи көрсөбүт.
— 1988 сыллаахха Александр Карелин эн кэргэниҥ Мария Пинигинаны кытта чэпчэки атлетикаҕа бастакы кыһыл көмүс кыайбыта...
— Дьэ, ол курдук, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр аан дойду уонна олимпийскай оонньуулар чөмпүйэнээттэриттэн салгыы кыһыл көмүс мэтээллэр кэлиэхтэрин баҕарабын. Виктор Рассадин аан дойду түһүлгэтигэр кыттарга бэриллибит кыаҕы сөпкө туһаныа диэн эрэнэбин, ол кэннэ саҥа кыайыылар-хотуулар салҕаныахтара!
03.07.22 19:22 648
|
madlad
|
{}
|
Айсен Николаев Сочига пресс-кэмпириэнсийэтэ (БЫҺА БИЭРИИ) — Эдэр Саас
Айсен Николаев Сочига пресс-кэмпириэнсийэтэ (БЫҺА БИЭРИИ)...
Алтынньы 10 күнэ, 15:59, 2018
Сочи куоракка «Вся Россия-2018» суруналыыстар форумнара буола турар. Бу чэрчитинэн Ил Дархан Айсен Николаев пресс-кэмпириэнсийэҕэ кыттар:
Комментариев к записи Айсен Николаев Сочига пресс-кэмпириэнсийэтэ (БЫҺА БИЭРИИ) нет
Балаҕан ыйын 21-23 күннэригэр Дьокуускай куорат Комсомольскай болуоссатыгар «Ас-үөл — 2018» өрөспүүбүлүкэтээҕи 20-с быыстапка-дьаарбаҥка буолан ааста.
Өрөспүүбүлүкэ 23 улууһун аһы-үөлү оҥорооччулара сүрүннээн биһиги хотугу сирбитигэр үгэс буолбут бородууксуйалары: балыктан бүлүүдэлэри, ынах уонна тый этиттэн ас бастыҥын, үүт бородуукталарын туруордулар. Онтон үүт оҥоһуктартан оҥоһуллар бородууксуйалартан биир саамай туһалаахтара – сыыр биһиги куораппыт маҕаһыыннарыгар 15 сыл анараа эрэ өттүгэр баар буолбута. Сыыры оҥорууну Дьокуускайдааҕы үүт собуотугар саҕалаабыттара. Дьокуускайдааҕы үүт собуота – биһиги региоммутугар сыыры оҥорон таһаарар саамай улахан тэрилтэ.
Билигин бу тэрилтэ ыскылааттарыгар 60-ча туонна сыыр («Пошехонскай», «Российскай» уонна «Голландскай») атыыга тахсарга бэлэм.
Онтон былырыын эрэ атыыга тахсыбыт «Үүттээх ардах» ууллаҕас (плавленый) сыыр дьаарбаҥкаҕа дипломунан бэлиэтэннэ уонна үһүс бочуоттаах миэстэ буолла.
Ювелир чочуйарын кэриэтэ
Хас да сылтан бэттэх ким баҕалаахха собуокка үүт бородууксуйатын оҥорору көрдөрөр экскурсия тэриллэр. Ол гынан баран, аһыы үүт бородууксуйатын оҥорууга атын дьон сылдьара син көҥүллэнэр буоллаҕына, сыыры оҥорууга киһини барытын киллэрбэттэр. Хонтуруоллуур-оҥорон таһаарар лаборатория начаалынньыга Татьяна Афанасьеваны тылбар киллэрэн, сыыр сыаҕар киирэрбин көҥүллээтэ.
Татьяна Ильинична кэпсээбитинэн, үүтү Тулагы, Хатас, «СахаПлемхолбоһук», Павловскай, Киллэм, «Хаҥалас» ТХПК уо.д.а. олохтоох оҥорон таһаарааччыларыттан ылаллар. Сыырга туттуллар үүт олус үчүгэй хаачыстыбалаах уонна сыалаах буолуохтаах.
«Сыыры оҥорорбутугар ынахтар ыам ыйыгар уонна сайын мэччирэҥҥэ барбыттарын кэннэ биэрэр үүттэрин ылабыт. Сайын саҥатыгар үүккэ боруобаны ылабыт уонна үчүгэй бөлөнөхтөөх буоллаҕына, сыыры оҥорууну саҕалыахха сөп», – диэн Татьяна Ильинична кэпсиир. Онон, собуокка аҕалыллар үүт убаҕаһы ититэн микробу өлөрүү (пастеризация) бастакы түһүмэҕин аппараат сыаҕар ааһар. Онтон сыыр сыаҕар илдьэн, 72-74 С кыраадыска микробун өлөрөллөр. Бу кэнниттэн үүтү 32-34 кыраадыска диэри тымныталлар, сыыр оҥорор баанналарга (улахан, төгүрүк, сабыылаах иһиттэргэ) хачайдыыллар. Манна көөнньөрүллүү кэнниттэн бөлөнөх үөскүүр, ону анал быһахтарынан быһаллар. Булкааһы иэдьэгэй уутугар (сывороткаҕа) уонна белокка хаста даҕаны араараллар (онтон кэлин туораах үөскүүр).
Оҥоһуллубут сыыр остуолбутугар тиийиэн иннинэ формаларга туораҕынан толоруллар, ханнык эрэ кэм устата ыга баттатыллар. Баттааһын хас биирдии сыырга атын-атын. Маны барытын илдьи баттаабат уонна олус өр туппат курдук, маастар илиитинэн бэрээдэктиир. Онон, сыыры оҥоруу – үлэлээх, син биир ювелир чочуйарын кэриэтэ.
Сыыр оҥоһуллар кэмигэр биир да буортулаах микрофлора «бэрэстэбиитэлэ» бородууктаҕа быыһылаан киирбэтин туһугар сыыр «сөтүөлүүр» сирэ куруук кыбаарыстанар. Уопсайынан, собуот ыраас буоларыгар олус кыһамньылаахтык сыһыаннаһаллар. Сыыры оҥорор сыахха күн аайы лаборатория үлэһиттэрэ кэлэн, сыыр оҥоһуллар тэрилиттэн эрэ буолбакка, истиэнэттэн, долбуурдартан, муостаттан бэл, өһүөттэн ылаллар. Лаборатория үлэһитэ боруоба түмүктэриттэн астымматаҕына уонна буортулаах микрофлораны көбүтээччи көһүннэҕинэ, сыахха олохтоох ыраастааһын үлэтэ ыытыллар. Онтон бу кэмҥэ оҥоһуллубут бородууксуйа суох оҥоһуллар.
Дьокуускайдааҕы үүт собуотун сыырдарын «Айгуль», «Кумир», «Колобок», «В Десятку», «Молочный дом», «Амсай», «Илин Эҥэр» курдук куорат улахан супермаркеттарыгар атыылаһыахха сөп. Үүт собуотун маҕаһыыннарыгар бэлэм бородууксуйа сыаната киилэтэ 350 солкуобай буолар.
Сыыры оҥорор сыахха үлэлиир исписэлиистэр, маастардар Арассыыйаҕа сыыры оргутар кииҥҥэ – Угличка баран эбии үөрэнэллэр. Собуот лабораннара сыах ырааһын эрэ буолбакка, бородууксуйа төһө сыалааҕын, сыыры харайар сир температуратын, ороһуол концентрациятын, сыах сиигин уонна ыраас салгынын бэрэбиэркэлииллэр.
Голландскай – бутерброд оҥорорго туһалаах. Ону сэргэ оҕуруот астаах уонна фрукталаах салааттарга, фондюга хатара буһарарга уонна уулларарга табыгастаах.
Ууллаҕас сыыры дьиэ кэргэн үлэтигэр, оҕолор оскуолаҕа баралларыгар уо.д.а.сарсыардааҥы бэртээхэй аһылыкка туттуохха сөп.
Төлөбүрдээх төрүккэ бэчээттэннэ
|
madlad
|
{}
|
Шрёдингер куоската — Бикипиэдьийэ
Шрёдингер куоската диэн квантовай физикаҕа өй эксперимена. 1935 сыллахха Эрвин Шрёдингер Копенгагеннааҕы быһаарыы эппиэт быһыытынан үөскээбитэ. Бу өй эксперименынан Шрёдингер квантовай механика суолунан толкуйдаатахха абсурднай ситуацияларга тиийиэххэ сөп диэн кэпсиэн баҕарбыта: ол курдук бу холобурга ханнык эрэ биир кэмҥэ куоска өлбүт уонна тыыннаах буолар
Гейгер счетчикаах куоска, уонна кыракый дьааттаах дьааһык. Квантовай механика этэринэн куоска биир кэмҥэ өлбүт уонна тыыннаах. Кини өлбүтүн арыйдахха биирдэ эрэ биллэр.
Өй эксперимена маннык ааһар: куосканы ылан баран ханнык эрэ хоско хаайаллар. Гейгер счетчигын уонна ханнык эмит радиоактивнай элемены уураллар. Хас эмит бириэмэ кэнниттэн, холобура, биир чааһнан, биир аатом радиация материала баҕар распаадтыан сөп (или суох - материал стабильнай буолбатах) Гэйгер счетчига ону суоттуон сөп, уонна распаадттаннаҕына ханнык эмит дьатты ыһар - оччоҕуна куоска өлөр.
Боппуруос: биир чаас ааспытын кэннэ куоска тыыннаах дуу, өлбүт дуу?
Шрёдингер этэринэн аан сабыллыбыт буоллаҕына куоска тыыннаах эбэтэр өлбүт. Аан арыллыан иннинэ этэр кыах суох.
Проблемата ааны арыйдахха эксперимеҥҥа дьайыыны оҥороҕун. Киһи уонна эксперимент хайдах дьайалларын быһаарыахха наада. Ииньэ гынан киһи көрдөҕүнэ, ити эксперимеҥҥа дьайыыны оҥорор. Копенгаген быһаарытыгар ааны арыйыах иннинэ куоска биир бириэмэҕэ өлбүт уонна тыыннаах буолар.
Куоска ситуацията квантовай материя туһунан макро таһымҥа толкуйдуур сыыһа диэн Шрёдингер быһаарбыта.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Шрёдингер_куоската&oldid=309025»
Последний раз редактировалась 21 От ыйын 2014 в 17:52
Бу сирэйи бүтэһигин 17:52 21 От ыйын 2014 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Предпринимателлэр аhа5ас уруоктары ыыттылар | Портал малого и среднего предпринимательства РС(Я)
Предпринимателлэр аhа5ас уруоктары ыыттылар
Саха сирин предпринимателлэрин декадатын чэрчитинэн, М.А.Алексеев аатынан республикатаа5ы лицей-интернакка улууспут биллэр-көстөр предпринимателлэрэ аhа5ас уруоктары ыыттылар.
Ол курдук, Лена Михайлова (“Мила” ма5аhыын), Анна Васильева (“Булгунньахтаах”), Эльвира Федорова (“Модная точка” ма5аhыын) буоланнар хайдах предприниматель буоларга, тыа хаhаайыстыбатын тэрийиигэ аhа5ас уруок ыыттылар. Маны таhынан, Эльвира Афанасьевна атыылыыр таҥаhын кыргыттар кэтэн дефиле көрдөрдүлэр. Раиса Степанова (“Дока” килиэп) уонна Инна Иванова (“Натали” ма5аhыын) викториналаах, оонньуулаах уруогу тэрийдилэр. Салгыы да Раиса Егоровна 10-с кылаастары кытары шефтэhэр ба5алаа5ын биллэрдэ, оскуоланы бүтэрэллэригэр биир үчүгэй үөрэхтээх о5о5о грант олохтуох буолла. “Ыраас ууну” оҥорор эдэр урбаанньыт Федот Филиппов бизнес-былааны хайдах суруйарга үөрэттэ, “Баалыкай” ХЭТ салайааччыта Николай Еттянов, “Утум” тэрилтэ салайааччытын солбуйааччыта Надежда Федотова уонна “Уйгу” ма5аhыын салайааччыта Ирина Иванова буоланнар атыы-эргиэн туhунан кэпсээтилэр. Ону сэргэ, урбаанньыт Андрей Петров, урбааны өйүүр киин салайааччыта Екатерина Николаева эмиэ аhа5ас, сэргэх уруоктары ыыттылар.
Маны таhынан, предпринимателлэр о5олорго араас сорудахтары биэрэн, о5олор билиилэрин-көрүүлэрин тургутан көрдүлэр. Ол курдук, о5олор чааhынай тэрилтэлэргэ сылдьан, урбаанньыттар үлэлэрин кытары билистилэр уонна бырайыактары оҥорон көмүскээтилэр. Биэс кылаас үөрэнээччилэрэ күрэххэ кытыннылар, бастакы, иккис, үhүс миэстэлэри быhаардылар уонна харчылаах бириэмийэлэри туттардылар. үөhээ Бүлүү бөhүөлэгин баhылыга Максим Силигиянов бөhүөлэк сайдыытыгар туhууламмыт бастыҥ бырайыагы суруйбут о5о5о дьаhалта аатыттан бириис олохтуох буолла.
Иккис сорудахха о5олор “Мин киэн туттар урбаанньытым”, “Я будущий бизнесмен”, “Хобби, которое приносит деньги”, “История денег” о.д.а. тиэмэлэргэ кылгас өйтөн суруйууларын билиhиннэрдилэр. Манна 40-ча о5о кытынна. Түмүккэ, бастакы миэстэни 10 кылаас үөрэнээччитэ Женя Иванов, иккис миэстэни 10 кылаас үөрэнээччитэ Максим Иванов, үсүhү 7 кылаас үөрэнээччитэ Андриан Иванов ыллылар. О5олорго бириистэри, сертификаттары туттардылар. Биhирэбил бириистэри 7 кылаас үөрэнээччитэ Алгыс Лебедкин, 5 кылаас үөрэнээччитэ Жанна Матвеева ыллылар.
|
madlad
|
{}
|
Сэһэн Ардьакыап – саха норуотун биллиилээх общественнай деятелэ - Кэскил
Год ПатриотизмаДетямСахалыыХолобур буолар дьон
Сэһэн Ардьакыап – саха норуотун биллиилээх общественнай деятелэ
Саха норуотун биир уһулуччулаах киһитэ, Борогон улууһун кулубата Сэһэн Ардьакыап XVIII-XIX үйэлэр кирбиилэригэр олорон ааспыта. Кини кимий? Бүгүҥҥү кэпсээммит «План о якутах» диэн 1789 сыллаахха Екатерина II Ыраахтааҕыга илдьибит бырайыагын тула барыаҕа. Сэһэн Ардьакыап дириҥ философскай өйүнэн даҕаны, айылҕаттан дэгиттэр айдарыылааҕынан даҕаны, олорбут олоҕун охсуһуутунан даҕаны бэйэтин кэмигэр соҕотох этэ.
Кини Бороҕон нэһилиэгин (Тумул сэлиэнньэтэ) «Арыы Тиит» диэн Өлүөнэ өрүс маанылаах кытылыгар, саха омук биир салаа төрүттэрэ буолбут Омоҕой сиэннэрэ Бороҕон Дьуортулар үөскээн-тэнийбит сирдэригэр төрөөбүтэ. Ийэтэ оҕотун төрөтөн баран ыалдьан өлбүт. Аҕатын ууһугар аата-суола биллибэтэх Собоһут оҕонньор соҕотох уола Сэһэн, эдэр сааһыгар тулаайах хаалан баран, дьону батыһан, Дьокуускайга киирбитэ. Манна кини сэттэ сыл устата Аржаков диэн нуучча киһитигэр хамнаска сылдьыбыта.Уол олус түргэнник нуучча тылын баһылаабытыттан, киһитэ Сэһэни оскуолаҕа биэрэн, ааҕарга-суоттуурга үөрэттэрбитэ үһү.
«Сэһэн Ардьакыап бөлүһүөктүүр, таба көрөн этиитэ өссө кыра сааһыттан биллибит эбит», — диир историяны, кыраайы үөрэтээччи, суруналыыс Зоя Ильинична Петухова.
-Арай биирдэ оҕо сылдьан хантан эрэ ыксаан, көлөһүн бөҕө аллан сүүрэн кэлбит. Уонна ууну ыймахтаат, мас кыраабылын үрдүгэр түһэр. Онуоха аҕата: «Хайа, бу уол, туох ааттаахха бачча ыксаатыҥ? — диир.
Сэһэн: “Аҕаа, аҕаа, этиҥнээх ардах иһэр. Орто омурҕан кэннэ ибили сытытыа, ыксыахха”.
Аҕата холкутуйан олорон: “Эс, хантан ону билэҥнин этэҕин?”
Сэһэн: “Ээ, оттон, от-мас, кыыл-сүөл кэпсээнэ элбэх буоллаҕа”. Уонна отун бугуллуу ыстанар.
Дьиктитэ баар, сол курдук ардах курулатан ааспыта, хата бугуллар быыһаммыттара.
Сир, Халлаан, Күн, Ый, сулустар тустарынан билиитэ-көрүүтэ киэҥэ, ону сөпкө сылыктыыра, саха үөрэҕин үчүгэйдик билэрэ Сэһэн Ардьакыабы бөлүһүөк оҥорбута. Сир эмиэ бэйэтэ сайдар сокуоннардаах. Кини кыыл-сүөл, көтөр-сүүрэр, үөн-көйүүр, от-мас олохторун, сайдыыларын чинчийэн, билэн, өйдөөн дьарыктаммыт, ордук кэнники сааһыран баран идэ оҥостубут.
Сэһэн Ардьакыап бөлүһүөк быһыытынан билиитэ-көрүүтэ айылҕаҕа олоҕурар диэн этиэххэ сөп. Екатерина II Ыраахтааҕыны кытта кэпсэтиитин да ылан өйдөөн аахтахха, саха сиэрин-туомун, итэҕэлин илдьэ сылдьара онно көстөр. «Ким сиригэр кэлэн тураҕын?» — диэн иһэ-истээх ыйытыытыгар маннык хоруйдуур: «Бэйэм төрөөбүт сирим буоругар үктэнэн турабын», — диэн баран, этэрбэһин устан уллуҥар сылдьар буорун ытыһыгар кутан көрдөрбүт.
«Сахалар тустарынан былаан»
(хааһынаҕа туһалааҕын, бэйэлэригэр көдьүүстээҕин көрдөрөр)
«Сахалар тустарынан былаан» тиэкиһин ааптарынан XVIII үйэттэн ыла, 1789 сыллаахха балаҕан ыйын 18 күнүгэр күнүс 13 чааска суругу Ыраахтааҕыга туттарыллыаҕыттан, ити кэмҥэ Екатерина II Ыраахтааҕыны көрсүбүт, кэпсэппит Бороҕон улууһун кулубата Алексей Аржаков билиниллэр.
«Сахалар тустарынан былаан» толору тиэкиһин аан бастаан В.В.Никифоров-Күлүмнүүр «Саха олоҕо» диэн бэйэтэ таһаара сылдьыбыт хаһыатыгар 1908 сыллаахха бэчээттэппитэ.
Бу «Былаан» тиэкиһин иккиһин 1994 сыллаахха юридическай наука доктора, профессор М.М.Федоров “Памятники права Саха (Якутия)” диэн кинигэтигэр бэчээттэппитэ.
Сэһэн Ардьакыап 1786 с. сайын Санкт-Петербург куоракка аттанар. Кэлэ-бара 3 сыл айаннаабыт. Онтон 1 сыл 8-9 ыйын Ыраахтааҕыны кытта көрсүһэрин күүтэн олорбут. Суруналыыс З.И.Петухова бэлиэтииринэн, тылбаасчытынан Алексей Сыроватскай диэн киһи барсыбыт.
Номохторго олоҕуран В.В.Никифоров-Күлүмнүүр Сэһэни: «Императрица уһуннук, санаата кэлэн олорон көрсүбүт, онуоха, кини үтүө мөссүөнэ, үрдүк уҥуохтааҕа, дьиктилээх өйө көмөлөстөхтөрө буолуо», – дииллэр.
«Сахалар урукку туруктара» (Сэһэн Ардьакыап туруорсуута)
…Таһаҕаһы тиэйии урут да, билигин да маннык бэрээдэгинэн ыытыллар: хааһына Охотскайга диэри көтөҕүллэр, таһаҕас ахсаанын уонна ыйааһынын биллэрэр. Онуоха сахалар биир ыҥыыр акка 5,5 бууттан ордуга суох илдьэргэ суоттаан, онно сөп буолар ахсааннаах аты уонна киһини туруораллар. Ол сир суолугар сыарҕанан таһаҕаһы таһар букатын кыаллыбат. Аттар ырдахтарына сойутарга, көлө, киһи аһылыгын, малын тиэйэргэ эбии аттар ылыллаллар. Айаннара сүтүгэ, ороскуота суох буолбат, сылтан-сыл ат көлө айаҥҥа өлүүтэ элбиириттэн сахалар дьадайыылара кэлиҥҥи кэмҥэ дириҥээн иһэр.
Зоя Ильинична Петухова суруйуутугар маннык бэлиэтиир: «Алексей Аржаков петицията туох уратылааҕый? Бастатан туран, туруорсар боппуруостара улаханнара, хас биирдиилэрэ бэйэни салайыыны, аныгылыы эттэххэ, суверенитеты хааччыныы сүрүн төһүүтүнэн буолар суолталаах ирдэбиллэр этилэр. Ол күн бүгүнүгэр диэри кытаанахтык турар сир боппуруоһа: «Утверждать в дачу на владение тому, кто вначале отработал». Ол — саха сылгытын эспит, онон саха олугун айгыраппыт ат көлөнөн Охотскайга, айаҥҥа таһаҕас таһыытын үлүгэрдээх түһээниттэн босхолонуу. Ол — бары улуус кулубаларын дьаһайар уобалас кулубатын, олохтоох нуучча администрациятынааҕар киэҥ бырааптаах саха ыраахтааҕыланарын ситиһии. Маны таһынан суут бары уорганнарын бэйэ илиитигэр ылыы.
Сэһэн Ардьакыап идиэйэлэрэ «Степной дума» саҕана (1827-1838) өрө күөрэйэн тахсыбыттара. Кини бэйэтэ дуу, үөрэхтэммит уола дуу, бу Степной думаҕа суруксуттаабыт диэн этэллэр. Ол иһин Суоттутааҕы «Доҕордоһуу» мусуой-комплекс «Күөх тыйаатырыгар» тахсар аартык былыргыттан «Суруксут аартыга» диэн ааттанар.
Историяҕа киирбит өбүгэбит ыра санаата туолан, Саха сирэ Россия састаабыгар киирэн, сувереннай өрөспүүбүлүкэ буолан сайда турабыт.
Сэһэн Ардьакыап. Бичик, 2002 с. Аржаков С.С.
Сэһэн Аржаков. Альбом. Якутск, 2014 г. (З.И.Петухова, Петр Васильев, Игнат Алексеев, Акулина Сокольникова).
##издательствокэскил #мыбудущеероссии #мыбудущеероссиикэскил#Главное#Год патриотизма в Якутии
“Быраһаай, оскуолам!” ырыа өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 27-с сылын...
Союз во имя будущего! От перемен к...
|
madlad
|
{}
|
Дьоһун Саас форум кыттыылаахтара, хаһан хойох хостоһон бүтэҕит??? - Дьоhун саас
Дьоһун Саас форум кыттыылаахтара, хаһан хойох хостоһон бүтэҕит???
6 мая 2018 00:57 914
Манна бөхтөр мустан дьону-норуоту буруйдуур кулууптарын курдук
бу форуму кимнээх иилээн-саҕалаан манныкка аҕаллылар???
модератордар эҥин диэннэр бааллара
бэрээдэк олохтуохтаах этилэр
ханнаный, ол бэрээдэктэрэ?
Хойох хостоьуу,киьи баарын тохору буппэт бо:-). Бэйэн эрэ аахайбатаххына. Модератор диэн туьата суозун дакаастаабыта,дьону хайытан.
Уонна ессе туох ыйытыы баар:-)?.
эн эттиҥ, мин иһиттим...
Уруккаттан этэ сатыырбын истибэттэр- МОДЕРАТОР наада..
ЧЭЛГИЙЭ бэккэ улэлии олордогуна уураппыттара..
Ол хойох хостоьуу.. форумчаннары- икки аны хайытыы оннук- маннык.. ким билэр, сорох онно наадыйбат..
Ити БЫЙАНГ олох сопко суруйар- ФОРУМ САНАА УЛЛЭСТЭР СИР...
Онон биир бэйэм- МОДЕРАТОР наада диибин..
Кыра этиьии- аахсыы син биир баар буолуога...
Ону тута суруйан быьаарсын ээ...
Или дьэ - регалаахпыт дии-дии сирэй харах анньагыт- пенарга быьаарсын??))))..
СЫЛЫ сыллаан аахса олороллоро суоргу дьэ...
Хонон турдун- умнан кэбиьин.. буттэ..
Атын кун уунэр.. олох салганар...
модератор туһата суох...
МЭЭЙИК диэн модератор баар этэ
туохха аҕалбытын көрөҕүт
Автор бэйэтин ТЕМАтыгар модератордыахтаах
ыыстаһыы-кыраһыы суох буолуо
Оттон тема таһаарааччы бэйэтин КӨҤҮЛэ
кинини ким да бобпот
баара—туохха аҕалбытын көрөҕүт))))
Борнео хайдах буоллуҥ?
Форуму мин манныкка аҕаллым да?
рядовой, атын дьон ханнык эмит топтарга бэйэлэрин көрүүлэрин суруйбуттарын, атын дьон арыый көннөрө ду сөбүлэспэт туоптара эмиэ наада! Ол кынан баран үөхсүбэккэ суруйсуохха кэрэх! Оччотугар сорох суруксуттар бэйэлэрин эрэ көрүүлэрин таһаартарар буоллахтарына, оннук эмиэ сатаммат!
Рядовой сыыьа толкуй..
Чэ короорун ... 1-2 сылынан..
Ким сопко этэрин...
Ким иилээн саҕалаан маннык турукка тиийдибит диир буолларгыт - форумҥа киирэр дьон бэйэтэ дииргэ тиийиллэрэ буолуо.
тоҕо мадьыар эрэ буруйданыахтааҕый?
Приспособление для приглушения звука в пианино и роялях.
Администратор форума, чата или социальной сети в Интернете.
Бэрээдэк олохтуохтаах этилэр ханнаный ол диэ.
Хайа оннооҕор санкционированнайа суох миитиҥнээччилэри туппуттарыгар уордайан, тирии иһиттэн сулбу көтөн тахса сыһа олорон, тугуҥ эмиэ бэрээдэгэй?)
уулусса туһа туспа...
манна ВИРТУАЛЬНАЙ ЭЙГЭ
дьон кэпсэтэ, сүбэлэһэ киирэр
Курулгэн,модератордаах да модератора суох да син биир буолбатах да? Чэлгийэни,дьэ билбэтим,учугэй модератор этэ диир кыазым суох,Хагдарыйаарыгыммытсибэккии дьэ кырдьык ким да диэкки буолбат,учугэй модератор этэ,эрээри атыттар курдук хам харазаланан олорбот быьылаах этэ:-). Чэ ити мин тус санаам буолар.
2-3 сылынан,туох буолуозун этэр кыах суох. Интернет трафигын кэмнээн биэриэх буолаллар,Яровая политикатынан,онон оннук буоллазына,ол бу араас форум да сабыллар эни,этэргэ диэри трафиккын бараан,форумна киириэн дуо. Поживём-увидим:-).
Бесньазайсуеьу, сепке сетеллезун, уонна селтереннуугун—Поживём-увидим:-),хехе
Буорньазай,ньазайданан бут ыт тыната баара,сэлээччэх шошаза дылы,киьи аайы сыстаннаама:-).
Бесньазайсуеьу, ыт эмээскэтэ баара, оччотугар салаабаланан бут:-).
Буорньазай,сыынкын сыллаа сыллы:-).
Бу баар дии, киьилии сырайа суох, дьону араастаан ааттыыр, ейдееге-итиригэ биллибэт борнео курдук дьон баарын кэннэ ханнык сана киьи киирэн санаа уллэстиэй?
Ньукку, Борнео Саргыда кумира дии, кинилэр саҕа идеальнайдар манна суохтарын курдук галлюцинация саас бэргээччи. Итилэргэ тэҥнээх никон уонна сорох сиэрэйинэн суруйааччылар.
Хайыахпытый форум абааһылара, т.е.привидениелара буолан бүппүт дьону? Тэйэ эрэ хаамыллара дуу, арыт2 миэстэлэрин буллара2...
Дьэ ити форум абааһылара, т.е.привидениелара буолан бүппүт дьону диэн, оруобуна кумиргын, Бесньазайы, бэйэҕин о.д.а. хара-бороҥ .утуруксуттаргытын этэн таһаардыҥ дии
BorNEo, эн форумҥа үөр буолбут өлүк курдук дьоҥҥо сыһыаннааххын дьон барыта билэр.
Тугу суруйбуккун бэйэҥ өйдөөтүҥ эрэ—суох эрэ: саарбаҕым саарыыр.
.Бу бытааһах саҥам диэн саҥара олордоҕун... дьахтар санаата аһынааҕар кылгас дииллэрэ былыр, билэр буоллахтара мындыр, муударай өбүгэлэрбит. Кытыытын көмүскэһэн хайдах да буолуон булбат, тугу кулгуйарын көрбөт муҥа буолуо дуо ити, хараҕа сабыллыбыта тоҕо бэрдэй! Дьон иннигэр сыыһы булан көрөр, бэйэтин иннигэр бэрэбинэни көрбөт диэн итини этэн эрдэхтэрэ. Таптал балай... хайыаҥ баарай.
Ньукку, кытыыкайданарыҥ биллэ сылдьар
Ньукку,сепке этэзин,сээн диэбэтэзи барытын уезэр,кыьыл сонноохтор тараннаппыт киьийдэхтэрэ.
Бесньазайсуэьу, сээн диэбэтэзи барытын уехпуппун кердерен абыраа эрэ:-).
Буорньазай,булан кердеруутэ да суох,тугу суруйаргын билэр энигин,манна баар да дьон бэрткэ билэллэрэ буолуо,ким кимин,онон ордук хос сыыбырзаабакка,бэйэ бодозун тардынан сырыт:-). Манна бырдазалаабахха,кому заларын пятайдарын салаабытын ордук буолуо:-). БГаттаргын,дгугтаргын:-). Кому за уксэ куораттар олороллор,ол иьин Буорсырай куттанан,пятай точкатын иьигэр киирэн хаалар,ТИН энин курдук,шошаларга эрэ киэптиир,онтун еннен безе,чээ дэттэрээри,наада буоллахтарына начаас булаллар буо,дозорун-атаьын Грибчатайы булбуттарын курдук:-). Ол иьин манна тыаларга киирэн,биир извилинатын туома хайдах улэлиирин кердерен сору керер;-). Бу базайыны игнордуохха,байкоттуохха диэбитим хас да сыл буолла,ити араастаан суруйарыгар,киьиэхэ барытыгар иилистэн иьэригэр тугу да хоруйдуомуохха наада,топ таьаардазына кииримиэххэ наада,оччозо куьазан-куьазан курдук бэйэтэ сутэн симэлийэн,дьаарын кытта илдьэ барыа этэ:-). Чэ ити мин тус санаам,кимиэхэ да сыналаабаппын:-).
ити БуорНьаҕай "хомус_ырыата" - диэбит.
Ону эн тоҕо, хап-сабар: "мин да ...?" - дии охсоҕун. Бырахтаран ылаҕын, дуо ?
"хомус_ырыата - өлбүт ..." - диэбиттэрэ дии, сураҕа ?
Оо бу тугун сурэй?..
Тылгытын кыанын эрэ
Бумеранг буолан бэйэгитигэр тоттору тиийээрэй?.. тьфу-тьфу..
Бу корогут- Модератор суога хайдагын?
Таах талбыттарын туойаллар((((
Автор х_ы Дьоһун Саас форум кыттыылаахтара, хаһан хойох хостоһон бүтэтэҕит диэнигэр, хоруй биллэр БУО: анонимнайынан, уонна хастыы эмэ хара-бороҥ ааттанан, биитэр отой да аата-суола суох киирэри боптохторуна
Рядовой диэн били Тимир Тирии... Мэп-мээнэни куолулуур киhи.
Урукку киhи = Хомус ырыата.
Хомус ырыата уонна Тимир Тирии биир ыал дуу, биир дьахтар дуу.
Бэркэ ХомусЫрыата(Урукку киhи) - Тимир Тириинин көмүскээн , иһин хайа түһэ сыһар.
Муж с женой эбэтэр вообще биир киhи.
ааттанан киирэри харгыстаатахтарына, ханна бараахтыайхтарай: бары-барыта арыллан тахсыа
ТимирТирии диэн мин...
урут субу-субу баанныыр этилэр
Кинилэр санааларын утары бардыҥ даҕаны бааннаан иһээччилэр
УруккуКиһи (ХомусЫрыата), Борнео,Мила
билигин даҕаны үөхсүүнү күөртүү олороллор - Мээйик и Компания
ити Күрүлгэннэрэ эмиэ кинилэр хампаанньалара быһыылаах
Пробел ду, ким ду???
Вреднай да дьон баар
Ф_Федор_хос_сиэнэ_, аны хомус ырыатын нига бу.
Ф_Федор_хос_сиэнэ_, эмиэ мэлдьэһэҕин?
Мээйик и Компания.
Рядовой, ким сиэнэҕин?
Ким да буолуум)
Тамалакаанга баар этэ, луо - урукку_киhи_ ?
Рядовой трансформациялана оҕуста дуу.
Утуйбакка сору көрөн олороохтоотоҕо.
Раздвоение личности может развиваться при...
олох - ҮӨРЭХ
киһи тыыннааҕын тухары үөрэнэр
"Учиться, учиться и учиться" (В.Ленин)
Саха баарын тухары, "ХОЙОХ ХОСТОhУУТА" - САЙДА-БААР БУОЛА ТУРУО !
Оннук на то и форум
2016 сылтан форумҥа киирэн ааҕабын. Сөҕөбүн аҕай, саастаах дьон дьиэтэххэ тылгыт-өскүт куһаҕаныттан, оҕолор курдук үөхсэ олороргутуттан. Туох иитиитин биэрбиккит эбитэ буолла ыччаттаргытыгар? Өйдөөҕүмсүйүү куоталаһыыта дуу манна?
Оҕолор ханна үөхсүбүттэрин истибиккиний?
Надежда Николаевна,себулуур буоланнын 2 сыл тохору олордозун дии:-).
Ответ на тему: Дьоһун Саас форум кыттыылаахтара, хаһан хойох хостоһон бүтэҕит???
|
madlad
|
{}
|
Сахалар сойуустара 115 сыла — Муниципальное казенное учреждение "Усть-Алданский историко-краеведческий музей им. Сэһэн Ардьакыап" муниципального района "Усть-Алданский улус (район)"
Записи в рубрике Сахалар сойуустара 115 сыла
Арассыыйа судаарыстыбатыгар ыытыллыбыт “Земскай реформа” түмүгүнэн бигэргэммит уонна олохтоммут “Земскай бэйэни салайыныы” 1864 сылтан ХХ үйэ саҕаланыытыгар дылы Арассыыйа арҕаа өттүнээҕи губернияларыгар эрэ киирбитэ. “Земскай бэйэни салайыныы” Сибииргэ 1905 сыллаахха муус устарга кэлбитэ. Саха уобалаһын губернатора В.Н. Булатов 1905 с. ыам ыйын 23 күнүгэр ити туһунан дьаһалы туппута. “Земскай бэйэни салайыныы” Саха сирин олохтоохторугар ыраахтааҕы… (читать далее)
Опубликовано в Сахалар сойуустара 115 сыла с метками Кулантайтүмэлэ, Күлүмнүүр, союзякутов
|
madlad
|
{}
|
Ааттыыр, ыҥырырар, ыраланар «Көлүөнэ солбуһуга», «Эдэрдэргэ – суолу!» ханна баарый? - 31 Октября 2012 - Уххан сирэ
Main » 2012 » Алтынньы » 31 » Ааттыыр, ыҥырырар, ыраланар «Көлүөнэ солбуһуга», «Эдэрдэргэ – суолу!» ханна баарый?
Ааттыыр, ыҥырырар, ыраланар «Көлүөнэ солбуһуга», «Эдэрдэргэ – суолу!» ханна баарый?
Ил Түмэн састааба уларыйара уолдьаста
Ханнык да уһулуччу кыахтаах, талааннаах киһи биир дуоһунаска өр олордоҕуна улугурар, хал буолар, кэхтэр майгыланар. Итинник көстүүнү – олорон кэлбит дойдубут историята даҕаны ырылхайдык туоһулуур. Уларыйыы – олох сокуона, уларыйыы – сайдыы бэлиэтэ.
Ил Түмэн – өрөспүүбүлүкэбит олоҕун оҥорор, сүнньүлүүр былааспыт үрдүкү хаттаҕаһын сүрүн уоргана. Саҥа политическай систиэмэ быһыытынан, парламеннаммыппыт 19 сыл буолла. Ил Түмэн бастакы ыҥырыылаах мунньаҕын дьокутааттара 1993 сыл ахсынньытыгар талыллыбыттара. Ол тухары төрдүс ыҥырыылаах мунньахха олорон кэллибит.
Төрдүс ыҥырыылаах мунньах дьокутааттарын испииһэгэр 74 киһи аата ахтыллар. Мантан аҥаардара биир мандаттаах быыбардыыр уокуруктан, аҥаардара баартыйа ипсииһэгинэн парламеҥҥа киирэн олороллор. Субу кэмҥэ үлэлии сылдьар дьокутааттар – 69-тар, сорохтор судаарыстыба сулууспатыгар көһөн, сорохтор олохтон туораан боломуочуйалара уһуллубута.
Парламеммыт төрдүс ыҥырыылаах мунньаҕар олорор диэтибит. Дьэ, бу түөрт мунньах тухары кур бэйэлэрэ кубулуйбат, 20-ччэ сылы быһа дьокутаат мандаатыттан арахсыбатах дьоннордоохпут. Александр Жирков – Бороҕон быыбардыыр уокуругуттан дьокутааттаабыта 19 сыла буолла. Андрей Кривошапкин – хотугу улуустар бэрэстэбиитэллэрэ, Александр Уаров Бүлүү сүнньүн биир улахан түөлбэтин дьокутаата. (Николай Соломов төрдүс да болдьоҕор барыахтааҕын, атын тэрилтэ харалтатыгар киирбитэ тохтоппута). Ама, бу улуустартан, уокуруктартан кинилэри солбуйар ыччат тахсыбат бэйэтэ эбитэ дуу, уус алданнар, сунтаардар оннук айылаах туйах хатараччыларынан татымырбыттара эбитэ дуу. Солбук суох.
Биллэн турар, бу дьон бэйэлэрин кэмнэригэр элбэҕи, үтүөнү оҥордохторо, дьайдахтара, ол гынан баран, үөһээ ахтыллыбытын курдук, хайа да бэйэлээҕи биир дуоһунас, биир үлэ 20-ччэ сыл тухары сэниэни, күүрээни өһүлэн эрдэҕэ. Салайааччы – бастатан туран, саҥаттан саҥаны киллэрээччи, инники күөҥҥэ сылдьааччы, түргэн тэтимнээх аныгы олоҕу кытары тэҥҥэ хардыылааччы буолуохтаах этэ.
Түөрт мунньах тухары дьокутааттаабыт дьоннор кэннилэриттэн, сырыһыннара үс болдьох дьокутааттаабыт дьон ахсаана эмиэ балайда. Сэрэйдэххэ, кинилэр даҕаны 2013 сылга төрдүһүн парламеҥҥа силис тардар санаалаахтар: Георгий Артемьев – хомуньуус, Александр Гаврильев – хомуньуус, Александр Ким-Кимэн – «биир ньыгыл», Зоя Корнилова – «сиэрдээх», Альбина Поисеева – «аграрий». Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ – Виталий Басыгысов бу иннинэ икки болдьох тухары Госдумаҕа олорбута. Дьокутаат чэпчэтиитинэн туһаммыта эмиэ 20-ччэ сыл буолла.
Оттон иккис болдьоххо мунньахтыыр дьокутааттар ахсааннара – 30. Ол аата билиҥҥи парламеммытыгар 69 дьокутааттан саҥа дьон 30-тар эрэ. Уоннааҕылар дьарҕа буолан Ил Түмэн кириэһилэтигэр өрөөбүттэрэ кырата уонча сылга тэҥнэстэ.
Бу дьонтон Сэбиэскэй кэмҥэ дьокутааттаабыт дьон эмиэ элбэхтэр.
Дьокутааттарбыт үлэлэриттэн астынар-дуоһуйар киһи баара дуу: «Барахсаттарбыт абыраатылар» диэччилэр төһө элбэхтэрий? Бэйэлэрин үлэлиир эйгэлэригэр, бизнестэригэр, урбааннарыгар сөп түбэһэр сууту-сокуону ылынаары эрэ дьокутааттыыр курдуктар. 70 киһиттэн улахан аҥаара промышленниктар, онтон өссө хаалбыт аҥаара бизнес ханнык эрэ салаатыгар үлэлииллэр.
Өрөспүүбүлүкэбит салалтатыгар саҥа дьон быстар аҕыйахтар. Миниистирдээн бүттэхтэринэ Ил Түмэҥҥэ көһөллөр, онтон «үүннэхтэринэ» миниистирдии бараллар. Александр Ким-Кимэн, бырастыы гыныҥ, дьиҥ тугу оҥорбутун ким эмэ кэпсиир кыахтаах буолаарай? Семен Олесов икки болдьох тухары тугу оҥордо? Сорох-сорохтор итинник ааттаах чаччыыналаахпытын билбэт да инилэр. Айсен Николаев 2-с, 3-с мунньахтарга дьокутааттаан баран правительствоҕа барбыта, билигин киин куорат мээринэн көстө. Александр Подголов эмиэ дьокутааттаан баран миниистирдии барда, Иван Слепцов – «Калмыкия аптарытыата» тыабыт хаһаайыстыбатын тилиннэрэ сатыыр, Эрнст Березкин 28-гар миниистирдээн соһутан баран дьокутаат буолан симэлийдэ, Төлөннөөх Артур билигин тимир суолу тутар А.Дудников кэтит көхсүгэр бүктэ. Онто эмиэ дьокутаат. Тимир суолун госхонтуруолга туттарда да хаана үөс сиргэ тардар буолуохтаах. Юрий Заболев дьокутааттыы сатаан баран мээрдээбитэ буолан баран Москубаҕа көскө ыытыллыбыта... Ситигирдик биир дьон дуоһунаһы, боломуочуйаны хардары-таары мэскэйдэһэ сылдьаллар.
Дьокутааттарбыт иһиттэх аайы «бу сокуоҥҥа уларытыы киллэрдилэр», «ити сокуону тупсардылар, быһаардылар» диэн буолар. Оттон сахалыы санаан көрдөххө, биир дьүөгэм эппитинии – үчүгэйдик тигиллибит ырбаахы көтүрүллүбэт, көннөрүллүбэт буоллаҕа. Уларыппат-тэлэриппэт гына киһилии сокуону ыллыннар ээ. Бэйэлэрин итэҕэстэрин көннөрөллөрө үөрүү буоллаҕай.
Дьокуттааттарга санатар эбит буоллахха, 1827 сыллаахха тэриллибит Степной Дума ылыммыт «Сибиир омуктарын салалтата» устааптара («Устав об управлении инородцев Сибири») Сэбиэскэй былаас атаҕар туруор диэри уларытыллыбакка үлэлээбитэ. Сокуон оннук чиҥник, олохтоохтук оҥоһуллуохтаах этэ.
Дьокутаат туһунан федеральнай сокуон этэринэн, норуот кулута коммерциянан дьарыктаныа суохтаах. Биһиэхэ дьокутааттарбыт дьиэ кэргэттэрэ, оҕолоро-ойохторо барыларын кэриэтэ улахан эргиэмсиктэр. Улахан хампаанньаларга акциялаах норуот кулуттара эмиэ элбэхтэр. Дьокутаат быһыытынан, хамнас ылалларын таһынан өссө бэйэлэрин бизнестэригэр аһаҕастык "генераллыыллар". Маннык дьон судаарыстыба уонна бэйэлэрин хармааннарын бутуйбаттара буолуо дуо?
Билигин Ил Түмэн сессиятын көрдөххө киһи утуктуур. 1922 сыллаахха умайа-умайа, тиллэ-тиллэ туруулаһан Саха сиригэр автономияны аҕалбыт дьокутааттар буолбатахтар. 1992 сылга Төрүт Сокуону, Суверенитет Декларациятын ылынар, толкуйдуур, туруорсар чаҕылыҥнас харахтар суохтар... Ким эрэ бэйэтин дьыалатын саныыр, ким эрэ дьиэтигэр Москубаҕа бараары чаһытын көрүнэр, сорохтор букатын даҕаны Ил Түмэн аанын арыйаллара ахсааннаах.
Эһиил Ил Түмэн V-c ыҥырыылаах мунньаҕар дьокутааттары талыахпыт. Аҥаардарын партияларын испииһэгинэн, аҥаардарын биир мандаттаах уокуруктарынан. Аныгыс мунньах састаабыгар хайаан да саҥа тыын киирэрэ наада.
Ааыртык.ру - 31 октября 2012 года:
Category: Власть Правительство Ил Тумэн | Views: 1057 | Added by: uhhan2
|
madlad
|
{}
|
Судаарыстыбабыт бөҕөргүүрүн туһугар
Ааһан эрэр 2020 сыл элбэх уларытыыны киллэрдэ. Ол аҥаардас олохпут укулаатыгар эрэ буолбакка, Төрүт сокуоммутугар эмиэ.
Онон билигин Госдума, Ил Түмэн дьокутааттара кэккэ сокуоннары РФ Конституциятыгар киирбит көннөрүүлэргэ сөп түбэһэр гына уларытыыга үлэлэһэ сылдьаллар.
--РФ Конституциятын саҥа нуормаларын сокуоҥҥа киллэрэр үлэ федеральнай таһымҥа хайдах бара турарын мэлдьи кэтиибит, мониторинг ыытабыт. Ол гынан баран, тэлиэгэни ат иннигэр туруорар табыллыбатын курдук, биһиги Госдума иннинэ сокуоннары ылынарбыт сыыһа. Кинилэр РФ сокуоннарын бигэргэппиттэрин кэннэ оҥорор оруннаах. Урутаан баран, аны көннөрө-уларыта сылдьыахпыт. “Чопчу бу кэмҥэ бүтэрэҕит” диэн болдьох үөһэттэн ыйыллыбатаҕа, ол эрээри бэйэбит бу сыл бүтүүтэ түмүктүүр соруктаахпыт. Билиҥҥитэ Ил Дархан тэрийбит оробуочай хамыыһыйата Саха Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонугар көннөрүүлэри киллэриигэ күүскэ үлэлии сылдьар, -- диэн кэпсээтэ Ил Түмэн спикерэ Петр Гоголев суруналыыстардыын көрсүһүүгэ.
Арассыыйа саҥардыллыбыт Төрүт сокуонугар олоҕуран, Госдума дьокутааттара үөрэхтээһин иитэр өрүтүн күүһүрдүүгэ, экстремистии дьайыылары утары охсуһууга, Федерация Сэбиэтин састаабын бигэргэтии боппуруостарыгар, РФ Бэрэсидьиэнин болдьоҕор туһуламмыт сокуоннары ылыммыттара. Аны бу ааспыт нэдиэлэҕэ РФ Бэрэсидьиэнин боломуочуйатын, норуоттар икки ардыларынааҕы дуогабардар уонна сууттар быһаарыыларын РФ Конституцията баһыйар суолтатын, РФ бас билэр сирин-уотун ылыы-биэрии эппиэтинэһин туһунан сокуоннары бигэргэттилэр.
Конституцияҕа РФ Бэрэсидьиэнин туһунан син балайда элбэх уларытыы киирбитэ. Холобура, Төрүт сокуоҥҥа көннөрүүлэр киириэхтэрин иннинэ олорбут болдьоҕо ааҕыллыбатын (обнуление), икки болдьохтон уһуннук олоруо суохтааҕын, үлэлээн бүттэҕинэ, тыытыллыбат көмүскэллээҕин, олоҕун тиһэх күнүгэр диэри сенатор дуоһунаһын сүгэрин, премьер-миниистири быһаччы салайар, оттон бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлэ кини сорудаҕынан үлэни тэрийэр буоларын, Конституционнай уонна Верховнай сууттар судьуйаларын уонна чилиэннэрин, итиэннэ кэккэ министиэристибэлэр (оборона, ис дьыала, ыксаллаах быһыы-майгы, омук дьыалаларыгар, юстиция) миниистирдэрин бэйэтэ аныыр уонна үлэлэриттэн устар бырааптанарын туһунан.
Холобура, Конституция 921 ыстатыйатын 1 пуунугар “Президент Российской Федерации, прекративший исполнение полномочий в связи с истечением срока его пребывания в должности либо досрочно в случае его отставки или стойкой неспособности по состоянию здоровья осуществлять принадлежащие ему полномочия, обладает неприкосновенностью” диэн чопчулааһыны эбии киллэрэн биэрбиттэрэ.
Ити этиигэ олоҕуран, Госдума дьокутааттара 2001 сыл олунньу 12 күнүгэр ылыллыбыт «О гарантиях Президенту РФ, прекратившему исполнение своих полномочий, и членам его семьи» сокуоҥҥа көннөрүүлэри киллэрэн, бастакы ааҕыыга тута бигэргэтэн, сэтинньи 17 күнүгэр сокуону ылыннылар. Ол курдук, бэрэсидьиэн боломуочуйата бүттэҕинэ, киниэхэ үлэтинэн дьыала тэрийэр, доппуруостуур, хаайар, холуобунай уонна административнай эппиэтинэскэ тардар, олорор, үлэлиир сирин дьэҥдьийэр, бэйэтин бэрэбиэркэлиир көҥүллэммэт. Экс-бэрэсидьиэн сокуонунан харыстанар көмүскэлэ бэйэтигэр эрэ буолбакка, кини дьиэ кэргэнигэр, дьиэтигэр-уотугар, үлэлиир кэбиниэтигэр, тимир көлөлөрүгэр, сибээһин сириэстибэлэригэр, докумуоннарыгар, суруйсуутугар, малыгар – барытыгар тарҕанар.
Аҕа баһылык тыытыллыбат көмүскэлин Судаарыстыбаннай Дума эрэ көтүрэр кыахтаах, өскүтүн экс-бэрэсидьиэн дойдуну таҥнарбыт дуу, ыар буруйу оҥорбут дуу буоллаҕына. Ол туһунан Конституция 93-с ыстатыйатыгар этиллэр.“Бу саҥа сокуон экс-бэрэсидьиэн көмүскэллээх буолуутун мэктиэлиир. Ол судаарыстыбабыт уонна уопсастыбабыт бигэ туруктаах буолуутун хааччыйыыга тирэх буолар”, -- диир Госдума судаарыстыбаннай тутууга уонна сокуону оҥорууга кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Павел Крашенинников. Төрүт сокуоммут баһылыыр күүһэ“Арассыыйаны атын тас дойдулар салайан олороллор” диэн “үһүйээн” баар буолбута отучча сыл буолла. Бу төһө оруннааҕын билбэппит. Ол гынан баран, тыала суохха мас хамсаабат...
--Чахчыта да, кэккэ судаарыстыбалар биһиги дойдубут экэнэмиичэскэй сайдыытын харгыстыы сатыыллар. Ону таһынан “норуоттар икки ардыларынааҕы быраап” диэнинэн киирэн, ону куоһур оҥостон, бэл, иһинээҕи бэлиитикэбитигэр кытта орооһорго дураһыйаллар. Аны туран, биһиэхэ, Арассыыйа олохтоохторугар, дьиэ кэргэн сиэригэр олохсуйбут үйэлээх сыаннастардаахпыт. Ону кытта кинилэр уларытаары гыналлар. Онон Владимир Путин бэйэтинэн этии киллэрэн, Төрүт сокуон 79-с ыстатыйатыгар “Российская Федерация может участвовать в межгосударственных объединениях и передавать им часть своих полномочий в соответствии с международными договорами Российской Федерации, если это не влечет за собой ограничения прав и свобод человека и гражданина и не противоречит основам конституционного строя Российской Федерации. Решения межгосударственных органов, принятые на основании положений международных договоров Российской Федерации в их истолковании, противоречащем Конституции Российской Федерации, не подлежат исполнению в Российской Федерации” диэн көннөрүү киирбитэ судаарыстыбабыт хас биирдии гражданина, итиэннэ суверенитета көмүскэллээх буолуутун хааччыйар”, -- диир Госдума Бэрэссэдээтэлэ Вячеслав Володин.
РФ биэс Кодексыгар (гражданскай, арбитражнай процессуальнай, гражданскай процессуальнай, административнай судопроизводство, холуобунай процессуальнай) уонна араас хайысхалаах 150 сокуонугар уларытыыны киллэрэн, түөрт сокуону биир блок оҥорон туран, үс ааҕыы тухары ону көрөн, иҥэн-тоҥон ырытан, “О внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации в части недопущения применения правил международных договоров Российской Федерации в истолковании, противоречащем Конституции Российской федерации” диэн федеральнай сокуону ылыннылар.
--Бу -- норуоттар икки ардыларынааҕы эбэһээтэлистибэттэн аккаастаныы докумуона буолбатах. Конституциябытын утарбат, хааччахтаабат дуогабардары, быраабылалары, итиэннэ суут быһаарыыларын биһиги ылынабыт, тутуһабыт уонна толоробут. Кылаабынайа, атын тас дойдулар өйдүөхтээхтэр -- Арассыыйа территориятыгар РФ Конституцията эрэ саамай сүрүн, барытын быһаарар уонна баһылыыр сокуон буоларын, -- диэн тоһоҕолоон этэр Госдума дьокутаата Павел Крашенинников.
Российскай Федерация сирин иэнэ сөҕүмэр улахан – 17 мөлүйүөн кв килэмиэтиртэн тахса. Хостонор баайа, эчи, элбэҕэ, саппааһа үгүһэ. Ол иһин ымсыыра, ордуҕургуу көрөөччүлэр үйэ-саас тухары бааллар. Күн бүгүҥҥэ диэри Курил арыыларын дьоппуоннар былдьаһа сатыыллар. Оттон Кавказпыт хайаларын бэйэлэрин территорияларыгар сыһыара охсуон баҕалаахтар туох да хара баһаамнар.
Дьэ, ол иһин РФ Бэрэсидьиэнэ Төрүт сокуон 67-с ыстатыйатыгар «Российская Федерация обеспечивает защиту своего суверенитета и территориальной целостности. Действия (за исключением делимитации, демаркации, редемаркации государственной границы РФ с сопредельными государствами), направленные на отчуждение части территории РФ, а также призывы к таким действиям не допускаются» диэн көннөрүүнү киллэртэрбитэ.
Сөп ээ, былаас сүрүн соруга – бас билэр сирин-уотун уонна атын судаарыстыбалартан тутулуга суох буолуутун тас дьайыылартан көмүскээһин буоллаҕа эбээт. Оттон ону утарсар буоллахтарына, РФ Конституционнай суута эрэ икки мөккүһэр өрүттэр кырдьыктарын быһаарар бырааптаах.
Дьэ, онон Госдума РФ территориятын уонна суверенитетын көмүскэлигэр, итиэннэ көҥүлэ суох ыла-биэрэ сатааһын иһин эппиэтинэскэ тардыллыыга туһуламмыт икки сокуону бу ыйга ылынна.
Итиннэ олоҕуран, РФ үс Кодексыгар (холуобунай, холуобунай процессуальнай, административнай бэрээдэги кэһии) кэккэ уларыйыылар киирдилэр.
Ол курдук, дойдубут киэҥ иэнин өлүүлээн араарарга, чаастарга үллэрэргэ, сорох эҥээрин былдьыырга, күүс өттүнэн баһылыырга дьону кучуйар-угуйар, аһаҕастык ыҥырар буоллахтарына, сокуонунан накаастаналлар. Бастакыларын итинник быһыыламмыттары, сэрэтии курдук, административнай эппиэтинэскэ эрэ тардаллар (РФ Административнай бэрээдэги кэһии кодексын саҥа баар буолбут 20.3.2 ыстатыйатынан). Маныаха ыстарааптарын кээмэйэ араас буолар: көннөрү гражданиҥҥа – 30-60 тыһ. солк., дуоһунастаахха — 60-100 тыһ. солк., юридическай сирэйгэ — 200-300 тыһ. солк. Аны туран, интэриниэт ситиминэн, бэчээт бородууксуйаларынан, көрдөрөр-иһитиннэрэр ньымаларынан тарҕаппыт, ыҥырбыт буоллахтарына, ыстарааптара улаатан биэрэр. Биирдиилээн дьоҥҥо – 70-100, дуоһунастаах үлэһиккэ –100-200, юридическай сирэйгэ — 300-500 тыһыынча солкуобай буолар.
Оттон иккис сырыыларын түбэстэхтэринэ -- РФ Холуобунай кодексын «Публичные призывы к осуществлению действий, направленных на нарушение территориальной целостности Российской Федерации» диэн 280.1 ыстатыйатынан холуобунай дьыала тэриллэр. Онуоха буруйдара төһө ыарыттан көрөн, араас миэрэлэри ылаллар: 400 тыһыынча солкуобай ыстарааптан -- 4 сылга хаайыллыыга тиийэ.
Саҥа сокуонунан РФ Холуобунай кодексыгар аны «Нарушение территориальной целостности Российской Федерации» диэн ыстатыйа баар буолла (280.2 УК РФ). Ити ыстатыйаны кэспит, ол эбэтэр дойдубут сирин-уотун атын судаарыстыбаларга биэрээри, биитэр бэйэтэ бас билээри гыммыт киһини 6-тан 10 сылга диэри хаайаллар.
-- Дойдубут көмүскэлин өссө күүһүрдэн, бу сыл атырдьах ыйын 11 күнүгэр «О противодействии экстремистской деятельности» диэн сокуону ылыммыппыт. Онно этиллэринэн, РФ территориятын араара, былдьыы, үллэрэ сатааһын, оннук дьайыыга ыҥырыыны таһаарыы экстремистскэй быһыы-майгы быһыытынан сыаналанар. Бу ылыллыбыт сокуоннар Конституцияҕа суруллубут балаһыанньаны дьиҥ олоххо толорорго тирэх буолуохтара, -- диэн бигэргэтэр Госдума Бэрэссэдээтэлэ Вячеслав Володин.
Дьэ, онон дьаҥнаах сылбыт наар ыарыынан эрэ буолбакка, судаарыстыбабыт бөҕөргүүрүгэр көдьүүстээҕинэн эмиэ өйдөнөн хаалыаҕа.
|
madlad
|
{}
|
Бары билэрбит курдук, бу дьыл кулун тутар 18 күнүгэр дойду үрдүнэн бэрэсидьиэн быыбара буолаары турар. Быыбардааччы быраабын туһунан СӨ Борокуратууратын быраап аакталара төһө сокуоннайдарын итиэннэ гражданнар бырааптара уонна көҥүллэрэ төһө тутуһалларын бэрэбиэркэлиир салаа начаалынньыгын эбээһинэһин толорооччу Елена Пантюхина быһаарар.
- Уопсай быраабыла быһыытынан, бу буолуохтаах быыбарга гражданин олорор сиринэн быыбардааччылар испииһэктэригэр киириэхтээх.
Федеральнай сокуоҥҥа ааспыт сыл от ыйыгар киирбит уларыйыыларынан, РФ Бэрэсидьиэнин быыбарыгар көхтөөхтүк кыттар туһуттан быыбарга олорор (бэрэпиискэлээх) сиргинэн эрэ буолбакка, ханна бааргынан куоластыырыҥ көҥүллэнэр. Онуоха анал сайабылыанньа толоруллуохтаах.
Сайабылыанньаны ханна уонна хайдах биэриэххэ сөбүй?
- Сайабылыанньаны илиинэн эбэтэр электроннай көрүҥүнэн тутабыт. Өскөтүн, сайабылыанньаҕытын илиинэн суруйан туттарар буоллаххытына:
Бу дьыл тохсунньу 31 күнүттэн кулун тутар 12 күнүгэр диэри хайа баҕар территориальнай быыбардыыр хамыыһыйаҕа эбэтэр судаарыстыбаннай уонна бэйэни салайыныы өҥөлөрүн оҥорор элбэх функциялаах кииҥҥэ туттарыаххытын сөп.
Бу дьыл олунньу 25 күнүттэн кулун тутар 12 күнүгэр диэри хайа баҕар быыбардыыр хамыыһыйаҕа биэриэххэ сөп.
Оттон сайабылыанньа электроннай көрүҥүн бу дьыл тохсунньу 31 күнүттэн кулун тутар 12 күнүгэр диэри судаарыстыбаннай өҥөлөрү оҥорор биир кэлим ситимниир сиргэ туттарыллар.
Сайабылыанньаны хайдах барыллаан туттарабыт?
- Сайабылыанньаны быыбардааччы пааспардаах эбэтэр атын солбуйар докумуоннаах территориальнай уонна учаастактааҕы быыбардыыр хамыыһыйаҕа тиийэн бэйэтэ эбэтэр хамыыһыйа көмөтүнэн толоруон сөп.
Атын киһи аатыттан мэктиэ суруктаах сайабылыанньаны туттарар көҥүллэммэт.
Арай кэккэ биричиинэлээх, холобур, доруобуйаларынан хааччахтаах дьон эбэтэр ыалдьан, кыайан сайабылыанньаҕын туттарымаары гыннахха болдьоммут кэм иһигэр быыбардыыр хамыыһыйаҕа сураһан толорторуохха сөп.
Маны таһынан, судаарыстыбаннай өҥөлөрү толорор биир кэлим ситим нөҥүө бигэргэммит электроннай докумуоннаах сайабылыанньа толоруллар.
Сайабылыанньаҕа туох толоруллуохтааҕый? Тоҕо олорор сирбинэн буолбакка атын сиргэ баран куоластыырбын быһаарыахтаахпын дуо?
- Сайабылыанньаҕа эһиги толору ааккыт-суолгут, төрөөбүт күҥҥүт-дьылгыт, ханна олороргут, пааспаргыт сиэрийэтэ уонна нүөмэрэ эбэтэр пааспаргыт суох буоллаҕына атын солбуйар докумуоҥҥут, толорбут күҥҥүт-дьылгыт, куоластааһын күнүгэр ханна баар буоларгыт уонна быыбардыахтаах учаастаккыт нүөмэрэ баар буолуохтаах. Олорор сиргиттэн ураты атын биричиинэни быһаарар ирдэммэт.
- Сайабылыанньам бигэргэтиллибитин хайдах билэбин?
- Хас биирдии сайабылыанньа анал сурунаалга толоруллар. Быыбардааччыга хамыыһыйа илии баттаабыт уонна бэчээттээх толуона туттарыллар.
Судаарыстыбаннай өҥөлөрү толорор биир кэлим ситим нөҥүө туттарыллыбыт электроннай сайабылыанньаҕа куоластааччы аата-суола, быыбардыахтаах учаастагын нүөмэрэ, аадырыһа, толоруллубут кһнэ-дьыла бэчээттэммит кумааҕыта баар буолуохтаах.
Толуону уонна бэчээттэммит кумааҕыны быраҕыллыбат.
Быыбар буолар күнүгэр талбыт быыбардыыр учаастаккытыгар пааспардаах тиийэн бүлүтүөн ылаҕыт.
Өскөтүн, эрдэ сайабылыанньа туттаран баран, талбыт учаастакпар быыбардааччылар тиһиктэригэр мин ааппын киллэрбэтэх буоллахтарына хайыыбын?
- Маннык түгэҥҥэ, эрдэ учаастактааҕы быыбардыыр хамыыһыйаттан сайабылыанньа суруйаргытыгар ылбыт толуоҥҥутун эбэтэр бэчээттэммит кумааҕыгытын уонна пааспаргытын көрдөрөҕүт. Хамыыһыйа түргэнник туох сөбүн-сыыһатын көрүөхтээх. Өскөтүн ол түмүгүнэн эрдэ сөптөөх сайабылыланньа туттарыллыбыта бигэргэннэҕинэ, учаастактааҕы хамыыһыйа быыбардыыр киһи ханна баарынан тиһиккэ киллэрэр.
Холобур, өскөтүн мин сайабылыанньа туттарыллыбытын кэннэ быыбар буолар күнүгэр атын сиргэ баар буолан хааллахпына, саҥаттан сайабылыанньа суруйарым көҥүллэнэр дуо?
- Суох, сайабылыанньа биирдэ эрэ бэриллэр. Хат биэрэр түгэҥҥэр эрдэ биэрбит сайабылыанньаҥ дьиҥнээҕинэн ааҕыллар.
Арай болдьоммут кэмҥэ сайабылыанньабын кыайан туттарбакка хааллым?
- Эрдэ ыйыллыбытын курдук, бу дьыл кулун тутар 13 күнүттэн кулун тутар 17 күнүгэр олохтоох бириэмэнэн күнүс 2 чааска диэри эһиги ханна баҕараргытынан буолбакка, олохтоох быыбардыыр хамыыһыйаҕытыгар эрэ барыаххытын сөп.
Бу хамыыһыйаҕа анал сайабылыанньа толоруллар. Манна эһиги толору ааккыт-суолгут, төрөөбүт күҥҥүт-дьылгыт, олорор сиргит аадырыһа, паспаргыт сиэрийэтэ, нүөмэрэ эбэтэр атын пааспары солбуйар докумуон нүөмэрэ, олорор сиргит быыбардыыр учаастагын нүөмэрэ, анал сайабылыанньа толоруллубут күнэ-дьыла уонна илии баттаспыккыт баар буолуохтаах. Быыбар буолар күнүгэр ханна бараргыт, быыбардыахтаах учаастаккыт нүөмэрэ уонна аадырыһа баар буолуохтаах.
Анал сайабылыанньа илиинэн толоруллар, сурунаалга регистрацияланар, кэмбиэрдэнэр уонна быыбардааччыга бэриллэр. Атын сиргэ баран сайабылыанньаны толорон аҕалар көҥүллэммэт.
Куоластааһын буолар күнүгэр ханна бааргытынан быыбардыахтаах учаастаккытыгар пааспардаах уонна анал сайабылыанньалаах тиийэҕит.
Оттон сайабылыанньа уонна анал сайабылыанньа суруллубутун кэннэ быыбар буолар күнүгэр бэйэм олорор сирбэр куоластыахпын син дуо?
- Сөп. Быыбар күн олорор сиргитинэн быыбардыыр хамыыһыйаҕа докумуоннаах уонна сайабылыанньалаах тиийэҕит.
Кулун тутар 12 күнүгэр диэри сайабылыанньа суруйан туттарбыт буоллаххытына, быыбардыыр хамыыһыйа икки чаас иһигэр тиийиэхтээх сиргитигэр барбатаххытын бигэргэтиэхтээх. Бигэргэннэҕинэ, быыбардааччы олорор сиринэн быыбардыыр, оттон эрдэтээҥҥи тиһигиттэн сотуллар. Оттон туох эмэ сыыһалаах буолан хааллаҕына быыбардыыр хамыыһыйа тиһиккэ киллэримиэн сөп уонна аккаас сурук куоппуйатын биэриэхтээх.
- Быыбардыыр хамыыһыйа эһигини тиһиккэ киллэрбэтэҕинэ, ону кытта эһиги сөбүлэспэт буоллаххытына, үөһээҥҥи быыбардыыр хамыыһыйаҕа эбэтэр суукка ааһыныаххытын сөп.
Олорор сирим уларыйбыт буоллаҕына быыбардыахтаах учаастакпын хайдах булабын?
- РФ Киин быыбардыыр хамыыһыйатын ситим сиригэр (http://www.cikrf.ru) “Быыбардыыр учаастаккын бул” диэн балаһаттан булуоххутун сөп. Манна олорор сиргитинэн ханнык быыбардыыр учаастакка киирэргит, нүөмэрэ уонна аадырыһа баар.
Быыбардааччылар тиһиктэригэр киллэрбиттэрин хайдах билиэххэ сөбүй?
Кулун тутар 7 күнүгэр быыбардыыр хамыыһыйаларга быһа барыллаан тиһик тахсыаҕа. Хамыыһыйаҕа булгуччу пааспардаах кэлэҕит.
|
madlad
|
{}
|
Төрүт ас уонна чөл олох (Төгүрүк остуол туһунан сиһилии) – Якутия. Образ будущего
17.12.2021 264 0 Новости
Балыыһа уонна Бразилия этэ…
Кытай килиэккэлэриттэн таҥыллыбыт оҕо…
Биһиги саҥа олох кэлбитигэр усулуобуйабытын сатаан тэринимээри гынныбыт. Дьиэҕэ хааллан хааллыбыт. Онон итиннэ күүстээх иһитиннэрэр-көрдөрөр үлэ наада, дьону өйдөтөргө, төрүт ас суолтатын быһаарарга. Хат дьахталлар астарын туһунан этиини биһирээтим. Ийэ дойдутун аһын аһаабыт эрэ буоллаҕына, оҕото дойдутуттан силистэнэр, оттон мандарыынынан-банаанынан аһыы сылдьыбыт ийэ оҕото Кытай килиэккэлэриттэн таҥыллыбыт буолан тахсар”, – диэтэ…
|
madlad
|
{}
|
Ил Дархан Ойуунускай пааматынньыгар сибэкки дьөрбөтүн уурда - Эдэр Саас
11:50 27.04.2021 12:11 27.04.2021
Муус устар 27 күнэ — Саха Өрөспүүбүлүкэтин күнэ.
Бу үөрүүлээх күн бөдөҥ бэлитиичэскэй уонна уопсастыбаннай диэйэтэл, Саха сирин судаарыстыбаннаһын төрүттэспит Платон Алексеевич Ойуунускай өйдөбүнньүгэр сибэкки дьөрбөтүн ууруу үөрүүлээх сиэрэ-туома ыытылынна. Ил Дархан Айсен Николаев Саха сирин бары олохтоохторугар туһаайан бу улуу бырааһынньыгынан истиҥ эҕэрдэтин тиэртэ.
Тэрээһиҥҥэ СӨ сүрүн федеральнай иниспиэктиэрэ Евгений Корнеев, СӨ судаарыстыбаннай сүбэһит Андрей Борисов, Госдуума дьокутаата Галина Данчикова, Ил Түмэн бүддьүөт боппуруоһугар сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Юрий Николаев, Ил Түмэн тутууга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Яков Ефимов, Дьокуускай куорат баһылыга Евгений Григорьев, уо.д.а. кытыннылар.
Мария Васильева хаартыскалара.
Айсен Николаев тутуу боппуруоһугар хоруйдаата
|
madlad
|
{}
|
Түүҥҥү түүлгүтүн билгэлиэм - Сиэр-туом
Түүҥҥү түүлгүтүн билгэлиэм
17 августа 2017 15:36 31976
Кэпсээн, мин быһаарыам...
Биир манан киис елерен тириитин сулэн маска куурда уурбуппун биир баасынай тута сылдьар,мин сирбэр киистээбиккин диир. Ессе биир хара киис тириитин тута сылдьабын. Ол киьилиин оспуор беге
Туох эрэ мөккүһүүтэ тахсаары гыммыт, баҕар балыырга киирээри гыммыккын сэрэтии буолуон сөп.
тунээтэхпинэ туун ааммар эр кини тонсуйар онтон дэлби куттанабын.Ааны тардыаланабын киирэ сатыыр куунунэн, эмиэ да билэр киним эмиэ да билбэппин дии саныыбын. Ити туулу олус элбэхтэ туунээтим, ардыгар на замок хатыыбын диибин.Биирдэ туун туннугу анан коробун тетя кусаган багайытык корон турар дии саныыбын.
Эр дьонтон куттанаҕын, тревожнастааххын. Эйигин хайа эрэ дьахтар эригэр дуу, просто эр киһиэхэ дуу күнүүлүү саныыр.
Оннук буолуо.Спасибо эппиэтин инин
Саагы корор тугуй?
Макс, баайга дулга. Эбэтэр уп харчы
Байарга, барыстанарга. Биитэр туохтан эрэ саатар күннээҕи санаан түүл буолар ;)
тыыннаах кубаны көтөҕө сылдьарбын түһээбитим,аны үрдүбүнэн үөр кубалар эргийэ көтө сылдьаллара,туохха буолуой?
Дьолу буларга, көрсөргө
ааным улааппыт дуу, холуодата кыччаабыт дуу, ону холуодатын сүгэнэн суоран биэрэбин. Уонна кыҥыыбын, онтукам ыпсыыта адьас саа тимирин ыпсыытын курдук буолар....
Билиҥҥи олорор олоххун уларытыаххын баҕараҕын, бэйэҕин некомфортно чувствуйдуугун, туох эрэ олоххор уларыйыы күүтэр
Тууну супту гномнары кытта сэриилэстибит
Мэник түүл, биитэр ыалдьаары
Мэник түүл, биитэр ыалдьаары гыммыккын
Туьээн муора5а сылдьар эбиппин. Яхтанан хатааьылыы сылдьар курдукпут. Кыра уолум биир кыыс о5олуун сетуелуу сылдьаллар диибин. Олох муора ортотугар. Арай керен турдахпына о5ом тимирэн хаалла. Мин кереет да ыстанным ууга. Кыахтаах ба5айытык умсан киирэн о5обун булан таьаардым. О5ом тыыннаах хата. Буолуохтаа5ын курдук саныыбын. Салгыы тушу эрэ гынан аралдьыйан хааллым. Уум ыраас, муорам чуумпу
Уолгун ыарыы байҕалыттан быыһыыһыккын, оҕоҥ туһугар долгуйарын көстөр.
Мин кэнники туулум наар бокуонньук ийэм балтым кестеллер кинилэри кытта Ханна эрэ ыксыы ыксыы барсаары гынабын эрээри тохтан эрэ сылтаан хаалабын быьылаах
Бокуонньуктар сэрэтээри кэлэллэр
Куһаҕаны ыҥырыма, түүл түүлгэр хааллын, чугас дьоҥҥун ахтан түһүүгүн буо. Сирдээҕи олоҕун иэһэ толорулла илик, инникигин санаа, оҕолоргун, кинилэр тустарыгар куһаҕан санааларгын кыйдаа.
Мин биир киһини наар түһүүбүн, хотя хаһан да санаабат киһим. Күнүскү олохпор суох, билсиспэппин да. Түүлбэр сөп сөп киирэн кууһан сыллаан барар..бастаан наадыйбат этим, кэлин дьэ толкуйдуур буоллум туохха буолуой
Хаһан эрэ урут көрбүтүн буолуо ол киһини, өйдүү сатаа. Эн кинини санаабат буоллаххына, кини эйигин ахта саныыр, ол көстүбэт энергията түүл буолан киирэр.
Джинсым курун дэлби онон-манан побрякушкаларынан, салыбырас ытарга курдук киэргэллэрин киэргэттибит, или киэргэттим. Наар туттарар хайагаьа алдьанан хаалбыт, ону ыга согус атын хайагаска киллэрдим, ыга тутара буолуо диэбитим, туппата, кыратык ырбыппын диэн уорэбин бьх
Киэргэллэрим хайдах саарбах багайытык иннэ сылдьаллар.
Эн ырыаххын баҕараҕын ол иһин онтун түүл буолан киирбит. Киэргэллэри иилиммитин,
Тас көстүүгүн тупсара сатыыр санааларын. Бэйэҕин таптыы үөрэн.
Балыыьага баран иьэн ыал олбуоругар мин суорганым ыйанан турар. Ону ылан кыбынан баран истэхпинэ массыыналаах тетя-ханна илтин ити миэнэ-диир. Абырагын кердерде. -ээ сеп оннугар ууруом -диэн илтим. Дьиэ иьигэр киллэрэн уурдум быьылаах,тахсан иьэн кердехпунэ атах танаьа беге. Тетям-ким эрэ кэллэгинэ киирэ сылдьаар диэтэ,мин бардым
Ол чүөчэ эн ыарыыгын ылбыт буолуон сөп.
Эбэтэр туоххун эрэ сүтэрбит санаан түүлгэр суорҕанынан киирэр, балыйан былдьаппытын.
Туулбэр хас да тииьим туьэн хааллылар, а так хаан тахсыбата5а.онтон сразу уьуктан кэллим
Тииһин хаана суох буоллаҕына аймахтарын буолбакка, билэр дьонун суох буолуохтара.
Биитэр, туох эрэ кыаһылыыр кыһалҕатыттан быыһаныыга, оннук буоллун.
Түһээтэхпинэ бииргэ үлэлээбит дьоммун кытта автобуһунан айаннаары олоробун. Ону директэр түннүгүнэн көрөн, киһинэн илдьттиир, эн манна үлэлээбэккин онон түс автобустан диэн. Мин хайыамый түстүм, од түһэн баран иһэн тэрилтэбит таһыгар ханааба баар буолан хаалбыт, ол кирдээх уутугар тойомм тимирэн эрэр. Биһиги көрөн баран турабыт, ким да көмөлөспөт. Арай онно үлэлиир киһи биир сып-сырдык 4-5 саастаах уол оҕону аҕалан ,бу оҕо быһыа диэт ханаба аттыгар туруоран кэбистэ. Тойоммут тимирэн иһэн оҕону хаба тардан ылла, ону мин оҕону нэһиилэ тардан ыллым, оҕону ылааппын кытта тойоммут тимирэн хаалла.
Олох киинэ курдук дии )
Маннык эбит, эн үлэбиттэн сокращенияҕа барыам диэн саллаҕын, уонна тойоҥҥун сөбүлээбэккин. Или просто туох эрэ хом санаалааххын ол киһиэхэ, онтукаҕын ситиһиэн.
Онно үлэлиир киһи, диэбит киһин соччото суохтук сылдьыыһык
Эйигин подстави гыммыт киһи буолуон сөп
Мин урукку догор уолбун туьээн кордум. Эмиэ да аттыбытыгар бокуонньук убайым баар.
Урукку доҕоргор сибээскэ таҕыс, эйигин көрсүөн баҕарар быһылаах.
Бокуонньук убайын курдук дьылҕаланаары гыммыт быһылаах.
Биитэр эйигинэн через кинини сэрэтэр курдук.
кырдьагас эьэни кытта кэпсэттим, кини тугу эрэ субэлиир этэ да уьуктан баран ейдеебеппун
Санааларгар мунаҥҥын, эппиэт көрдүү сатыыгын, сотору сүбэһит көстүөҕэ, олоҕун оҥкула тупсуоҕа.
Туулбэр бииргэ тереебут балтым елбут...ол туохха?
Уһун олохтоох буоллун, абааһыта өллөҕө.
Утуе сарсыарданан. Наьаа муода туул туьээтим, туьээтэхпинэ массыынанан биир дэриэбинэ5э тиийэбит, эргэ чааьынай дьиэ5э киирэбин то5о эрэ. Онтон теттеру сатыы барыахтаахпын диибин. Саппыкы кэтэбин, таннабын халыннык. Спас эбит таьырдьа. Суолга тиийэн хаамабын, массыыналартан ыйытабын миэтэ суох дииллэр. 42 км сатыы барыахтаахпын диибин уонна хаамабын. Баран иьэн иннибэр утары суол уонна Туора ааьар суол кэлэр, ол ус суолтан тала сатыыбын, уонна ханас диэки хотон турар онно тиийэн ыйыталаьабын, 4 доярка баартан. Ону били утары прямо сыппыт суолбар сирдииллэр, утары бар уонна ханас диэки диэн ол кэмнэ тыал бе5е хаары ытыйан ылдьэр. Онтон бутэр кун бе5е буолар. Тахсыбытым аны хаар суох бадараан эбит только хатан эрэр, но улахан массыыналар то5ута тэпсэн биспиттэр. Аны ыраахтан кердехпунэ Дойдубар олорон уерэтэ сылдьыбыт уолу керебун ыраахтан уонна суурэбиин, бэрэбинэ урдунэн игин таах суурэн барабын тереебут дойбутар ерус урдугэр баар буолан хаалабын, онтон эмиэ да аргыстаьыахтаах дьонум диэбиттэрим берег урдугэр тураллар онно тиийэбин. Куннээх, только син биир весна ди саныыбын. Сылайан а5ай уьугуннум
Дойдугар хаһан тахса сылдьыбыккыный? 42 саастааххын? 4 оҕолооххун?
Наһаа сылайбыт санааҕар түһээбит буолуоххун сөп. Чуумпура түһүөххүн баҕараҕын, олоҕун суолун биир сүрүн талыыта ааннаан кэлбит, олоххор ситиһиин бэйэҥ илиигэр.
SMaxтуулбэр билбэт киьи куул анара былыргы кумаагы харчылары биэрэр ол туохха буолуойSo,
Барыһырыыга, уопсайынан үчүгэйгэ буолар
SMaxSo, бииргэ тереебут убайым Хайа урдугэр ме5уллубут курдук умса керен турар. Бэйэтэ наьаа улахан буолан кестер, великан киьи курдук, бу туохха буолуой?
Убайын уустук кыһалҕаҕа куустарбыт, кэпсэтиэххин наада эбит
Бу дойдуга суох киһи буоллаҕына эн туох эрэ быһыыгыттан кэлэйэр эбит.
SMaxSo, тыыннаах, тьфу3. Кыьал5а бе5етун керсе сылдьар, бэйэтин буруйуттан.
Онно көмө, дурда-хахха буолуо этигит
SMaxSo, дойдубар август саната сылдьыбытым, 34 саастаахпын, 2 о5олоохпун ээ
Түүлгэр 42 км барарын олоҕун суола курдук көстөр, 4 доярка обраһа чугас дьонун
буолаллар, оҕолорун буолуо дии санаабытым. Уонна кэргэнэ суох ыарахан соҕус олохтоох курдук информация кэлбитэ.
Олоххор көнө суолу тутан инник диэкки кимэн ис, ол эрэн бэйэҕин эмиэ санаа, доруобуйаҕын.
Все таки, цифры 42 и 4 имеют какую то магическую силу в твоей жизни, понять не могу...
SMaxSo, ээ сеп, махтал
Уонна кэлин бокуонньук кэргэммин тусуур буоллум 2-3тэ косуннэ туулбэр Только наар куота сатыыр курдук,сыллыы куусан сыттахпына баран хаалар туох эрэ диэн сылтахтанан Ити ханьысардыы сылдьан эмиэ олох ыраагынан куота барар уонна сутэрэбин Барахсаммын дэлби ахтабын суохтуубун бу кэлин багар онтон да сылтаан буолуо А так ыраатта 12сыл буоллага суох буолбута Бу уонча сыл тухары 1-2киирбитэ боло туулбэр
Хайыһардыыр олоҕун суола, түһүүтэ тахсыыта, ситиһиитээ
Кэргэнин именно эн ахта саныырын иһин түүлгэр киирэр, эн бэйэҥ баҕаҕынан, уонна көҥүлгүнэн.
Сүтүк хаһан баҕар ахтылҕаннаах, эрин да буоллун, быраатын да буоллун,16 да сыл аастын, ахтаҕын, кэмсинэҕин кэмигэр билбэккэ, сэрэппэккэ хаалбыккыттан. Буруйдаах дьон туох да кыһалҕата суох сирдээҕи олохтоохторуттан. Ол эрэн сырдык санаа баһыйдар, хара санаа халбарыйдар.
Квартирабыт аана алдьаммыт диэн туьээтим. Иэччэхэ тууллубут уэьээ эттэ, уэьээ ыаллар потоп онорбуттар диибин, онно аан иилиллэ сылдьар истиэнэтэ сууллаары кыммыт. Онтон сылтаан иэччэхэ кэтуллэн хаалбыт. Дьиэбит мас икки этээстээх 16 квартиралаах, биьи 1 этээскэ олоробут.
Маны баьаалыста тойонноон биэр эрэ.
Дьиэ аана алдьанара дьиэ кэргэнин харысхала суох хаалыытын, атын эйгэҕэ
аһаҕаһын бэлиэтэ. Алаадьы астаан сытта таһаар, дьиэҕин муннуктарын аһат алаадьынан, үөрэ бмитэр, кытыан ото буруолатан ыраастаа.
Биитэр үөһээ олорор ыалларгын сөбүлээбэтин, кинилэртэн куттанарын түүл буолан киирэр буолуон сөп.
Ойохун туьээбит туулун кэпсээтим.
Лифтка чуть кыбылла сыыьан киирэбин 9 этаж.баттыыбын арай 2 уол тураллар олор эмиэ 9 эт.батыыр арай эмискэ биир уол быьах таьааран баран тобобун быьа сото сатыыр ону утарылаьа сылдьн уьуктан кэллим туохха буолуой?
Чугас алтыһар табаарыстаргыттан сэрэнэ сырыт, туох эрэ куһаҕаҥҥа түбэһиэххин сөп
Мин елбут кэргэммин кытта машинабынан айанныыбыт.таьардьа хабыс харана фаратын холбообокко айанныыбыт кэргэним машина фаратын холботторбот.
уонна отон сиирбин туьээбиьим
Машинаҕын көрүн, уотун.
Болуун тусээтэхпинэ бириэмэннэй буолбуппун диэн тусээтим уонна хааным кэлэр диэн коробун, ону балыыса5а ыыппаттар диэн тусуубун, бу туохха буолуой?
Женскайын или хабаҕын ыалдьар, баран көрдөрүнүүһүккүн
Биитэр хаан аймахтаргын көрсүөн
Балык тон туулгэ тугуй тон балык ылаары гынан баран капченай балык ылаары гынабын ыллым ду ылбатым ду уьуктан хаалым
Бэйэҕэр улаханнык эрэммэт майгылаахын, олорор олоххунан недовольнай эбиккин, тугу эр уларыта сатыырын табыллыбат курдук.
Туьээн кун бо5о сайын угэнэ диибин тыа устун хааман иьэбин куп куех тыа арай урдубунэн улахан баайы хотойдор кетен ааьаллар кэннилэриттэн элиэ бо5о кетен иьэр бары кетен кэлэн купкуех мастарга олоро туьэллэр мин кере кере ааьа турабын арай кэннибин эргиллибитим бере турар миигиттэн саллыбыт керуннээх ону мин миэхэ чугаьаан кер эрэ диибин дальше ааьа турабын дэриэбинэ5э кэлбиппин диибин онтон уьуктан хаалбытым
Дьон болҕомтотун тардар, күүстээх санаалаах эбиккин, хайа баҕар дьону манипулируйдуур дьоҕурдааххын. Эйигин ордук саныыр киһиҥ кэннигиттэн кэтии сылдьар, кэтэнээр эрэ
Кэнники бириэмэгэ куруук эьэни туьуубун. Эьэ оголоругар тиийэ. Биирдэ уеьээ хайага тахсан истим эьэ суурэн иьэр сырсар мин кинини сааннан ыттым онтон биир эьэ кэллэ ону кэргэним елерде... ити курдук туохха эьэ куруук кестеруй?
Эргиттэн ураты ханнык эрэ эр киһи эйигин сөбүлүүр, эккирэтэр эбит, кэтэнэн көрөөр эрэ.
Эьэни туьуур тугуй? Туьээн эьэни керебун, икки быьыылаах ессе. Решеткага олорор этэ,онтон миигин эккирэтэр
Возможно икки поклонниктааххын, биирэ олоро сылдьыбыт буолуон сөп. Эһэ обычно эр киһи. Ол эрэн, ардыгар просто туох эрэ ураты сэрэтии эмиэ буолуон сөп.
Эбэтэр ханнык эрэ кырдьаҕас эр киһи эйигин бултаһар буолуон сөп.
Чыычаах сотору сотору түннүкпэр сааллар өссө биир өлбүт туох буоларые сэрэтэрий
Тойонум олоппоьугар .... "чэпчэтинэн" кэбистим (элбэх бахайы, хоп-хойуу саатар онтукайым), иккис кучаны сиргэ туьэрдим, эмиэ оччо же. Туох эбитэ буолла.
Чыычаах илэ түһэн өлөр да?
SMaxSo, чыычаах илэ түннүкпэр түһэр ол туохха
Эн дьиэн тыаҕа турар, түннүгүн стеклопакет?
Куһаҕаны ыралыы сатаама
Үксүгэр"чэпчэтинии" барыска, ол эрэн туох эрэ соччото суох быһыыны оҥорон баран саатарын түмүгэр эмиэ буолуон сөп
Биир түүн соторутааҕыта арааһы түһээтим. 1: Мас чааһынай дьиэлээхпин, хомуйа сылдьабын, икки биэдэрэҕа помойа дуу муоста сууйбут уу дуу тоҕуом диэн илдьэ тахсабын. Кирилиэскэ ууран баран көрбүтүм арай дьиэм иннигэр нуучча киһитэ турар, биэдэрэлээх, биэдэрэтин иһигэр араҥас улахан кыраһыабай сибэккилээх, туох эрэ түүлээх кылгас куркалаах, аны төбөтүгэр таба муоһун кэппит. Ону дьиибэргиибин.
2: Ханна эрэ фойеҕа тугу эрэ гына сылдьабын, оҕолорго тугу эрэ көрдөрөбүн, сүбэлиибин. Уочарат курдук дьоннор тураллар. Көрө түстүм, көссүүм бокуонньук турар, мин хайдах эрэ аахайбатым, киһим сүтэн хаалла. Салгыыта курдук, улахан дьиэлээх эбиппин, биир хоско ол көссүүм кэргэнэ дьахтар утуйа сытар, миэхэ олорор эбит
1. Ыарыы илдьитэ кэлбит, доруобуйаҕын көрдөрүн, төбөн, сүнньүн ыалдьар буоллаҕына МРТ га түһүөн этэ.
2. Көссүүн дьахтара кэргэнэ өлбүтүгэр эйигин буруйдуу саныыр дуу үөдэн, ыраастан.
Махтал! Ол киһи ыалдьан өлбүтэ ыраатта, кэргэнэ поминкаҕа эрэ истибит буолуон сөп. Уонна дьыала кылгас кэмнээҕи этэ эдэр сырыттахха. А вот миигиттэн барбыт дьахтара буруйдаах да буолуон сөп. Ыалдьар эрдэҕинэ аһыммакка наар харчы көрдүүр эбит этэ.
Түүлбэр өлбүт однокласснигым үөрбүт аҕай кылааһынан көрсүһэ сатыыр
Эйигинэн через ситимҥитин холбуу сатыыр, бииргэ буоларгытын көрөн тэҥҥэ ахтыллан үөрүөн баҕарар.
Дьиэҕэ киирэ сатыыбын. Лыык курдук киһи. Иһирдьэ кыбылла-кыбылла киирбитим киэҥ эбит. Тоҕо бары прихожкаҕа кыбыллан турар баҕайыларый дии саныыбын.
Туох эрэ ситиспэтэх санааҕыттан ыгылыйыын ааһыыһык, холкутуйуон.
Туhээн кэргэмминээн иккиэн аттаах баран иhэбит. Ол иhэн аттарбытын куоттаран сутэрэ сыcтыбыт. Ону кердьеен булан теттеру а5аллыбыт. Ол туохха буолуой?
Олоххут оҥкула сааһыланарыгар.
Ого саахтаабыт оронно онтон ол саагы сиэтим айахпын ыраастыы сатыыбын туохха эбитэ буолла баьаалыста этиэххит дуу
Туох эрэ харчыта кэлииһи, туох эрэ кэпсэтии түмүгэр
Түһээн аан атыылаһар уолум, мас аан, балкомҥа .Ол туох суолталааҕый?
Уолун олоҕун уларытыан баҕарар эбит, эйигиттэн сүбэлэтиэн баҕарар. Тыыннаах ини...
Ого харчыта туспут счеккар-ийэгэ
Туьээн ыйдаа5ым кэлбит диибин хаан сиин бе5е кыбыстабын а5ай
Может беременна? Эбэтэр сотору беременнай буолууһуккун
бу куннэргэ куhа5ан да тууллэри туhуубун, ким эрэ олорун, оhолго тубэhэрбитин, дэлби ытыыбын игин. Туохха буолуой?
Туохтан эрэ наһаа долгуйаҕын, барыта үчүгэй буолуо
Хас да диэ унуор атомнай бомба туьэр. Улахаан ба5айы тэллэй курдук. Мин дьиэбэр куотабын
Онтон дьиэм иьэ. Туннугунэн наьаа улахан ковш дьиэни алдьата сатыыр. Мин сиэммин котого сылдьабын. Истиэнэ нонуо саьабын. Биир уол коро туьэр. Ону онучахха киирээри гынабын. Ону корботого буолар. Огом пустышкатын ыла суурэн иьэн уьугуннум. Дьиэм алдьаммата.бх. огобун котого сылдьабын.
Туохтан эрэ куттанаҕын, сиэҥҥин кытта сибээстээх, ол онтукан оннугар түһэн барыта үчүгэй буолуо. Сиэнин үс саастаах? Хастааҕый?
3 тээх баар
Барыта үчүгэй буолуо.
Хомус.хомуска туьээн оонньуур тугуй?
Сахалыы кутун уһуктуутугар.
Боолуун тусээтэхпинэ то ли холуочуйан баран помоему сырыттахпына ким эрэ тобобун хая соппут диэн тусээтим Кимин ойдообоппун просто холуочуйан баран сылдьар бириэмэбэр бысылаах
Олох суусум урдунэн моонньубар дылы уп улахан шрамнаахпын уже тиктэрэ охсубут этим Хаан иин суох
Просто упулахан страшнай шоам хаалбытын ойдуубун Ону оссо баттахпын атыннык туттардахпына костубжт игин
Шрамнаах оннук сылдьабын туулбэр туох2туулэ эбитэ болла или просто ду
Наһаа просто буотах, мэйиин эргийээччи да, тэмтээкэйдээн игин ылааччыгын дуу? Неврапотологка көрдөрүнээр эрэ. Сэрэтэр түүл курдук.
Туьээн о5обун кытта баран истэхпинэ авария буолар.Биир КАМАЗ иьигэр ус нуучча ал5ас легковой машинаны таарыйар ,иьигэр саха олорор.Ону кыра машина иннигэр тиийэн кэйиэлии сатаата иэстэьэн и машины иккиэн перевернулись.Биир киьи в тяжелом состоянии диэн скорайга эрийэбин.Хайдах кэлэн туспутун игин барытын кордум Наьаа реальной курдук туьээбитим.Хаан игин бо5о.Туохха буолуой авария?
Просто түүл курдук, туох эр просмотр кэнниттэн.
Коллегаларым Москваҕа бараллар эбит ону мин эмиэ барсабын. Арай диваҥҥа олорон Емелья курдук айанныыбыт НБестяҕынан барыахтаах эбиппит. НБестяхха чугаһаан тохтоон утуйан ылыахтаахпыт. Арай дьон бөҕө омуктар карьер дии саныыбын үлэлии аҕай сылдьаллар. Кэлэн кэпсэтэ сатыыллар ас игин биэрэ сатыыллар омуктар эбит. Онтон Москваҕа баар буолан хаалабыт. Үөһээ этажка турабын, салют игин көрөбүт астынан бөҕөбүн. Аны дьиэбитигэр төннүөхтээхпит. Таксинан барыахтаахпыт. 2-3 хонугунан тиийиэхпит диэн буолар. Мин ыксаан бөҕө буолабын, первай сентябрьга хойутуубут дуо диэн. 30авг оҕолору репетицияҕа ыҥырбытым дии диибин ыксаан бөҕөбүн. ...онтон уһуктан кэллим. Баһаалыста быһаараҕыт. Биһиги алын кылаас учууталларабыт
Үөрэх кэмэ кэлиитин түбүгүн түһээбиккин. Барыта үчүгэй буолуо. Быйыл ураты үрдүк ситиһии күүтар курдук .
Тьфутьфутьфу мэйиим иин эргийбэт тобом ыалдьыбат тэмтээкэйдээччим суох💦💦💦 Эчи кутталын Мээнэ эрэ туул буоллун🙌🏼
Оннук буоллар бэт этэ
Дорообо, мин бөөлүүн наһаа куһаҕан түүлү түүһээн көрдүм, арай түүлбэр биир хоско маҥан халааттаах дьоннор сылдьаллар, онно остуол үрдүгэр биир дьахтар сытар, операциялыы сылдьаллар дии санаатым, хайдах эрэ билэр дьахтарым дии саныыбын, арай чугаһаан көрбүтүм, женскайын туох эрэ тимиринэн аппаппыттар, ити били тиис тууралларыгар аппатар тэриллэрин курдугунан, ону миэхэ олох бу көстөр, ол чүөчэ улаханнык тугунан эрэ ыалдьыбыт быһылаах, арай көрбүтүм иһигэр чиэрбэ сыылла сылдьар, наһаа куһаҕан чиэрбэ сылдьар этэ, ону ыраастыы сылдьаллар эбит, фуу онтон уһуктан кэлбитим, ол кэннэ даже ойохпуттан отвращение ылар буоллум, ити аата туох түүлэй? Миэхэ баһаалыста быһааран биэриэххит дуо?
Ойоҕун женскайын көрдөрүнүөн наада.
SMaxSo, онон бүтэр да? Мин санаабар туох эрэ атыны быһааран биэриэ дии санаабытым, туһата суохтук быһаарар эбиккин, тугуй ол түүлбэр харчы буллахпына, ол аата харчы булуохпун наада диэри гынаҕын дуо? Хайдах эрэ быһаардым дии санаабаккын дуо?
Туох көстөрүнэн этэбин, ойоххун харыстаа, кинини кэлэтимэ, элбэҕи кэпсээбэппин.
Куруук почти куруук туулбэр итирикпин то холуочукпун то олотторо сылдьабын Уонна куруук туох эрэ кусаганна косякка тубэспит буолабын,уонна онтукайбын ойдуубун бу ещка аргылаан маннык буолла хайаата диэн Бэйэм испэппин исэр да санаам суох арыгысыт буолбатахпын Того болой дьикти багайы дии
Ким эрэ эн өйгүн буккуйа сатыыр, албыннаан туох эрэ угаайыга түбэһиннэриэн сөп, үлэҕэ, бизнеска ыарахаттары көрсүөххүн сөп. Эйигин ким эрэ ордук санаан порча да оҥорбут буолуон сөп.
Түүлбэр өлбүт аҕабын көрөбүн, дьиэбэр сырыттахпына түннүк нөҥүө миигин ыҥырар, таһырдьа тахсан кэпсэтэ сатыыбын, аҕам ыксаабыт аҕай күтүөтүм телефонун уоран таһаар диэн көрдөстө ону мин аҕалан биэрэбин телефону холбообутугар эдьиийдэх күтүөтүм кыра оҕолорун атаҕын таҥаһа көстөр, ону бэйэтин телефонугар түһэрэр бэйэтигэр ылар уонна кимиэхэ да этимэ диэн көрдөһөр уонна баран хаалар онтон кэннибин көрбүтүм (ити же эдьийдээх күтүөтүм улахан оҕолоро ууга түһэн өлбүтэ) ол оҕолоро, быраатым ытыы ытыы соҕотохсуйдум аҕай диэбитэ.. онтон уһуктан кэлбитим
Соччото суох түүл эбит, сэрэтииһиккин дьоҥҥун маннык түүлү түһээтим диэн. Арыылаах алаадьынан уоту аһатыаххытын наада, уонна ууга түһэн өлбүт оҕо сөбүлүүр кэмпиэтин дуу, тугу эрэ ылан сосед оҕолоргутун күндүлээн. Аатаҕын таҥаһын түһэрэн илдьэ барбыта, сэрэхтээх. Оҕолорун көрө сырыттыннар. Ийэтэ куруук сыллыы, кууһа сырыттын, ол эмиэ биир күүстээх ийэ харысхала буолар.
Уонна түүлбэр аҕам миигин кытта батыс диэн баран ууга түһэн өлбүт быыратым сиригэр илдьэр, уонна өйдөөбүтүм ол үрэххэ тимирэн эрэр этим
Сэрэтэр эйигин, быйыл ууга чугаһаабатын буоллар.
SMaxSo, 2 о5ону тыатаа5ы о5ото эккирэтэ сылдьарын керебут. Онтон биьигини керен аны биьигини эккирэтэр.. Биьи куотуу да куотуу кэргэмминээн.. Онтон улахан баайы куруе кэлэр, онно кэргэним тургэн баайытык ойон тахсар, мин кыайан тахсыбаккаа ыксыыбын а5ай.. Кэргэним илиитин биэрэр уонна куустээх, чэпчэки баайытык анар илиитинэн ере кете5ен таьаарар..
... Онтон биир туулбэр хайа эрэ о5онньорго ханнык эрэ кыыстыын билгэлэтэ кэлбиппит диибин.. Ону ол о5онньор биьиэхэ аккаастыыр, уонна бара турар.. Биьи кэнниттэн сырсан кердеье сатыыбыт.. Онуохаа "Суох, бириэмэ ыраатта, кербеппун, кун киирдэ дии" диир.. Аккаас ылан теннен истэхпитинэ биир дьээдьэ эккирэтэн кэлэн тохтотор уонна "Хата ситтим дии" диир уонна мин диэки керен баран "Бастаан о5онньор эйиигин буппут диэн, ол аата бириэмэтэ чугаьаабыт диэн кербеппун диэбит" диир.. Мин били кыыспынаан аймана туьэбит.. Онуохаа "Суох онтон сыыьа кербуппун, барыта этэннэ, учуей буолсу" диэбитэ диир.. Биьи уеруу бе5е буола туьэбит..
Бөлүүн түүлбэр хараҥа халлааҥҥа чаҕылхай уоттаах самолет бөҕө кэккэлээн,парадтыыр курдук көтөллөр.Аны сулустар эмиэ көтөр курдук чаҕылыйа оонньууллар.Туох түүлүн көрдүм буолла?
Хараҥа халлааҥҥа чаҕылхай уот сандааран көстөрө үчүгэйгэ, ол аата эн тула эйгэн сырдаан эрэр. Үчүгэй күннэр үүнүөхтэрэ, туох эрэ кыһалҕаттан төлөрүйүүһүккүт.
Тыатааҕы обычно эр киһи кута буолар түүлгэ. Күрүө олоххо мэһэй, туох эрэ уровеньын ааһыыһыгын. Онно эйиэхэ кэргэнин көмөлөһөр, кэргэнин бу түүл нөҥүө эйигин араҥаччылыы, харыстыы сылдьарын көрдөрөр.
Түүлгэр инникигин билгэлээн барыта үчүгэй буолар диэн этэллэр, эн аттыгар биир подруган баар, уонна биир эр киһи, кинилэр эн олоххор үтүөнү түстэһэр дьонун. Эрдэ оҕонньор аккаастаабыта дии, күн киирдэ диэн. Ол аата сырдыкка тардыс, хараҥаҕа кыттыһыма диэн сүбэлиир. Үксүгэр ити көрүүлэнэр дьон күн сырдык кэмигэр эмтииллэр, алгыыллар, көрөллөр...
SMaxSo, махтал, оннук эрэ буоллун
Мин огом туьээн куруук ууга туьэн елбут агатын керер уонна того миигин кемускэспэххин диир уьу. Баьаалыста субэлээнбиэр эрэ.
Оҕон ити ыарахан сүтүгүттэн стресс ылан, ол стреһыттан тахса илик эбит, бэйэтин тоҕо эрэ буруйдана саныыр, тоҕотун кэпсэтэн көр оҕоҕунуун, чэпчэт кини санаатын...
Уонна ыраастаа оҕоҕун ыраастыыр оту уматан, эргиччи күн эргииринэн хаама сылдьан ис сүрэххиттэн айыылартан үтүөнү көрдөс, хара санааны халбарыт. Уонна аал уоту арыылаах алаадьынан күндүлээ, уонна оҕоҥ аҕатын эмиэ көрдөс, араҕыс, оҕоҥ олоҕун аймаама диэ. Барыта оччоҕо оннугар буолуо. Оҕоҥ холкутуйуо.
Махтал субэц иьин
Туулгэр елбут киьиэхэ кэргэн тахсар тугуй?
Олоххор сэрэхтээхтик сыһыаннас, наһаа үчүгэйэ суох түүлэбит, ити эйиэхэ сэрэтии, оһолтон, доруобуйаҕын харыстан.
SMaxSo, махтал эппиэккэр.
Сообщение (до 10000 символов)туьээн кыыьы кытта таптаьар тугуй?
Нуучча кыыһа ыарыыга буолар. Соҕотох киһи буоллаххына сотору кэминэн дьиҥ тапталгын көрсүөҕүн.
Түүлгрэ кимниин, ханна таптаспыккыттан түүл суолтата эмиэ уларыйар.
Бу туун туьээммин халлаантан. Хаас кус бо5о кэлэн туьэр.Бастаан тыыннаахтар ,Китон иэллэр дии саныыбын,сиргэ кэлэн туспуттэригэр корбутум олбут кустар,хаамтар,куобахтар.Халлаанна нрк элбэх Хас да ряд буолан эргийэ сылдьаллар,холорук курдук.Ону 25кэ диэри аа5абын,онтон эдьиийим аа5ыма айыы диэн тохтотон кэбиьэр.Ол туохха буолуой?Или мээнэ туул ду?
Rina12, уонна арба, ити элбэх өлбүт көтөр сэрэтии туох эрэ куһаҕантан. Баҕар олоххор туох эрэ сыыһа суолу тутаары гыммытын буолуо, толкуйдаар эрэ
Оо,Т9 коннорбут а5ай)Смысла ойдонор ини.
Наһаа боростуойа суох түүл, эн олоҕун 25 сааскар дылы холоруктуу эргийэр эбит, үчүгэйин да, куһаҕанын да олоххор элбэх эбит. Эн аттыгар олоҕун сүрүн сүбэһитэ эдьиийин буолар, кини тылын, сүбэтин ылынар буол, кини эн олоххун куруук араҥаччылыы сылдьыа.
Сыыһа халты барда, өйдүүр инигин. Олоххор тоҕо эрэ элбээх буккуур баар быһылаах
Куруутун кэргэним табаарыһын санаан тахсабын, туох да сыһыаммыт суох кэпсэппэппит даҕаны,ол гынан куруутун өйбүттэн тахсыбат. Хайдах мантан босхолонобунуй??
Эрэй элбии иннинэ умун. Маҥан чүмэчи умат, 30 мүнүүтэ көр уоту, уонна ботугураа. Араҕыс миигиттэн, иннибэр, кэннибэр күөйүмэ, түүлбүн, олохпун аймаама. Мин эттим, эн иһиттиҥ. Диэ, уонна санаан бүт. Бу түүн оннук оҥор.
Дорообо, туулбэр арахсыбыт эрим бытыктанан хаалбыт, дьин олоххо бытыга суох. Ыраахтан кердум. Бравина соннигар дьадайарыгар диэн. Аны ыарыы эбитэ дуу
Эн тускунан эрин саныыр эбит, кини туох эрэ кыһалҕаҕа ыллара сылдьар, ону быһаарсарга дуу үөдэн эйиэхэ кэлэ сылдьыан баҕарар эбит
Икки туун субуруччу эьэ эккирэттэ. Бастакы тууммэр кохсубуттэн ытырбыта, охсуьа сатыыбын уонна саныыбын "эьэ наьаа кууьэ суох эбит" диэн. Иккис тууммэр эккирэттэ да туппата суурэн тиийэн атын ыаллар дьиэлэригэр киирэн хааллым. Балтым, быраатым баар диибин. Ол дьиэ аанын хатыы сатыыбын, аны тоттору арыллар аан эбит. "Эьэ бу ааны тас оттуттэн чэпчэкитик анньан арыйар буо" дии саныыбын. Ааны кулууьунэн хатыы сатыыбын да, барыта алдьана турар.
Туох эрэ угаайыга киирииһиккин, сэрэхтээх буол. Сэнээбит киһигиттэн сэттэҕин ылыаххын сөп. Кэтэн, толкуйдан, ыксаама. Өссө хайдах эрэ онно бйэҥ чугас дьоҥҥун уган биэриэххин сөп.
Хаста да туьээтим самолекка хойутаатым
Тугу эрэ сырса сатыыгын, онтукан ситтэрбэт, сынньана түһүөххүн наада, санааларгын сааһылыы. Баҕар олох да эйиэхэ анамматы баҕарарын буолуо. Толкуйдаар эрэ.
Туулбэр дэриэбинэ туалетыгар киирээрибин ,уп уhун сонноохпун диибин, онтукайбынан саахха биhиллинним ахан. аны хас да оннук туалет бииргэ тураллар курдук, туох эрэ общага5а баарбын диибин, аны ол туспут хоспун кордьоо да кордьоо.
Сарсыарда хабаҕаран турбут курдуккун. Мээнэ түүл.
Түүлбэр урут өлбүт дьоннору түһүүбүн,туохха буолуой?
Сиһилии соҕус кэпсээ эрэ
Түүлбэр ааспыкка аҕабын көрбүтүм, мин кэргэним киниэҕэ аргы биэрбит үөрбүт аҕай мин таспынан аһаар, бөлүүн бииргэ үөрэммит кыыспын көрдүм, өлбүтэ ыраатта, ол быыһыгар кэргэммэр телефоннаары гынабын да олох номерын өйдөөбөппүн. Ол туохха?
Былыт баттыыр күннэригэр өлбүт дьону түһүүллэр. Бэйэн наһаа сылайаҕын быһылаах, анемия уонна В витамин иһиэххин наада. Уопсайынан сылааҕа куустарбытын көстөр. Туох да улахан куһаҕан биллибэт курдук.
Мин туьээн массыынабнн айаннаан исэбин. Кимнээги эрэ батыьабын трасса устун. Туун дии саныыбн. Хараната сурдээх. Онтон олох да муннум дии саныыбн
Массыынаттан тахсан трассаттан туьэбин уонна манан быьалыы буолуохтх диэн баран тыа быыьыгар киирэбин. Арай тыам иьэ сып сырдык куп куох. Онтон сыьыыга тиийэбин. Урдук ба5айы сыыртан туьэн ибэбин. Арай кордпнэ кугас аттаах киьи. Аттыбнн ааьан иьэллэр. Мин корон турабн. Кимнх буоллхтрй диэх курдук. Онтон атым сыыры тахсан иьэн дэлби могон киьитин бырагн кэбистэ уонна мин диэки аны суурдэ. Наьаа куттанным. Куоттум. Кун сирэ быраьаай диэх айылаах. Бу дьиикэй ат олорор буолла дии саныыбн. Онтон арай атым ситэн кэллэ уонна тоботунэн уонна кэлин оттунэн кууьан кэбистэ. Уой олх да сып сылаас эбит дии, тонмут агай эбиппин. Эчи учугэйин дии саныыбн. Уонна ол аппын миинэн дьоммор тиийэр курдукпн. Ханна сырыттги дии2 хаартыскагп дьон туьэриии бого. Дьэ туохха буолуой)
Арааһа ыал буола сылдьыбыт киһи эйиэхэ кутун туттарбыт, эн эмиэ ыал дуу, биитэр атын киһилээх сылдьан ол киһилиин бииргэ буолууһуккут. Бэйэ бэйэҕитигэр олус барсар курдуккут.
туулбэр олбут эьээбин туьээтим. кыыьырбыт а5ай, дьиэ диэки хааман иьэр. оссо олбуорум иьигэр хап хара массыына турар, кимнээх кэлбит буоллахтарый дии саныыбын уонна дьиэбэр киирэбин. ону дьиэбэр икки нуучча утуйа сыталлар дьээдьэлээх чуочэ. онтон корбутум дядям муоста5а сытар диибин, ону оронно киирэн сыт диибин, бастаан хара5а аьа5ас этэ, онтон сабан кэбиьэр. дьиэм уларыйан хаалбыт диибин, хостор истиэнэлэрэ инин суох буолбут диибин
Кэргэнин улаханнык ыалдьар быһылаах, эркинэ суох хаалыах курдуккун. Эрин доруобуйатыгар болҕомтоҕун уурууһуккун, хойутаабатах буоллаххына...
SMaxSo, кэргэним суох
Ити дядям диэбит киһигин кэргэнэ дии санаатым, оччоҕо ити эр киһиэхэ сыһыаннаахтык өйдөө
)) ээ диэ. Махтал
Туеьум ыанньыйбыт ахан ыалдьар приятнайдык таас ылан ыанным биир еттубуттэн ыраас уу курдук онтон син уут курдук буолла иьитим туолла уутунэн син чэпчээтим туохха эбитэ буолла?
Түүлүн олус үчүгэй, олоххор холкутуйуу кэлиэ, үөрүү-көтүү, ыраларын туолуута. Уонна беременнай буолуоххун баҕарар буоллаххына ол да ыран туолууһук.
Тууьээтэхпинэ атахпыттан ыт ытырар. Улаханнык наадыйбатым ыалдьыбата даганы туохха буолуой?
Ким эрэ эйигин саҥарар эбит, дьон тылыгар киирэн биэрбэттии сырыт. Ханнык эрэ чугас киһин, доҕорун.
Барга махтал эйиэхэ дьолу, доруобуйаны багарабын
Арай улааппыт дэриэбинэбэр биир соччото суох ыаллар дьиэлэригэр диванна хас да буолан утуйан турдубут. Оронноро кирдээх, онтон сиргэнэбин да буоллар утуйдум. Кэннибиттэн ол дьон биир уоллара миигин кытта параллельно уорэммит, молтох согус киьи, кууьар, ону того эрэ сирбэппин.
Онтон корбутум кэргэним атын хоско ааьан киирэн хаалла. Ону оо дьэ короро, кыыьырара буолуо, хата корбото ди саныыбын.
Ол дьон дьиэтэ сана мебеллэммит игин, ырааьырбыт, кэнээбит курдук
Туохха эбитэ буолла
Бастатан туран кэргэнин эн туох эрэ кистэлгин билиэ диэн саата саныыгын.
Иккиһинэн ол дэриэбинэҕэр олорор ыал уоллара ыалдьаары дуу, туох эрэ куһаҕаҥҥа түбэһээри гыммыт курдук.
Эппэр кир, сыт сыстара буолуо диэх курдук санаалаагым, сарсыарда туран баран кир сыстыбат эбит, кирдээххэ да утуйуохха соп эбит ди саныыбын
Эн эргиттэн ураты киһилиин хоонньоспут курдуккун, уонна салгыы да сылдьыах киһигин быһылаах.
Дорообо. Миэхэ баьаалыста туулбун билгэлиэн дуо..
Кэргэннээхпин,о5олоохпун, туулбэр атын дьээдьэни туьээн кердум, аттыбар чугаьыы сатыыр,долгуйдум а5ай,кыбыьынным,отой таптаабыт курдук чувствуйдаатым:-D билэр киьим,инник туулу туьээбиппиттэн кыбыьынным а5ай,керсуулэспэппин да5аны керсуулэьэр да санаам суох
Мин диванна сытабын,ол дьээдьэ аттыбар кэлэн олорор,кэргэним хоьугар утуйа сытар диэн керебун
Эргин ороҥҥо астыммат буолбуккун, сыһыаҥҥытын кыратык саҥардан биэриэххитин наада.
Түһээн дэриэбинэхэ баарбын аймахтарбар эһэ оҕотун аһаталлар уонна атын аймахтарым кэлэллэр, миигиттэн харчы көрдүүллэр ону кошелекпун булбатым.Туохха буолуой?
Түүлгэ харчы биэрэр куһаҕаҥҥа буолааччы, эн биэрбэтэххин, ол үчүгэйгэ. Дэриэбинэҕэ баар аймахтаргар эмиэ үтүө сонун кэлиэ.
Арай бу сайын туьээбитим, умнубаппын
Жорницкай уулуссанан массыынанан баран иьэбин, сыыры туьуу курдукка утары Камаз иьэр, дьиэ тутар мастары тиэммит. Онтон биир мас туора барда да миэхэ лобовойбар кэлэн тустэ, миигин олорон кэбистэ
Мин дууьам бьх, уоьэ котон тагыста уонна уоьээттэн бэйэбин корон турабын, аьынар курдукпун: бу айылаахтан туох киьитэ ордуой ди саныыбын. Наьаа куттанан уьуктан кэлэбин, вонна санаттан туьуу сатыыбын: уруулум анныгар саьан корбут киьи диэн тематтан Ону баппатахпын, уруулум анныгар
син биир ол маьым кохсубэр кэлэн аны туспут
Онон, арааьа, оллум бьх
Бу кэннэ олоххор, таптыыр киһигинээн кыыһырсыы тахсыбыта да?
Уопсайынан маннык, олоххор туох эрэ сүдү уларыйыы күүтэр, ол уларыйыыны эн бэйэн контролируйдуур кыахтааххын, бэйэҕэр охсуулаах буоларын дуу, биитэр барыстаах тахсаргын дуу...
1) Хаас буһарабын түүлбэр. ол гынан баран сиэбэппин, оһоххо буһара эрэ уурабын.
2) Сахалыы кэһиэччик тиктэрэбин. үс штука. Баhаалыста тойоннооҥ
Улахан туох да кыыьырсыы тахсыбатага, кинир-ханыр санарсыыны аахсыбатахха
Кыра оҕону сиэппиппин уонна тохтан эрк куотабын да куотабын, урукку олорбут төрөөбүт дэриэбинэ иһэ көстөр
Сиһилии быөаарыан дуо
Баһаалыста ыыппыт түүлбүн быһаараҕыт дуо?
Эмиэ туул билгэлэтээри. Сарай сирэйбиттэн уп уьун ма5ан туу тууран ыллым. Хайдах бачча уьуор диэри билбэтэхпиний дии саныыбын. Кыьал5абын туура тардыбытым буолуо дуо?
Сообщение (до 10000 символов)Тыатаагыны туьээн керер тугуй?
уол, Былыр, ойуун или күүстээх тойон киһи.Автор Бравина.
Туьээн ханна эрэ сылдьабн. Эмиэ да рынок курдук. Киьи бого. Ол быыьгр олбут убайбн корн куттанным, куоттум. Олбутэ дии саныыбн. Тугу эрэ кордуур курдкпн. Бииргэ улэлиир коллегбнн сылдьабыт. Онтон кисим бииир сиргэ кэлэн баран бэйэн бар диир. Арай корбутум суолум бутэн хаалбыт. Быанан уоьэ эрэ тахсар суол баар. Куттана2 онно ытынным. Син эрэйднн уоьэ тагыстм. Син биир лабиринт курдукка сылдьбн. Киси бого. Арай биир ааны арыйбтм... наьаа учугэй люстралх залга кииррэн кэллим. Дьон бого олорр. Бары мааны танасттр. Сыана5а дьону ыныра2 бэлэх биэрэллэр. Тыый диэн корон турабн. Арай бэйэбин ынырдылар. Наьаа соьуйдум. Тугу эрэ биэрдилэр. Улахан курххэ кыайбыккын игн дииллэр. Онтон сыанаттан туьэн истэхпнэ нуучча дьахтара турар. Мап мааны кып кырасыабай. Кэл манна олор диир. Аны онтум олох да нуучча . Ону ол диэбэппин, олох ийэм дии саныыбн. Суурэн тиийэн сыллаьыы игн. Уонна аттыгар олорнн кэбистим. Туохха буолуой?
Билгэлээбэттэр эбит бттаа,
Бөлүүн түһээн Хара ыт улахан көхсүбэр хатаастан сылдьар,дьүһүнэ үчүгэй майгылаах, ону көхсүбүттэн араарабын эмиэ да, онтон трасса массыына суолун таһыгар сылдьабын, элбэх хаптаҕас үүммүтүн көрөбүн,ол быыһыгар тетяларбын түһээтим.Туох суолталаах түүлүй?Баһалыста этиэҥ дуо?
дорообо!мин бэ5эьээ кошканы кееттум,онтум же туулбэр киирэн батыьа сылдьар ол туохханый?
Түүлбэр эһэ буолан сылдьабын, доҕорум бөрө буолан. Иккиэн бииргэ кини убайын саһан көрөбүт,ол сылдьан эһэ бөрөнү кытта бииргэ сылдьыа суохтааҕын өйдүүбүн,ол иһин кимиэхэ да көстө сатаабаппыт.
Убайа көрбөтө дии санаабыппыт, эһигини көрбүтүм игин диир.Табаарыспын кытта кэпсэппэт курдук этибит.30тахсыбыт киһибин.
Беелуун туьээммин хаардаах сын сырдык кун самолётка киирэ сатыыбыт. Подругам уонна биир Ким эрэ уьус баар. Бары симсэн киирэбит. Кыргыттарым кэлин Сиденье5а олороллор, мин капитан аттыгар олоробун адьас сыста. Уонна кетебут. Кётен иьэн суумкам хаалбыт диэн тодкуйдуубун, ыйытабын, керун диибин онтум хаалбыт болгар. Аны проезд телуур хаччым хаалбыт. Кулэбин тебебун туттан бэккиьээбиттии. Уонна эх подругам телуе5э, онтон мин телеьуем дии саныыбын.наьаа дьоллоохпун аны. Ол сытан уьуктан кэллим. Билгэлээн баьаалыста
Кэргэнэ суох буоллаххына, төлөһүө диэбит подруган көмөтүнэн, сүбэтинэн ыал буолсугун, уһун сырдык олохтонууһугун, урукку олоҕун кыһалҕата кэтэххэр хаалсы Галина.
SMaxSo, махтал. Кэргэним суох. Сааьым номнуо 34 . Ба5ар кырдьык буолуо. Эрэнэбин эрэ.
Туулбээр подругам кып кыра кукла оннорбут, онтукайа серай оннох сап
туьээтэхпинэ ыраах хайалаах сиргэ походка сылдьабын диибин. Хаьыабыт да5аны, палатканан сылдьабыт. Онтон киэьэ сулустары кере сытабын, наьаа ча5ылхайдык кестеллер. Онтон эмискэ икки реактивнай самолеттар утары кетен иьэллэр уонна харсыьаллар уонна сууллан туьэллэр биьи аттыбытыгар. Мин бастаан ударнай волнанан биьини эчэтэрэ буолуо дии саныыбын да олох да ударнай волната суох. Туьэр уонна умайар, груда железа. Биьи дьоннор бааллара буолуо диэн быыьаары кере сатыыбыт да кими да булбаппыт. Ол самолеттар аттыларыгар дьиэлэр бааллар мас дьиэлэр. Онно тонсуйан киирэн самолеттар суулуннулар, баран дьоннор баалара буолуо быьыаххайын диибит да ол дьоннор олох да кыьаллыбаттар. Наьаа яркайдык кестубут туул, цветной. Тугу эмит билгэлиирэ этэрэ буолуо дуо?
Эн бэйэн яркай фантазиялаах, суруйар дьоҕурдаах киһигин быһылаах, сорох дьоҥҥо кэпсээннэр, хоһооннор сюжеттара түүл буолан киирэллэр, ол курдук дии
Туьээммин аквариум балыктара кирдээх ууга сыталлар, ону ыламмын ыраас уулаах бочкага коьортоотум араас балык баара
Ыарыыгын иитимэ, көрдөрүн.
SMaxSo, туулгэр эриэн уену керер туохха буолуой? Элбэхтэрэ да бэт
Элбэх эриэн үөнү көрөр ити эн кыһалҕан, үөннэээх, кэмэлдьи санаалар, эн кинилэри хардыылаан куттаммакка иннин хоту барыахтааххын. Эриэн үөн таҥнарыы, албыннаныы, кэмэлдьи көстүү бэлиэлэрэ. Кытаат, кыйдаа олоххуттан итинник "үөннэри"
Туулбэр берелер эккирэттилэр маска ытынныбыт до5орум кене маска ытынна мин мастан маска ыстанан биир баай бэскэ ытынным бэьим ус модьу салаалаах уьуктан кэллим санаттан утуйдум ол маспар ессе да олоробун диэн туьээтим
Олоххор, үлэҕэр баар мэһэйдэри туорууһуккун, холкутук санаабытын табыллыыһы, үс суолтан биири тал
Миэнин этэн кул эрэ,Галина777 үрдүгэр баар.
Түҥ, хайдах эрэ уруһуй баҕайы түүл, уруһуй олох, аттыгар элбэх албын көлдьүн баар, олоҕун аҥарын көнсөн ыал буол
Smaxso, бэйэм кэргэннээхпин ыал аҕатабын .этэҥҥэ олоробут.
Кыра оҕолоохпун туохтан эрэ куотабын сүүрүү да сүүрһү урут олорор сылдьыбыт бөһүөлэгим көстөр
Оля, олороро сылдьыбыт бөһүөлэккиттэн ким эрэ эйигин көрдүү сатыыр эбит
10 сыллаа5ыта туьээбитим ийэм кыыьым мин буолан холорукка тубэьэбит ону остуол сирэйин тоьуйан онон хаххаланабыт холорук ааьан хаалар тыас уус тохтон чуумпуран хаалар онтон ийэм тебем ыалдьар дии
Саарба, эһиги үһүөн биир суол соччото суох ыарыынан ыалдьаҕыт, сэрэтии түүл курдук, профилактика наада сыллата.
кэҕэ уонна суор саҥара2 батыһаллар.Куотан иһэн парка трибунатын анныгар саһабын.Оттон онно утуйан хаалбыппын.Уһуктубутум билбэт дьиэм эбит.Ыраас сырдык дьиэ.Арай хостон билбэт эдэр дьахтар икки оҕону батыһыннаран тахсаллар.Биир оҕото миэхэ оонньуур биэрэн баран кнопканы баттатан. Онуоха оонньуур хаамар. Оттон уһуктан кэлбитим.Туох түүлүй ?
түүлбэр, Хайдах эрэ түүл. Баҕар сыһыам. Эн оҕолоох кыыһы кэргэн ылбытын, иккис оҕоҥ ураты дьоҕурдаах киһи буола улаатыа.
masha_mtbd, ол уолгунаан ыал буоллаххына үс кыыс оҕолонуон.
Түүлбүн быһаараҕыт пжл.
Күрэхтэһиигэ сылдьабыт ханна эрэ хоту. Дойдулааһын буолар. Массыынанан барар буолабыт. Эрдэ кыраларбытын ыытабыт. Төннөн кэлэн ылыахтааххррӧ. Дьоммут төттөрү кэлэллэр. Сатаан барбаппыт ол көстөр суолу сатаан ааспаппыт диир. Мөҕөн этэн төттөрү ыытабыт. Бэйэбит кэтэһэ таарыйа дэриэбинэҕэ киирэбит. Онно күтүөтүм ийэтэ ьаар. 3буолан олороллор. Икки тетя биир оһох оттооччу дядя. Ымсыырабын аҕай дьиэбэр итирдик киһилээх киһи кочегар диибин. Онно же улахан Кыыһым баар. Якт курска барабын пнд уже үөрэх хомунан барабын оҕобун илдьэ барабын, детсадвгар сылдьыа диир. Биир эмээхсин киирэр уонна тугу эрэ этэр, оказся били айаннаабыт оҕолорбутун этэр. Ыытан испит уоллара туох да буолбатах. Атыттара... бары ытыы олороллор. Диир. Истэ сатыыбын да олох истибэппин эбит.итирдик түүлү түһээтим. Оҕолорум Якт олоролӧҏһммӎ
Долгуйуун, түбүгүн түүл буолан көстөр, барыта үчүгэй
Кэргэним миигин изменяйдыырын туьээтим. оронно иккиэн сыталлар диэн это к чему?
Эн күнүүһүт эбиккин, сэрэн, кэтэспитин кэлиэн сөп, эрэн бэйэн киһигэр, кини ыраас
Эн аттыгар үс кыыс олоҕор туох эрэ уларыйыы тахсыыһы
биир кыыс ологор уже буолбут)))
Дорооболорун, мин маннык боппуруостаахпын: Тыатаа5ыны туохха тоьуоххэ собуй? Ый аайы туулбэр киирэр уонна хас эрэ ый буола буола ойууну туьуубун, элбэх багайы былыргы дьон игин баар буолаллар ойуур иьигэр. Туохха тоьуоххэ себуй?
Ураты дьоҕурдаах эр киһини олоххор сотору көрсүөн, ол кэннэ уларыйыылар күүтэллэр
SMaxSo, дорообо , в каком смысле эр киьини, бэйэм эр киьибин
Ганс билэбин эр киһигин, олоҕун аргыһын диэбэтэҕим дии, ураты дьоҕурдаах эр киһини сотору кэминэн көрсүөн
SMaxSo, ээ сеп сеп ойдоотум Махтал
Туьээтэхпинэ эргэ буорту буолбут бананы кырбаан салат оноробут племянницалбын кытта
Туох эрэ кыра кыһалҕаҕа
Мин тууьээтэхпинэ таптыыр киьим туьугар ус киьини Икки саха быьа5ынан хабар5аларын хайа сотон кэбистим:( баьаалыста билгэлээннитиий
Үчүгэйгэ, эн кини куһаҕанын кыайыаҕын
сайын куп-куех, хоп-хойуу отутан суурэбин.
эмискэччи улахан ыт сүүрэн кэлэн аттыбар тохтуур. Ытырбат, үрбэт, көмүскүүр курдук турунан кэбиҺэр.
Чугас доҕоргун көрсүөҕүн
тууьээтэхпинэ дойдубар дьиэбэр баарбын. эьээм бокуонньук баар диибин, хоьугар сытар. саа сытар муоста5а, ону ылан уураары гынабын. иитиллэ сылдьар эбит диэн куттанабын а5ай. сэрэнэн хоско илдьэбин, ол илдьэн иьэн тугун эрэ сыыьа тутан ытан туьэрэр, дьиэм истиэтин алдьатар, хайа5астанан хаалар. эьээм истибэтэ ини дии саныыбын, онтон хоьуттан туран кэлэр, кыыьырбыт диибин. хата бэйэм эчэйбэтим дии саныыбын
Хайа эрэ хаан аймаххыттан дьиэҕттигэр айдаан тахсыыһы
, Туулбэр дьиэм таhыгар баар суолу кэнэтэ сылдьаллар, ремонт. Ону саныыбын, мээнэ туораабат буолабын диэн. Эргийэн светофорунан эрэ барабыт диэн.
Күннээҕи түүл, туох да куһаҕан көстүбэт
Туулгэ илин тиис туьээьинэ туохханый?
Өлүүгэ, хааннаах аймах буолар
Туьээтэхпинэ кутуотум клетка5а попугай бе5е а5албыт онтон ол быыьыгар эмиэ да кып кыра карлик дьоннор бааллар
Хайдах эрэ ыарыы кутугар майгынныыр, иммунитеткытын көрүнэ сылщьыҥ
Түһээн хомуска оонньуубун, хомус тыаһын истэбин. Сабыс саҥа хомус. Атыылаһыахпын баҕарабын хомуһу
Хомуста ылын, кутун сахалыы эйгэнэн утаппыт
туьээтэхпинэ тэлгэьэбэр элбэх багайы хара сылгы богото киирбиттэр, ууртэлии сатаатым
Сылгы үчүгэйгэ, элбэҕэ баай олоххо
бэт буолуо эбит, эппикит. Но того эрэ куьаган багайы санаалаах уьуктаммын ити туулбун ырыта сатаатым. Куруебун аьагас хаалларбыппар бары уерунэн киирэн аьыы, мэччийэ сылдьалларын керен айманным туулбэр, аны бары хап харалар сылгыларым
Утуе киэьэ. Туьээн сиэркилэ5э керунэбин. Сааьырбыт, хара уьун со5ус ыьыллыбыт, барыта мыччыстыбыт сирэйдээх дьахтары кереммун соьуйдум. Ессе халлаан куех уьун былааччыйалаах. Хайдах эрэ ньиэрбинэй баайы керуннээх. Мин инник буолбуппун дуо диэн наьаа соьуйан уьугуннум. Туулбэр сиэркилэ5э керунумэ диир ким эрэ, ону суурэн тиийэн керунэбин.
Бөлүүн түүһээтэхпинэ мин хаспыт туалет дьааматыгар тыатааҕы киирбитин уолаттар өлөрбүттэр мин туһах ииппиппин онно ону уолаттар туһаҕын быстыбыт этэ дииллэр ити туохха буолуой?
туулбэр тыатаа5ыны ту4ээтим, эккирэтэр да куттамаппын. онтон онтум олбут эбээм эбит диибин. туох буолуой?
Туулбюн билгэлээн эрэ, муннум хаана того барда, элбэх, бээм куттанан уhугуннум.
Мин икки ключ туьээбитим: ханнык эрэ сувенир атыылыыр сиргэ турабын.атыылааччы быьыытынан.уонна кыра боростуой кулуус тылын ылаары гыналлар дьоннор,ону мин "Тохтоон, эрэ билигин"диэн баран тугэх киирэн сейфаттан ынрк улахан кыьыл кемус кыраьыабай баи ключ хостоон киннэргэ биэрэбин.примерно 50см крдк уьуннаах.аьыйа2 биэрэбин.
Мин бу туун туулбэр ойууну кердум. Туох эрэ кыра хара дьиэ5э баарбыт. Кэргэним уонна 3 киьи ессе баар. Арай тгу эрэ кэпсии туран туннугунэн кертум уьун сырдык суол ортотугар ойуун турар дунурун илдьэ. Мин куттанан этим тардан туора ыстанан саастаах киьибитигэр сиргин аьат сиргин аьат диэн хаьыытыыбын. Ол сытан туннуккэ ойуунум сирэйэ миигин уун уьары керен турарын керуем икки ардыгар ойуун кэлэн толи имэрийэр толи илдьэ бара сатаата. Тэбиэлэммитинэн уьуктан кэлбитим. Туохха буолуой? Бу билиннээннэ дылы санаатахпына сурэ5им ыалдьар уонна мурашки по телу...
Сахалыы эмтэнэ сылдьыбытын дуо? Тугу эрэ олоххор сыыһаргын түүлгэр кэлэн сэрэтэ сатыыллар, биитэр дьоҕургун арыйаары ыксаталлар.
Суох эмтэммэтэ5им. Арай Эдьиий Дора улэбитигэр кэлэ сылдьан барыбытын уопсай ыраастаабыта...ол аа5ыллара ду?
Туулбэр элбэх баи тайах кыыллары корор тох эбитэ болла???санаабар куттанабын уонна бутэй ба5ана5а ыттан саьабын быыьанабын., уопсайынан туулбэр наар ыттары игн корорум элбэх,дьиннээхтик да куттанабын а так)
Күннээҕи долгуйуун түүл буолан киирэр, ньиэрбэҕин сынньат, наһаа телевизорга, сотовайга олорума
эьэ хаанын иьэр
туьээбиппэр кэргэним кыра чааскыга толору хаан биэрэр ис эьэ хаана диир.мин биир омурдууну иьэбин амтана туустаах сылгы хаанын курдук.сылгы хаанын иьээччиьин хаьан эмит.туохха буолуой
Сахар, анемия ыарыыта бэргиэн сөп, доруобуйаҕын көрүн
Кирдээх муораны кордум, уу кирдээх , кыра долгуннаах,онтон куоттум .Туохха буолуой?
утуо кунунэн мин икки кун быьа ийэбин туьээтим бастакы кунугэр миигин кууьа кууьа сыллаар этэ учугэй буолуо дии дии иккис кунугэр олбутун туьээбитим хоруопка полиция формалаах сытарын туоьээбитим, ийэм олбутэ 11 сыл буолла. бэйэм полиция5а улэлии киирэ сатыыбын да миэстэбин була иликпин (улэлиир сирбин).туохха буолуой? эрдэттэн махтал
иван93, сэрэтии түүл курдук, полицияттан атын сиргэ үлэлиэххин баҕарбаккын да?
Smaxso, ьуох, онтон бу миэстэ тазыстазына барыахтаахпын
1. Туох эрэ куһаҕаны мүччү туораабыккын
Мин тююлбун корботюн ди
Сүрэххин көрдөрүөххүн наада
туулгэр билэр сиргэр мунар туохханый?
Ким эрэ эн өйгүн сүүйэн муннара сатыыр олоҕун суолун, сэрэнээр эрэ, онно манна угаайыга киирэн биэримэ
Туулбэр кролик боготун кордум,ону атыылыахтаахпын дии саныыбын,еще куьаган киьиттэн кроликтарбын куоттардым )
Элбэх кыра оҕолору кытта үлэлиир курдуккун, или туох эрэ шумовой давлениялаах курдуккун дии, түүл улахан суолтата суох, түбүк түүл. Барыта үчүгэй курдук.
Туулбэр мотор лодканнан айаннан истэхпитинэ улахан байы уу, долгун кэлэн илдьэ барда туохха эбитэ?
Дьаҥнаары гыммыккын, витамин иһэ сырыт
элбэх боторуон буллум, салгынна саанан ыппытым Салют эбит
уонна Хатыыс балыгы астыырбын түүһээтим
Эн арыый холкутуйуоххун наада, оччоҕо барыта үчүгэй буолуо. Сынньаныаххын наада, уонна дойдугар, тыаҕа тахса сырыт.
SMaxSo, нуучча билгэтэ эмиэ итинник диир:
Вот, даже гороскуобун иннэ диэбит, чэ кытаат, холкутуй, ыгылыйар, ыксыыр наадата суох
187 номеры эттилэр. массыына нуемэрэ дуу
Номер статьи 187. Бухгалергын?
Баьаалыста билгэлээн эриэ 4 сыл анараа еттугэр елбут балтым туулбэр ытаатаа мин адка баарбын эн райга диир ытыыр а5ай тохтан ытыырын билбэппин кладбище сылдтабын оркестр игин баар музыка онно Ким эрэ могилата умайар игин балтым киэнэ дуу атын дуу ытаатым а5ай
Бүгүн алаадьы астаан сыт таһаар, дьиэн иһэ бүтүннүү ол сыттан ырааһырыа. Санааҕар балтыгар үтүөнү баҕар, уонна эн, биһиги суолбут атын, мин орто дойдуга, эн атын эйгэҕэ диэ. Уонна ити түүлгүн кумааҕыга суруй, уонна уматан баран таһырдьа күлүн ыһан бис. Түүл түүлгэ хааллын, күл буолан сүттүн... диэ
Дорообо! Туулбэр мин себулуур уолбар суктэрэ сылдьар буоллахпына туох диэн буоларый? Настроениябыт учугэй этэ, сайын этэ уонна тулабыт сибэккилэр.
Ахтаҕын, урукку кэмнэри эргитиэххин баҕараҕын, билиҥҥи сыһыаҥҥытыгар тугу эрэ сөбүлээбэккин, биитэр өйдөөбөккүн.
SMaxSo, махтал! ровно эн эппитин курдук! Ахтабын уонна билинни сыьыаммытын соччулаабаппын.
Туьээн санаьым 150000 купюр харчы биэрэр онтум размера 100 солк.са5а
Саҥаһын үтүө санаатынан олоххор туох эрэ үчүгэй буолуо бу күннэргэ.
Туьээн оройбор манан баттах бого ууммут, онтон соьуйдум,
Санаан, олоххо көрүүн тосту уларыйаары гыммыт.
туун туьээн ийэбитин уьугуннара сатыыбыт, отой уьуктубат. утуйбутун курдук утуйа сытар.
а так билигин ыарытыйар а5ай, отой сэниэтэ суох.
Ийэн хаһый сааһа? 58?-85?
Кини бу кэнники ыалдьарыттан эн долгуйаҕын, өлүө диэн куттанаҕын, онтун түүл буолар.
Урут билсиьэ сылдьыбыт киьибин туьээтим. Улахан бачыынканы кэтэ сылдьар, аьына саныыбын. Дьинэ билсибэтэхпит хас да сыл болла.
|
madlad
|
{}
|
Того дьиннээх талааннаах, бэриллиилээх ырыаьыттар, ырыа айааччылар таах хаалан хаалалларый? - Музыкальный
Того дьиннээх талааннаах, бэриллиилээх ырыаьыттар, ырыа айааччылар таах хаалан хаалалларый?
Ымсыырбат, бэрт былдьаспат аналлаахпын. - 3 октября 2018 00:43 905
Аня туран туга да суох эрээри бульдозер курдук курдьэр уонна сытыы дьон бу олоххо ситиьиилээх буолалларый?
Энергия, сэниэ наада. Керееччу интириэьэ уларыйбыт. Урукку курдук туран ыллааччы буолбакка, куолаьа мелтех да буоллун, суурэн-кетен, ункуулээн, санаран-инэрэн, тэтимнээх музыкалаах ырыаьыт интириэьи ордук тардар. Энергиятын бэрсэр. Оннук дьон улэьит буоллар. Ол иьин элбэ5и ситиьэллэр.
Трулялля, ол эн санааҕар буолуо.Музыканы сөбүлүүр көрөөччү атыны ирдиир, ол плюһунан ыстаҥалаабыттар туох энергиятын биэриэхтэрэй?Куолас диэн айылҕаттан бэриллэр, үөрэҕинэн чочуллар, ыстаҥалыыры эрэйбэт.
Оттон автор суруйбутугар, талааннаах дьон айылҕаттан наглайдара суох буолар, кинилэргэ дакаастыыр наадата суох ол иһин.Талаана суохтар үксэ бэйэлэрин комплекстарын сабынан, нагло эбэтэр араас албаһынан, бэрт буолуунан,тусовкаларынан тахса сатыыллар бо.Эбэтэр дьоннорунан, бэлэм суолунан.
Урут да абытайдаах энергиялаах ,куоластаахтаахтар бааллар этэ да биллибэккэ хааллылар,ситэри сыаналаммакка.Билсии,харчы,арбаныы.пиар много решает.
Культуралара куустээх. Тозо мээнэ кестуехтэрэй кинилэр. Дьон сэргэ туьугар олороллр улэлииллэр айаллар туталлар
Туораттан кере истэ олордохторо
Билигин да бааллар биллибэккэ кестубэккэ олорооччулар оннук
Ответ на тему: Того дьиннээх талааннаах, бэриллиилээх ырыаьыттар, ырыа айааччылар таах хаалан хаалалларый?
|
madlad
|
{}
|
Мииринэйтэн Дьокуускайга дылы айан сыанатыгар тоҕо ким да болҕойбот?
Сааскы бырааһынньыктары баттаһа, үгүс айанньыт Мииринэйтэн соҕуруу-арҕаа тиэстэллэр. Кинилэргэ субсидиялаах билиэттэр абырыыллар.
Күн-бүгүн Мииринэйтэн Москуба куоракка барыыга авиабилиэт сыаната барыларыгар — 8.700 солк. Мииринэйтэн Иркутскайга барыыга, 50-тан тахсыбыт саастаах дьахталларга, 60-тан ыла саастаах эр дьоҥҥо, 23-гэр диэри саастаах ыччаттарга, баара эрэ 2 тыhыынча солкуобайга авиабилиэттэр бааллар. Соторутааҕыта дылы «Мииринэй-Иркутскай» авиарейсэ, 5 тыһыынчаҕа кими баҕарар көтүтэрэ. «Мииринэй-Тюмень» авиарейсэ баар буолла. Сыаната – 8.700 солк. «Мииринэй-Хабаровскай» хайысхаҕа көтүү - 8.200 солк.
Бэс ыйын 1 күнүттэн ыла, хас оптуорунньук ахсын, «Мииринэй-Владивосток» туһаайыынан авиарейстэр саҕаланаары тураллар. Авиабилиэт сыаната – 8.540 солк.
Оттон биhиги, төрүт олохтоох дьон, киин куораппытыгар - Дьокуускайга айанныырбытыгар, ортотунан 15-18 тыhыынча солкуобай наада. Кэлэ-бара отуттан тахса тыһыынча солк. Мииринэйтэн Дьокуускайга “АЛРОСА-Авиа” сөмөлүөттэрэ көтөллөр.
Оттон былаас ханнык да араҥата, бу тыын боппуруоһу болҕомтоҕо ылбаттара хомотор.
Ил Дархан Мииринэйгэ кэлиитигэр мунньахтарга, бырабыытылыстыба отчуоттарыгар, «АЛРОСА-Авиа» генеральнай дириэктирэ А.Гуловка аадырыстаан олохтоох телевидионан тахсарыгар ким да бу «Дьокуускайга айанныырга авиабилет сыаната олус ыарахан» диэн эппэтэҕэ-тыымматаҕа.
Оннук буолбатын туhугар, Федеральнай Киин уонна Саха сирин бырабыытылыстыбата ис риэйсэлэргэ, чуолаан Саха сирин экэнэмиичэскэй киинигэр – Мииринэйгэ сөмөлүөтүнэн айанныырга, сыананы чэпчэтэр курдук, судаарыстыбаттан мэктиэлэммит субсидия анатыахтаахтар этэ. Бу боппуруоска Сахабыт сирин салалтата, суол-иис салаатыгар эппиэттиир министиэристибэ, Ил Түмэн дьокутааттара ылсыспаттара дьиксиннэрэр. Мииринэйтэн Дьокуускайга диэри салгын суолунан сырыы, удамыр сыаналаах буоларын ситиһэллэрэ уолдьаста. Дьэ уонна ыйытыаххыт, тоҕо Мииринэйгэ саха дьоно олус аҕыйахтарый, тоҕо ыччаппыт бырамыысалыннаска кэлбэтий диэн. Ити курдук, Сахабыт сирин уйгйтйн тосхото олорор Мииринэйин уонна Дьокуускай икки ардыларыгар, айаҥҥа ким да болҕомтотун уурбата, аахайбата хомолтолоох.
Үрүҥ/хара диэн араараллар дуо?
16 уол пилот үөрэҕэр киирдэ
Москубаҕа дылы быһа көтүү сөргүтүллэр
"Аврора" Хабаровскайга дылы көтүөҕэ
Эбии эриэйсэлэр көтүөхтэрэ
Орто Халыматтан сөмөлүөт төрдүс күнүн көппөккө турар
|
madlad
|
{}
|
День дошколького работника — МБДОУ «Детский сад общеразвивающего вида №13 «Кустук»
Создано: 27.09.2021, обновлено: 30.09.2021
Оҕону иитэр уһуйаан үлэһиттэрин күнэ
Балаҕан ыйын 27 күнэ-оскуола иннинэ саастаах оҕолору иитэн –үөрэтэн таһаарар тэрилтэлэр үлэһиттэрин күнэ. Бу быраһаанньыкка урукку сылларга култуура үлэһиттэрэ араас тэрээһиннэри ыыталлара. Билигин балаһыанньа уустугунан туох даҕаны ыытыллыбат. Ол эрээри уһуйаан үлэһиттэрэ бэйэлэрин истэринэн түмсэн бэтэрээннэрин чиэстиллэр., эбэтэр тэйиччиттэн эҕэрдэлээн, дьиэлэринэн сылдьан бэлэхтэрин туттараллар, эҕэрдэлэрин тиэрдэллэр. Ол сиэринэн биһиги “Кустук” уһуйаан Терехова Ирина Васильевна салайааччыллах профкомун үлэһиттэрэ иккис сылын бэтэрээн үлэһиттэрин эҕэрдэлээтилэр. Маннык үгэс кэлэр сылларга кэтэхтэн буолбакка, атах тэпсэн олорон сэһэргэһии быһыытынан буоларыгар баҕарабыт.
Иитиллээччилэрбит уһуйаан үлэһиттэрин эҕэрдэлээн ис сүрэхтэн диэн хаһыат оҥорон бэлэх ууннулар.
Ону таһынан бу сыллааҕы үбүлүөйдээх үлэҺиттэрбитин Максимова Т.Д., Олесова В.С., Терехова О.Е., Левина М.Е., эҕэрдэллэн ис сүрэхтэн бэлэхтэри ууннубут.
Бэйэбит күндү төрөппүттэрбит бырааһынныьгынан эҕэрдэлээн туран эмиэ бэйэлэрин сэмэй бэлэхтэрин туттаран бу күммүтүн өссө күндү кыннылар, олуһун киэргэттилэр. Инник өр сылларга, барыта 36 сыл үлэлээн –хамсаан кэлбит сэбиэдиссэйбитигэр Протопопова В.П. төрөппүттэр эмиэ эҕэрдэлэрин, бэлэхтэрин ууннулар. Улахан махталбытын тиэрдэбит “Кустук” уһуйаан коллективын ааттыттан.
|
madlad
|
{}
|
Бүлүү колледжыгар М.Д. Евсеев бирииһигэр хайыһарга аһаҕас күрэх — ГБПОУ РС(Я) "Вилюйский профессионально-педагогический колледж им. Н. Г. Чернышевского"
Бүлүү колледжыгар М.Д. Евсеев бирииһигэр хайыһарга аһаҕас күрэх
Муус устар ый 10 күнүгэр Н.Г. Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи профессиональнай-педагогическай колледж тэрийиитинэн Саха республиикатын үөрэҕириитин туйгуна, үөрэҕирии бочуоттаах ветерана, учууталлар учууталлара Евсеев Матвей Дорофеевич юбилейыгар сөп түбэһиннэрэн аһаҕас хайыһар күрэҕэ үрдүк таһымҥа ыытылынна. Матвей Дорофеевич оҕо эрдэҕиттэн спорт араас көрүҥнэринэн дьарыктаммыта. Хайыһарга ситиһиилэрин аҕыннахха, кини Советскай Армия кэккэтигэр сулууспалыы сылдьан 1975 с. военнай уокурук кыайыылааҕа, 4-с кыһыҥҥы Универсиада хамаанданан күрэх кыайыылааҕа, кэлин республика, зона ветераннарга хас да төгүллээх чемпиона призера. 1985 сылтан күн бүгүнүгэр диэри Бүлүү педколледжын физкультураҕа преподавателинэн айымньылаахтык үлэлии сылдьар.
Күрэх үөрүүлээх аһыллыытыгар колледж директора И.И. Алексеев, СР физическай культуратын уонна спордун үтүөлээх үлэһитэ Г.Е. Васильев эҕэрдэлээн тыл эттилэр. Күрэхтэһээччилэри ис сүрэҕиттэн үөрэн туран М.Д. Евсеев эмиэ эҕэрдэлээтэ уонна колледж салалтатыгар күрэҕи тэрийии, истиҥ эҕэрдэ иһин махтанна.
Күрэххэ уопсайа 25 хайыһардьыт күөн көрүстэ. Сытыы киирсии кэнн түмүк маннык буолла: кыргыттарга 1 бастакы миэстэни эрэллээхтик ылла Николаева Аня (ДЮСШ), 2 миэстэни ылла Попова Зоя (ДЮСШ), 3 миэстэ Щербина Юля (ДЮСШ). Уолаттарга 1 миэстэни ылла Лысхаев Федя (ДЮСШ), 2 миэстэ Лукин Артем (Дьөккөн орто оскуолата), 3 миэстэ Васильев Семен (ВППК).
Дьахталларга 1 миэстэни сэрэйиллибитин курлук эрэллээхтик ылла Инга Архангельская, 2 миэстэни ылла Сайыына Иванова, 3 миэстэни Аида Капитонова. Эр дьоҥҥо 1 миэстэ Василий Евсеев, 2 миэстэ Олег Сивцев, 3 миэстэ Альберт Софронов.
Эстафета икки көрүҥүнэн: оҕолорго уонна улахан дьоҥҥо ыытылынна. Оҕолорго 1 миэстэни ылла ДЮСШ хамаандата, 2 миэстэни Бүлүү хамаандата, 3 миэстэни Дьөккөн орто оскуолатын хамаандата. Улахан дьоҥҥо 1 миэстэни ылла ДЮСШ, 2 миэстэни ВППК, 3 миэстэни Дьөккөн орто оскуолатын хамаандата.
Кэлин умнууга хааланн эрэр хайыһар спордун сөргүтүүгэ колледж салалтата кылаатын киллэрэн туран, күрэҕи сылын аайы ситиһиилээхтик ыытарга, тэрээһинин үрдэтэргэ сорук ылынна.
Күрэх кылаабынай судьуйатынан В.В. Афанасьев, сүрүн тэрийээччинэн Н.И. Николаев үлэлээтилэр.
|
madlad
|
{}
|
Бэс ыйын 27 күнэ. Столыпин аграрнай сокуоннара — Бикипиэдьийэ — СИА — Сахалыы сонуннар
Бэс ыйын 27 күнэ. Столыпин аграрнай сокуоннара - Бикипиэдьийэ
09:01, 27 июня 2021
1910 сыл бэс ыйын 27 күнүгэр III Дуума Столыпин суруйбут аграрнай сокуоннарын бигэргэппит. Реформа сүрүнэ — бааһынайдар общиналартан көҥүл тахсыыларыгар быраап биэриитэ уонна үллэһиккэ тиксибит сирин бэйэтин тус билиитигэр сурунара.
ХНТ — Дьоҕус уонна орто тэрилтэлэр күннэрэ
Арассыыйаҕа Ыччат күнэ
Дьибути — Тутулуга суох буолуу күнэ
Никарагуа — Утарылаһыы, эйэ, сомоҕолоһуу уонна бэйэ-бэйэни кытта эйэлэһии күнэ.
Таджикистан — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ
Узбекистан — Бэчээт үлэһиттэрин күнэ
Чехия — Хомуньуус эрэсиимин сиэртибэлэрин ахтар күн
Халыып:Флагификация/Южная Осетия — Ыччат күнэ.
Канаада — Өрөгөй ырыатын күнэ ;
Түркменистаан — Култуура уонна ускуустуба күнэ, ону таһынан Махтумкули Фраги күнэ
1905 — Арассыыйа—Дьоппуон сэриитин кэмигэр хотторуулаах Цусима кыргыһыытын кэнниттэн Хара байҕалга «Потёмкин» броненосец хамаандата өрө турбут. Бу өрө туруу Бастакы Нуучча өрөбөлүүссүйэтин биир чаҕылхай түгэнэ буолар.
1910 — III Дуума Столыпин суруйбут аграрнай сокуоннарын бигэргэппит.
1918 — Иркутскайтан Дьокуускайга айаннаан иһэр Апполинарий Рыдзинскай баһылыктаах кыһыл этэрээт Өлүөхүмэ куоратын ылбыт.
1929 — Туурсуйа бэрэсидьиэнэ Мустафа Кемаль хомуньуус пропагандатын утары охсуһууну саҕалаабыт.
1931 — Игорь Сикорскай АХШ-ка бастакы бөртөлүөккэ патент ылбыт.
1936 — Сэбиэскэй Сойууска аборт бобуллубут. Бу бобуу 1955 сыл сэтинньитигэр суох буолбута.
1968 — Чехословакияҕа «Литэрэтиирэ хаһыатыгар» «Икки тыһыынча тыл» диэн ааттаммыт ыҥырыы сурук тахсыбыт. Бу сурукка Чехословакия бары араҥаларын бэрэстэбиитэллэрэ илии баттаабыттар. Сурук ис хоһооно — дьиҥнээх демократияҕа түргэнник көһүү. Бу ыҥырыы «Прага сааһын» чыпчаал түгэнэ буолбута. ССРС уонна Варшавскай сөбүлэҥ атын дойдуларын салалталара Чехословакияттан «контрреволюцияны» күөттүүр уларытыылары сабарыгар модьуйбуттара.
1981 — Кытай хомуньуус баартыйатын киин кэмитиэтэ Култуура өрөбөлүүссүйэтигэр Мао Цзэдун буруйдааҕын туһунан резолюция таһаарбыт.
1983 — Алсу (Алсу Ралифовна Сафина), ырыаһыт, Арассыыйа үтүөлээх артыыһа.
2001 — Туве Янссон (1914 өлб.), фиин суруйааччыта, муми-тролль туһунан кинигэлэр ааптарда.
Биики-календарьБикипиэдьийэГражданское обществоДата в календареИстория в лицахИстория Якутии
|
madlad
|
{}
|
Биэтэс Билээхэп: Оо, хаһан кыһыммыт кэлээхтиир... - Эдэр Саас
18:00 24.07.2021 19:51 23.07.2021
Буруо да буруо, ыыс-быдаан, бүдүө-бадыа быыһынан, тыыммын хаайар хабархай аһыыны эҕирийэн силбэр-хаахпар бөтөн-харан, чачайан сууллуохча иэҕэҥнии, тутуһуу, тирэх көрдөөн салгыны харбыалаһа тураахтыыбын.
Халлаан көстүбэт үлүгэрэ буруо быыһынан күммүт-ыйбыт бүдүгүрэн, дьэс алтан курдук өлбөөдүйэ кытарар. Эргиччи түлэй-балай баран, түһээтэхтээҕи дойду курдук…
Ый ааһан эрэр, эмээхсиним дэлби хаайан-кыһайан, мөҕөн-этэн абааһы хамсык дьаҥын, СOVID-19, утары баксыына быһыы ылбыппыт. Миэнэ миэнин курдук, атыннык дьайан, боруоҥхам иҥэн-олорон хаалбыт ыарыытын көбүтэн, сөтөл дэлби киирэн, тыыным хаайтаран, киэһэлэрин кыраадыһым тахсан өлөрө сыспат дуо? Олох да буорайыах киһи, үс киэһээ эмээхсиммин хаһыытаппытынан биирдии устуопка буоккачааны дэлби биэрэстээн баран “ньис” гыннаран, куолайбынан, боруоҥхабынан ол-бу ковиды-үөдэни, бахтыарыйаны дэсинпиэксийэлиир-өлөрөр, ыраастыыр итиинэн илгийэр, сылааһынан салыыр кыраадыстаах сүүрээн тоҕо солоон ньиргитэн киирэрин астына аһарынан баран, үллүнэн-саптан, муора сылаас долгунугар күөгэлдьийэ бигэнэн эрэрдии чэпчээн утуйан хаалабын. Көр, төрдүс күммэр тыыным аһыллан, кэҥээн атахпар турдаҕым үһү. Инньэ гынан, хаарыаннаах, экологическай ыраас эмпин чугас тута-ууруна сылдьабын.
Эмээхсиним барахсан, тумуу да киирбэтэ, кымаардаан да көрбөтө. Икки нэдиэлэнэн баран иккис буорсуйа баксыынатын ылбыта. Мантан антах ол-бу СOVID-тарыгар ылларбаппын диэн астына сылдьаахтыыр. Оттон миигин тэрэпиэп бырааһым, туох баарынан кэпсээбиппин истэн баран, иккис буорсуйа баксыына ыларбын муос-таас курдук бобон кэбиспитэ. Инньэ гынан, оҕонньору абааһы СOVID-19 эпидиэмийэ буолбакка, били баксыына алларыппыт боруоҥхабынан киирэн тунуйбут аһыы буруо буоратаары, өлөрөөрү гынна.
Иллэрээ күн, от ыйын 20 күнүгэр, Дьокуускай куорат үрдүнэн 16 боруобаны ылбыттарыгар буортулаах, дьааттаах буруо састаабыгар куруунньук уонна формальдегид нуорманы 15 төгүл куоһарара билиннэ. Дьэ, итинник буруонан оҕолуун-уруулуун, эдэрдиин-эмэнниин тыына, сүһүрэ сылдьаахтаатахпыт.
Оо, хаһан бу уоту-буруону саба баттаан, киэр кыйдаан курустаал ыраас салгыннаах, кылбаа маҥан хаардаах кырыа кыһыммыт кэлээхтиир. Түөһү муҥунан өрө тыыныаҕы…
ОТ ЫЙЫН 25 КҮНЭ: ДЬОКУУСКАЙГА БЫҺЫЫНЫ БИЭРЭР ПУУННАР ААДЫРЫСТАРА
|
madlad
|
{}
|
1968 сыл — Бикипиэдьийэ
(Мантан: 1968 көстө)
1964 1965 1966 1967 — 1968 — 1969 1970 1971 1972
Тохсунньу 1 — Сэбиэскэй Сойууска эфиргэ бастакытын «Время» информационнай биэрии тахсыбыт.
Тохсунньу 28 — ССРС билимин Академиятын ыҥырыытынан Сорбонна профессора Жан Масари Саха Cиригэр кэлэ сылдьыбыт.
Тохсунньу 30 — Саха култууратын үлэһиттэрин III сийиэһэ саҕаламмыт.
Тохсунньу 30 — Вьетнам сэриитин саҕана Вьетконг уонна Хотугу Вьетнам аармыйата Тет кимэн киириитин саҕалаабыттар. Бу сэриигэ хомуньуустар бастакы улахан кимэн киириилэрэ этэ. Мантан сылтаан Америка дьоно-сэргэтэ кыайыыны ситиһэргэ эрэллэрин сүтэрбиттэрэ.
Тохсунньу 31 — Вьетнам сэриитэ: сарсыарда эрдэ бартыһааннар Сайгоҥҥа АХШ посольствотыгар уонна атын эбийиэктэргэ саба түспүттэр.
Тохсунньу 31 — Науру Австралияттан тутулуга суох буолбут.
Олунньу 1 — Вьетнам сэриитэ: Вьетконг эппиһиэрин Нгуен Ван Лемы Соҕуруу Вьетнам полициятын начаалынньыга Нгуен Нгок Лоан ытан өлөрөрүн киинэҕэ устубуттар уонна Эдди Адамс аатырбыт хаартыскатын оҥорбут.
Алтынньы 31 — Амматааҕы норуот тыйаатыра аһыллыбыт.
Алтынньы 31 — Майа бөһүөлэгин тутуутун сүрүн былаана ылыныллыбыт.
Сэтинньи 14 — Европаҕа бастакы тыҥа трансплантацията оҥоһуллубут.
Ахсынньы 9 — Сан-Францискоҕа Дуглас Энгелбарт аан бастаан киэҥ араҥаҕа көмпүүтэр мышкатын уонна гипертиэкиһи көрдөрбүт.
Ахсынньы 22 — Кытайга культурнай өрөбөлүүссүйэ кэмигэр "Жэньминь жибао" хаһыакка Мао Цзэдун биир улахан суолталаах ыстатыйата тахсыбыт. Ыстатыйаҕа «өйдөөх эдэр ыччат тыа сиригэр барыахтаах, уонна тыа сирин дьадаҥы олоҕун билэн үөрэниэхтээх» диэн этиллибит. Инньэ гынан оскуоланы бүтэрбит эдэр ыччат тыа сиригэр "үөрэххэ" ыытыллыбыта.
Ахсынньы 28 — Израиль спецнааһа Бейрут куорат аэропордугар 14 пассажирскай сөмүлүөтү урусхаллаабыт.
Балаҕан ыйын 25 — Абрамова Оксана Ивановна, РФ, СӨ үтүөлээх артыыһа.
Алтынньы 29 — Владимир Федоров — Саха сирин бэлиитигэ, Ил Түмэн III уонна IV ыҥырыыларын дьокутаата.
Сэтинньи 6 — Раиса Кузьмина — эбээн тылын чинчийэр учуонай, филология билимин хандьыдаата.
Ыам ыйын 28 — Охлопков Фёдор Матвеевич (төр. 1908), Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Геройа (1965).
Бэс ыйын 9 — Эргис — Гермогенов Георгий Устинович (төр. 1908), тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.
От ыйын 14 — нуучча суруйааччыта Константин Георгиевич Паустовскай.
Балаҕан ыйын 9 — Эргис Георгий Иустинович, саха фольклорун үөрэтээччи, этнограф, бөлүһүөк; тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.
Ахсынньы 18 — Пантелеймон Аргунов — Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Иккис Аан дойду сэриитин кыттыылааҕа, бастаан Арҕаа фроҥҥа, онтон Дьоппуону утары сэриигэ кыттыбыта.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=1968_сыл&oldid=379493»
Последний раз редактировалась 7 Муус устар 2022 в 01:40
Бу сирэйи бүтэһигин 01:40 7 Муус устар 2022 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Опубликовано: 29.03.2020. Просмотров: 47219
Опубликовано: 28.03.2020. Просмотров: 279
Опубликовано: 27.03.2020. Просмотров: 3120
Опубликовано: 25.03.2020. Просмотров: 190
Опубликовано: 22.03.2020. Просмотров: 2034
Опубликовано: 21.03.2020. Просмотров: 4096
Опубликовано: 18.03.2020. Просмотров: 1097
Опубликовано: 17.03.2020. Просмотров: 762
Опубликовано: 16.03.2020. Просмотров: 546
Опубликовано: 16.03.2020. Просмотров: 814
|
madlad
|
{}
|
Анатолий Бурнашов учугэй дьыаланы сагалаабыт - Дьоhун саас
5 января 13:10 919
Тоҕо Анатолий Бурнашев оҕону иитиигэ ылыста?
Биһиги Анатолийдыын оҕону иитии, өрөспүүбүлүкэ, саха норуотун олоҕун-дьаһаҕын таарыйар үгүс боппуруостар тула балачча уһуннук сэһэргэспиппит. Саҥа дьыл да тиэмэтин тумнубатахпыт. Кэпсэтииттэн астыммытым. Ыйытыыларбар баары баарынан, быһаччы, көнө, ол эрээри ураты мындыр хоруйдары истэммин.
Биллэр ырыаһыппыт Анатолий Бурнашев хаһыаппыт «Норуот хамсааһына: бастыҥнары батыс» диэн саҥа рубрикатын бастакы ыалдьыта, геройа буолбутун бэлиэтиибин.
Бу рубрикаҕа бэйэлэрин ыра санаа оҥосто сылдьыбыт идеяларын олоххо киллэрэннэр, төрөөбүт-үөскээбит өрөспүүбүлүкэлэрэ, улуустара, нэһилиэктэрэ үүнэрин-сайдарын, дьон-сэргэ олоҕо-дьаһаҕа тупсарын, чэпчиирин туһугар кылааттарын киллэрсэ сылдьар дьону сырдатыахпыт.
Ааҕааччым, Анатолий тоҕо бу рубрика геройа буолла диэн интэриэһиргиэххин сөп. Кини, бу иннинэ атын эйгэлээх киһи, оҕону, ыччаты иитиигэ-үөрэтиигэ, буолаары буолан, кыргыттары уонна уолаттары туспа тутан, гендернэй иитиигэ ылсан уонна кэнэҕэскитин норуоттарын, төрөөбүт дойдуларын өрө тутар, анньар патриоттары, дьон дьонун бэлэмнээһиҥҥэ ылсан, айымньылаахтык үлэлии-хамсыы, бэйэтин кылаатын киллэрсэ сылдьара үгүстэри кэрэхсэппэт буолуоҕун табыллыбат дии саныыбын. Кэпсэтиибитигэр киириэҕиҥ.
Норуот бэйэтин барыһа
— Анатолий Аркадьевич, эйиэхэ оҕо иитиитигэр ылсар санаа хайдах быһыылаахтык кэлбитэй?
— Ыал буолан, оҕолонон баран, кыыспыт оҕо саадыгар барар сааһа тиийэн кэллэ. Оччолорго саҥа ыллаан эрэрим. Концерт, гастроль элбэх, кэлии-барыы. Оҕо саадыгар биэрээри гыммыппыт, уочарат бөҕө эбит. Чугас дьоммутуттан ыйыппыппыт, уочараппыт оҕобут оскуолаҕа барыытыгар биирдэ кэлэр дэһэллэрэ. Дьэ, ити кэнниттэн кэргэммин Светлананы кытта оҕо саадын аһар туһунан толкуйга түспүппүт.
Бэйэм урут-уруккуттан чахчы дьоҕурдаах оҕолору ырыаҕа үөрэтиэхпин баҕарарым. Мин маннык толкуйдаахпын, төһөнөн дьоҕурдаах оҕону талаанын эрдэттэн арыйаҕын, сайыннараҕын да, ол норуот бэйэтин барыһа буолар. Төһө да талааннаах буолларгын, барыта үчүгэй буолбат ээ. Төһөлөөх ситэ арыллыбатах, онтон олохторугар оннуларын булбатах дьон баар буолуохтарай?
Онтон олохпут-дьаһахпыт уларыйан киирэн барда, сахабытын сүтэриэх курдук буоллубут. Ол иһин лоп бааччы төрөөбүт тылларынан саҥарар, санааларын сайа этэр сахалыы эйгэни тэрийиэхпин баҕарбытым. Онно сорохтор кэтэх санааларыгар буолуо: «Ол барыта сахалыы буолар дуо?» — диэн ыйыталаһаллара. Оҕону иитиигэ түмүктэр 15-20 сылынан кэлэллэр. Өйбөр үчүгэй баҕайы сирэйдээх-харахтаах, таҥастаах-саптаах, хас да омук тылынан саҥарар, дьоһуннук тутта-хапта сылдьар эдэр дьону ойуулаан көрөбүн. Эппит тылларыгар турар, кыраҕа ымыттыбат, киэҥ көҕүстээх, ханна ыт үрэр да сэлэкэччийэ сылдьыбат, ойохтонон баран, онно-манна ойуоккалаабат, дьиэлээх-уоттаах, күрүөлээх-хаһаалаах, сарсыҥҥыга эрэллээх, сыаллаах-соруктаах эр дьон баар буолуохтарын наада. Төрөөбүт сиргэ-уокка, дойдуга дьиҥнээх хаһаайыттар. Кэлии дьон ол уолаттары көрөннөр, ыалдьыт буолалларын билиэхтээхтэр.
Күүскүнэн-уоххунан буолбакка, тутта-хапта сылдьаргынан, өйгүнэн-санааҕынан, билиигинэн-көрүүгүнэн, күүстээх куккунан-сүргүнэн ытыктабылы, убаастабылы ылыахтааххын. Көрүнньүк буолбакка, итинник санааттан, кыһыйан-абаран туран, оҕо иитиитигэр ылсыбытым.
Ол курдук, 2012 сыллаахха оҕо саадын аспыппыт. Оҕо эйгэтэ олус ыраас, үчүгэй эйгэ эбит. Кырачаан киһи пластилин буоллаҕа дии, киһи хайдах баҕарар имитэн-хомутан тугу барытын оҥорон таһаарыан сөп. Иитиигэ ылсыбыппыттан олох кэмсиммэппин, сөбүлээтим. Бу эйгэҕэ күүскэ ылсан үлэлииһикпин диэн санааҕа кэллим. Лицензия ыллыбыт. Ыытар үлэбитин-хамнаспытын үөрэх министерствота уонна Дьокуускай куорат дьаһалтатын үөрэххэ управлениета өйүүллэр, күүс-көмө буолаллар. Саамай сүрүнэ, үлэбит оҥкулун төрөппүт өйдүөхтээх уонна өйөбүл буолуохтаах. Оччоҕо үлэбит биллэр түмүктэрдээх буолуоҕа. Оттон биһиги ыытар үлэбит итиннэ эмиэ эппиэттэһиэхтээҕин, барыта сокуон хараҕынан буолуохтааҕын билэбит, өйдүүбүт.
Сарсыардааҥҥы уонна киэһээҥҥи өй
— Онтон уолаттар оскуолаларын аһарга хайдах ылсыбыккыный?
— Оҕо саадыгар үлэбит оскуоланы аһыыга бэйэтэ тиэрдибитэ. Ааспыт сыллаахха эксперимент курдук 15 уолу ыламмыт, үөрэппиппит. Сунтаартан төрүттээх Александра Афанасьевна Семенова учууталлаабыта. Сүрдээх үчүгэйдик үлэлээбитэ. Ити эксперимеммит табыллан, бу дьыалаҕа олохтоохтук ылыстыбыт.
— Анатолий Аркадьевич, оскуоланы оҕо, төрөппүт хайдах ылыннылар?
— Оскуоланы оҕолор, төрөппүттэр ылыммыттарын, сөбүлээбиттэрин бэлиэтиибин. Биллэрин курдук, билигин оскуола үгүс өттө икки сменанан үлэлиир буолан, оҕолор 8 чаастан үөрэнэллэр. Төрөппүттэр уонна үөрэнээччилэр итиннэ ыарырҕаталлар эбит. Биһиги ыал бары эрдэһиппит. Онон ити кыһалҕаны билбэппит. Биир чаас араастаһыыта оҕоҕо уонна төрөппүккэ улахан оруоллаах эбит. Итини үөрэнээччи да, төрөппүт да наһаа сөбүлээтилэр. Маҥнайгы кылаас оҕолоро сарсыарда 9-тан киэһэ 16 чааска диэри үөрэнэллэр, дьарыктаналлар. Оттон иккис кылаастар киэһэ 18 чааска диэри. Аны оҕолору уонна үлэһиттэри дьиэлэригэр массыынанан таһабыт. Биһиги курдук тыйыс айылҕалаах дойдуга итинник өҥө баара олус сөптөөх уонна үчүгэй дии санаатым.
Оскуолабытыгар үөрэнээччилэргэ көстүүмнэрин, рюкзактарын, үөрэнэр тээбириннэрин, кинигэлэрин биэрбиппит, хааччыйбыппыт. Барыта биир буолан, биһиэхэ ким да миэнэ үчүгэй, эйиэнэ куһаҕан диэн күрэс суох. Онон үөрэхтэн атыҥҥа аралдьыйбаттар. Маны таһынан төрөппүт эбии ону-маны уган ыытарын бопсобут.
Оҕоҕо, үлэһиттэргэ уонна төрөппүттэргэ «бу биһиги оскуолабыт» диэн өйдөбүл дириҥник киириэхтээх. Оҕо саадын, оскуола ис-тас кыһалҕаларыгар, барытыгар кыттыыны ылыахтаахтар. Оччоҕо эрэ үлэ түмүктээх, тахсыылаах буолуоҕа.
— Оскуолаҕа оҕолор үөрэнэллэр эрэ дуу эбэтэр эбии тугунан эмэ дьарыктаналлар дуу?
— Оҕолор үөрэнэллэрин таһынан эбии ушунан, дуобатынан дьарыктаналлар. Ушуга уолаттары Василий Самсонов үөрэтэр. Оҕо эрдэхпиттэн ыллыыр буоламмын, сөптөөхтүк тыыныы киһиэхэ тыын суолталааҕын билэбин. Ол иһин ушуга болҕомтобун уурбутум.
Ушуну таһынан оҕолор дуобакка дьарыктаналлар. Уолаттары гроссмейстер Гаврил Колесов дьарыктыыр. Итилэри таһынан оҕолору бассейҥҥа сырытыннарабыт. Аны эр киһи култууралаах, духуобунай эйгэҕэ сыстаҕас буолуохтаах. Ыраата барбакка, манна биһиги салайааччыларбытын Михаил Николаевы, Александр Жиркову, Егор Борисовы, Ил Түмэн эр дьон депутаттарын барыларын да киһи холобурга аҕалыан сөптөөх. Бары хайдах курдук духуобунай өйдөөхтөрүй-санаалаахтарый. Ол иһин үөрэнээччилэрбит хас нэдиэлэ ахсын театрга сылдьаллар. Итилэри таһынан оскуола оҕолоругар араас дьарык элбэх.
Дьиэҕэ үлэни толоруу, төрөппүккэ да, үөрэнээччигэ да биир улахан кыһалҕанан буоларын билэбин. Манна тус бэйэм маннык бириинсиптээхпин. Оҕо оскуола аанын аһан киирдэҕинэ, үөрэҕинэн, өй-санаа, эт-хаан өттүнэн сайыннарыынан дьарыктаныахтаах. Оттон оскуола аанын сабан, дьиэтигэр киирдэ эрэ, итини барытын умнуохтаах. Оҕо киэһэ кэлэн, дьиэ кэргэнин кытта алтыһыахтаах, кэпсэтиэхтээх, санаа атастаһыахтаах. Сарсыардатын ити кыаллыбат. Сарсыардааҥҥы уонна киэһээҥҥи өй диэн олох атын-атын.
Японияҕа, Казахстаҥҥа үлэни билсэ
— Анатолий Аркадьевич, кадр боппуруоһун кылгастык билиһиннэриэҥ дуо?
— Билигин оскуолабытыгар учууталлар – бары эр дьон. Маҥнайгы кылааска Дьокуускайдааҕы 14 №-дээх оскуолаҕа өр сылларга үлэлээбит Бүлүүттэн төрүттээх Владимир Владимирович Тимофеев, иккис кылаастарга Чурапчыттан төрүттээх Василий Николаевич Макаров диэн эдэр киһи, үһүстэргэ Ньурбаттан төрүттээх, сүүрбэттэн тахса сыл педагогическай ыстаастаах Юрий Юрьевич Түүлээхэп уолаттары үөрэтэллэр.
— Оҕолору сайыннарыыга өссө туох үлэ барарый?
— Уолаттар маҥнайгы кылаастан саҕалаан английскай тылы үөрэтэллэр. Итиннэ Изабелла Михайловна Копырина диэн сүрдээх үчүгэй учууталлаахпыт. Эһиилгиттэн оскуолабар английскай тыл эйгэтин киллэриэхпин баҕарабын. Маҥнайгы кылаастан саҕалаан ити тылга хас да чааһы биэрэн үлэлиэхтээхпит. Үлэһиттэр бары, учууталлартан саҕалаан ас тарҕатааччыга, муоста сууйааччыга, суоппардарга тиийэ эмиэ английскай тылы үөрэтэн эрэллэр. Биир хамаанда буоллахпыт.
Соторутааҕыта оҕо саадпыт иитээччилэрин, сэбиэдиссэйин уонна учууталлары, сэттэ киһини Казахстаҥҥа уопут атастаһыннара ыыта сырыттыбыт. Алма-Атаҕа гендернэй, уолаттары иитиинэн дьарыктанар оскуолалары, оҕо саадтарын көрдүлэр, үлэлэрин-хамнастарын билистилэр. Казахтар үлэлэриттэн сөҕөн-махтайан дойдуларыгар эргилиннилэр. Кэлээт да, билбиттэрин-көрбүттэрин олоххо киллэрэн барбыттарыттан астынабын.
Икки сыллааҕыта Японияҕа сылдьаммыт, оскуолалар ыытар үлэлэрин-хамнастарын кытта билсибиппит. Маны таһынан тус бэйэм тас дойдуларга тахса-тахсабын оскуолалар, оҕо саадтар үлэлэрин кэтээн көрөбүн. Биллэн турар, атын омуктар үчүгэй уопуттарын тэҥэ, дьиҥ сахалыы эйгэбитигэр киириэхпитин наада. Оҕону айылҕаны кытта ситимнээн, манна олоҕуран иитиэхтээхпит-үөрэтиэхтээхпит. Манныктан киһи киһитэ үүнэн тахсар.
— Анатолий Аркадьевич, Казахстаҥҥа оҕо иитиитигэр ордук тугу бэлиэтии көрдүгүт?
— Оҕо саадыгар кырачааннар бары английскайдыы холкутук кэпсэтэллэриттэн сөхтүбүт. Нууччалыы эмиэ үчүгэйдик саҥараллар. Төрөөбүт тылларынан казахтыы олох ыраастык саҥараллар, билэллэр. Миигин казахха бары майгыннаталлар. Уулуссаҕа нууччалыы саҥардахпына, казах эрээри тоҕо төрөөбүт тылгынан саҥарбаккын диэн дьиҥнээхтии кыыһыраллар. Кинилэргэ ийэ тылы өрө тутуу эйгэтэ үөскээбит, баар эбит.
Уолаттар лицейдэрэ эмиэ олус диэн ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы олорорун бэлиэтии көрдүбүт. Үлэлэрин ис хоһооно барыта эр дьоҥҥо сыһыаннаах. Кинилэр да өр кэм устата толкуйдаан, ырытан көрөн, итинник суолга-иискэ үктэннэхтэрэ.
Күнтэгил, Аламай, Сахат
— Оҕо саадкыт уонна оскуолаҕыт ааттарын ким толкуйдаабытай?
— Дьыаланы ылсар, тэрийэр буоллахха, олохтоохтук ылсыахха наада дии саныыбын. Ол иһин тэрилтэлэрбитигэр оҕолорбут ааттарын биэриэххэ наада диэн толкуйга кэлбитим. Өрө тардар буоллахха, оҕолорбут ааттары
Республика оҕото барыта итинник үөрэнэр кыаҕа суох..аҥардас төлөбүрэ ый аайы 25 т.рб. ытырар буоллаҕа..эмиэ элитнэй оскуолаҕа кубулуйар..для избранных..Чэ ол да наада..да улааттахтарына хайдах туох санаалаах дьон буолалларыттан тутулуктаах..Эмиэ үөһэнэн дайа сылдьар буоллахтарына туһата суох дьон иитиллэн тахсаллар буоллаҕа..
Харчы онорор туьугар дьон арааьы толкуйдуур.
Дьиэ кэргэннэ ого сахалыы иитиллиэхтээх.
Олус бэрт хайысханы талан төрүттэммит оскуола эбит. Уол, кыыс оҕону иитии тус - .уһунан буолуохтаах диэн уруккуттан баҕарарым. Төлөһөр кыахтаах киһи оҕотун биэрэн үөрэттэрэр буоллаҕа.
Ити эркиннээх эриэн үөн маннык саҕалааһыны сөбүлээбэт дьоннор! Саха Сахалыы итиллэрэ кинилэргэ куһаҕан дьыала буолара биллэр! Оннук буоллаҕына кинилэр туох ньыманы оҕо иитиитигэр суруйан сырдаталлар!?
Асса лам алей кум,хата бэйэн омуккун быhылаах дии..Общеобразовательнай оскуолалар итинниккэ тиийиэхтэрин наада,государство ейебулунэн..Со5отох биир ,"Айыыбыт кыhата" утарсыы бегетун керустэ..
Аата суох, aташкан эн санаабытын хоту буолбата буолуо, сэбиэскэй кэм ааспыта ыраатта! Судаарстваттан билиҥҥи ыарахан кэмҥэ эльбэҕи эрэйимэ! Ити Бурнашов курдук дьон арыйбыт детсаадтара оскуолалара норуокка туһалааҕа биллэр! Ол общеобразовательнай оскуолаларга эмиэ итинник ньыманнан үөрэттиннэр ээ! Ол гынан баран ол билигин кыаллара саарбах! Араас бүрэкирээттэри ааһыахха наада, сокуон (үөрэххэ) уларыйыан наада уонна ол бу припон эльбэх буо, улахан үп ирдэниэ! Онон онуоха маныаха диэри итинник детсаадтары оскуолалары сатанар буоллаҕына арыйдыннар арыйар хыахтаах дьон!
Аата суох, сахсаҥнаан саксяккин дуо ист форумтан?
Уол, бараҕа махтал Анатолий, эйгэ элбэҕи быһаарар.Кытаат хаһан Михаил Алексеева эмиэ өйдөөн һаха оҕото мындыр эбит,кыраттан саҕалаабыта.Бэйэҕэр уонна үөрэнээччилэргэр, үрдүк ситиһиини.
Ответ на тему: Анатолий Бурнашов учугэй дьыаланы сагалаабыт
|
madlad
|
{}
|
Сэтинньи 27 — Бикипиэдьийэ
Сэтинньи 27 диэн Григориан халандаарыгар сыл 331-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 332-c күнэ). Сыл бүтүө 34 күн баар.
Саха Өрөспүүбүлүкэтэ — Идэлээх сойуустар үлэһиттэрин күнэ. 2011 сыллаахтан СӨ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр.
Арассыыйа — Байҕал пехотатын күнэ. Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуга бастакы «байҕал саллааттарын полкатын» туһунан ыйааҕа 1705 сыл урукку истиилинэн сэтинньи 16 күнүгэр, аныгынан бүгүн тахсыбыт.
Улуу Британия — Ланкашир күнэ. 1295 сыллаахха Ланкашир графство бэйэтин бэрэстэбиитэллэрин Англия түмэнигэр ыыппыт
Испания — Учуутал күнэ
Шри-Ланка — Маавирар Наал (Улуу дьоруойдар күннэрэ). Бу күнү дойду хоту өттүгэр олорор тамил омуктар бэлиэтииллэр. Бырабыыталыстыбаны утары сэриилэспит дьон кэриэһигэр бэлиэтэнэр буолан бобулла сылдьыбыта, 2016 сыллаахха бобууну сымнаппыттара
25 — Лоян куорат Илин Хань импиэрийэтин киин куората буолбут.
1095 — Рим папата Урбан II Клермоннааҕы собуорга Бастакы Кириэстээх бохуоту биллэрбит. 1099 сыллаахха кириэс сүгээччилэр Иерусалимы сэриилээн ылбыттара. Түмүгүнэн хас да кыра судаарыстыба олохтоммута, ол иһигэр Иерусалим саарыстыбата.
1671 — Степан Разин өрө туруута түмүктэммит: бырабыыталыстыба сэриилэрэ өрө турааччылар киин куораттарын Астраханы ылбыттар.
1815 — Польша Хоруоллуга көнүстүүссүйэ ылыммыт.
1895 —Динэмиити айбыт швед хиимигэ Альфред Нобель кэриэһин эппит. Кини муспут баайын үксэ билим арыйыыларын уонна аан дойдуга эйэни бөҕөргөппүт дьону бэлиэтиир Нобель бириэмийэтин пуондатыгар киирбит.
1942 — Аан дойду иккис сэриитэ: Тулон куоракка Франция флота "ньиэмэстэргэ тиксибэтин" диэн байыаннай хараабылларын уонна подводнай лодкаларын тимирдибит.
1971 — Марс орбитатыгар көтө сылдьар сэбиэскэй "Марс-2" хараабыл планета ньууругар аппараат түһэрбит. Сатаммакка үлтү түспүтэ эрээри, аппараат Марс ньуурун булбут киһи оҥорбут бастакы эттигэ буолбута.
1997 — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын №515 уурааҕынан эркээйи сирдэр тэриллибиттэр. Олор истэригэр Хаҥалас улууһугар баар "Дьороно", Абый улууһугар баар "Сайылык", Алдан улууһугар баар "Үөһээ Амма" диэн заказниктар саҥа статус ылбыттар.
2001 — Хаббл телескоп Осирис (HD 209458 b) диэн экзопланетаҕа водородтан турар атмосфера булбут. Атын сулустар тастарыгар баар экзопланеталарга бастакытын атмосфера булуллубут. Осирис Күнтэн 153 сырдык сыл ыраах баар Юпитерга майгынныыр итии планета буолар.
2006 — Канаада түмэнэ Квебек наассыйатын билиммит. Канаада бу арҕаа эрэгийиэнигэр былыр Францияттан көспүт дьон сыдьааннара олороллор.
1889 — Николай Желобцов — Өрөбөлүүссүйэ иннинэ Германияҕа тиийэ үөрэммит техническэй хайысхаҕа саха бастакы инженерэ.
1960 — Юлия Тимошенко — Украина бэлиитигэ. "Юлия Тимошенко блогун" басхана уонна 2005, 2007-2010 сылларга Украина премьер-миниистирэ.
1965 — Альберт Кувезин — тыва гитариһа уонна ырыаһыта, тывалыы хоомэй уонна хабарҕа ырыатын маастара (истиилэ — каргыраа). Тыва өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа.
1852 — Ада Лавлейс — Англия математига. Чарльз Бэббидж суоттуур массыынатын ойуулаабытынан уонна бастакынан программа суруйбутунан биллэр.
1978 — Сэмэн Данилов — саха норуодунай бэйиэтэ, прозаик, тылбаасчыт, кириитик, М. Горькай аатынан РСФСР Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.
1996 — Василий Яковлев - Далан — Саха норуодунай суруйааччыта, биллиилээх прозаик, педагогика билимин хандьыдаата. Сүрүн айымньылара: «Дьикти саас», «Тулаайах оҕо», «Тыгын Дархан» уо.д.а.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Сэтинньи_27&oldid=372318»
Последний раз редактировалась 28 Сэтинньи 2021 в 21:50
Бу сирэйи бүтэһигин 21:50 28 Сэтинньи 2021 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрэ - Howling Pixel
Холбоһуктаах нациялар тэрилтэлэрэ, кылгастык ХНТ (United Nations) диэн иллэр ыккардыларынааҕы сыһыаннары тупсарарга, аан дойдуга эйэни тутуһарга уонна сэриини суох оҥорууну ситиһэргэ олохтоммут омуктар ыккардыларынааҕы тэрилтэ. Салаллар тосхоллорун уонна ис тутулун Гитлеры утары коалиция сүрүн дойдулара Иккис аан дойдутааҕы сэрии кэмигэр быһаарбыттара.
ХНТ секретариатын дьиэтэ, Нью-Йорк
Холбоhуктаах Нацияларга киирэр иллэр уонна кинилэртэн тутулуктаах сирдэр
Штаб-квартира Омуктар икки ардыларынааҕы территория Манhэттэн, Нью Йорк
Араб, Кытай, Ааҥл, Француз, Нуучча, Испан
Membership 192 кыттар ил
- Генеральнай сэкиритээр Антониу Гутерреш
Холбоһуктаах нациялар тэрилтэлэрин иннигэр манна майгынныыр 1919 сыллаахха тэриллибит Нациялар Лигалара диэн баара.
Бастаан Холбоһуктаах нациялар тэрилтэлэрэ диэн ааты АХШ Президена Франклин Д. Рузвельт 1942 сыллаахха туттубута.
ХНТ Устааба историяҕа аан маҥнай киһи бырааптарын көмүскүүр норуоттар ыккардыларынааҕы договорунан буолбута.
ХНТ декларациялара уонна конвенциялара
Конвенцията Устааптан уратыта диэн бу дөкүмүөнү кыттааччы дойдулар ылынар эбэтэр ылыммат бырааптаахтара буолар.
Куттал суох буолуутун Сүбэтэ
Экономика уонна социальнай Сүбэ
ХНТ аан дойду иллэригэр, омуктарыгар суолталаах тиэмэлэргэ араас конференциялары уонна форумнары ыытар.
Бастаан 50 дойду киирэрэ, билигин 141 дойду.
ХНТ генеральнай сэкиритээрэ: Бан Ки-мун
Штаб-квартира: First Avenue at 46th Street, New York, NY 10017
E-mail: [email protected] Internet: www.un.org/russian/
ЮНЕСКО, ЮНИСЕФ, МАГАТЭ, ВОЗ.
ХНТ официальнай нууччалыы саайта
ХНТ-лэригэр кыттааччы иллэр
ХНТ билигин быһаарар ыйытыылара
Билэҕит дуо/Рубрика архыыба/2008-08
Атырдьах ыйын 1—22 күннэрэ
Алдан өрүс улуу Өлүөнэ саамай уһун салаата буолар, уонна кини 30% уутун киллэрэр.
Генетика чинчийиилэрэ көрдөрүүлэринэн, аныгы дьиэ куоскалара бары Лиибийэ куоскаларыттан (Felis silvestris lybica) төрүттээхтэр.
Сылын аайы муус устар 7 күнүгэр Холбоһуктаах нациялар тэрилтэлэрэ Доруобуйа күнүн бэлиэтииллэр. Быйылгы күн «Килиимэт уларыйыытыттан доруобуйаы харыстыаххайыҥ» диэн девиизтаах ыытыллыбыт.
Өй-санаа сайдан, тупсан истэҕинэ баҕа санаа, таҥара уларыйан иһэр.
|
madlad
|
{}
|
Комус куhун куонкурус. - 29 Сентября 2012 - МБОУ "Эбяхская СОШ" Среднеколымского улуса района РС(Я)
Суббота 15.08.2020 21:33
Главная » 2012 » Сентябрь » 29 » Комус куhун куонкурус.
Комус куhун куонкурус.
Бэ5эhээ,бала5ан ыйын 28 кунугэр оскуолабыт иhинэн традиция быhыытынан ыытыллар куонкуруспут "Комус куhун" буолан ааста.Бары кылаастар туох баар кыахтарынан кыттан, курэх олус кохтоохтук ыытылынна."Комус куhун" куонкурсун дьууллуур субэтэ: Саха республикатын уорэ5эриитин туйгуна-Гуляева Марфа Иннокентьевна, Убаан Уйбаанабыс Учуунускай аатынан олохтоох культурно-эстетическэй киин директора-Сивцева Алена Алексеевна уонна дэгиттэр талааннаах, сцена ветерана Слепцов Николай Васильевич. Куонкуруспут 4 туhумэхтэн турбута, ол курдук:
1 туhумэх: Кылаас оло5уттан видеоролик.Онно кыра группа5а (1-3кылааска дылы): 1миэстэ-2 кылаас. Орто группа5а (5-8кылааска дылы): 1миэстэ- 7 кылаас. Улахан группа5а (9-11кылааска дылы): 1миэстэ- 11 кылаас.
2 туhумэх: Комус куhуннэ соп тубэhэр "батик" технологиятыттан былаачча оноруу. Онно кыра группа5а (1-3кылааска дылы): 1миэстэ- 2 кылаас .Орто группа5а (5-8кылааска дылы): 1миэстэ-6 кылаас. Улахан группа5а (9-11кылааска дылы): 1миэстэ- 9 кылаас.
3 туhумэх: Танас сыыстарыттан о5уруот аhын тигии.Онно кыра группа5а (1-3кылааска дылы): 1миэстэ-1 кылаас. Орто группа5а (5-8кылааска дылы): 1миэстэ-7 кылаас. Улахан группа5а (9-11кылааска дылы): 1миэстэ-9 кылаас.
4 туhумэх: Музыкальнай нуомэр. Онно кыра группа5а (1-3кылааска дылы):1миэстэ-2 кылаас. Орто группа5а (5-8кылааска дылы): 1миэстэ- 5 кылаас. Улахан группа5а (9-11кылааска дылы): 1миэстэ- 11кылаас.
Куhунну Королеваларнно кыра группа5а (1-3кылааска дылы): 1миэстэ- Гуляева Жанна 2 кылаас .Орто группа5а (5-8кылааска дылы): 1миэстэ- Валерия Слепцова 6 кылаас. Улахан группа5а (9-11кылааска дылы): 1миэстэ- Андриана Оконешникова 9 кылаас.
Куонкуруспут кунус 5ч-7ч дылы ыытылынна,онтон ол кэнниттэн DISCOOO!!!:***
Просмотров: 409 | Добавил: Марта | Рейтинг: 0.0/0
|
madlad
|
{}
|
“Технопарк “Якутия” автономнай тэрилтэ
Сүрүн сирэй Олох Экономика “Технопарк “Якутия” автономнай тэрилтэ
07.11.2012 14:13 | Автор: Кыым | Көрдүлэр: 2452
“Технопаарка” диэн аныгылыы хайысхалаах тыл биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр бэккэ диэн биһирэнэн эрэр. Аҥаардас этиллиитинэн эрэ буолбакка, ис хоһооно даҕаны аныгылыы өйдөбүллээх. Манна, туһааннаах дьон этэллэринэн, биһиги технопааркабыт уотунан хааччыйыы, ону туһаныы, биотехнология (агробиотехнологии и биомедицинские технологии), тырааныспар, тутуу уонна информация технологиятын сайдыытыгар сыһыаннаах саҥа бырайыактар инники сайдыыларыгар олук буолуохтаах. Аҥаардас манан эрэ муҥурдаммакка, Сахабыт сирин бырамыысыланнаһын бары хайысхата сайдар кэскиллэниэҕэ. Технопаарка ити уонна да атын үлэлэрин кытары тэрилтэ салайааччыта Анатолий Семенов билиһиннэриэ:
– Анатолий Аскалонович, бу технопаарка биһиэхэ туохха нааданый уонна олохтоохторго тугу биэриэй?
– Кэнники уонунан сылларга аан дойду үгүс дойдутугар итинник технопааркалар урбаан сайдыытыгар сүрүн олук буолбуттара. Билигин даҕаны кыахтарын сүтэрбэккэ, аан дойду ырыынагар дойдуларын аатын ааттата тураллар. Бүтүн Арассыыйа үрдүнэн билим уонна бырамыысыланнас үлэтэ дьүөрэлэспэтэ биир сүрүн кыһалҕа буолла. Хомойуох иһин, биһиги дойдубутугар ити эмиэ быһаччы сыһыаннаах. Биллэн турар, өрөспүүбүлүкэбитигэр урбаан сайдыытыгар төһө кыалларынан араас көмө оҥоһуллар, ол эрээри, ситэтэ суох курдук. Ол иһин урбаан систиэмэтин маҥнайгы төрүөтүттэн саҕалаан, туһанааччытыгар тиийэ ырытан, суоттаан көрбүппүт. Ол кэннэ барытын биир хааччахха киллэрэн үлэлиэхтээхпит. Ааспыт сыл ахсынньы ыйыгар Ил Дархан Егор Борисов “Технопарк “Якутия” АТ тэриллэрин туоһуулур дьаһалга илии баттаабыта.
Технопаарка инновационнай инфраструктура быһыытынан экэниэмикэбит түргэнник сайдарын хонтуруоллуур соруктаах. Быһаччы эттэххэ, бырамыысалыннас уонна билим ыкса сибээстээх буолуохтара.
– Оччоҕуна, үрдүк хаачыстыбалаах медицина оборудованиеларын уонна бэйэбит “айфоммутун” оҥорон таһаарар кыахтанабыт дуо?
– (Күлэр) Оннук да буолуо. Ол гынан баран, манна элбэх бириэмэ наада. Хас биирдии саҥа бырайыактар сыымайданан, талыллан, сорохторо, олус чаҕылхайдара эрэ бырагыраамаҕа киириэхтэрэ.
– Онон технопаарка сүрүн соруга тугуй?
– Маҥнай утаа, саҥа инфраструктура тиһиктэрин түмүү, бырайыактары булан, талан ылыы уонна тупсарыы. Талыллыбыт бырайыактары Арассыыйа уонна аан дойду таһымыгар таһаарыы. Маны таһынан, тэрилтэ араас өҥөнү оҥорор буолуоҕа. Холобур, юрист, урбаан. Араас кэмпириэнсийэ, сэминээр уонна быыстапка ыытыллыаҕа. Саамай сүрүнэ – атын технопааркалары кытта ыкса үлэлэһэн, сайдан иһиэҕэ. Эбии туһааннаах испэсэлиистэри үөрэтэн таһаарыахпыт.
– Истэргэ үчүгэйэ сүрдээх. Оттон итиччэ улахан үлэ хамсыырыгар оннук курдук элбэх үп наада буолуо дии?
– Үп-харчы, биллэн турар, улахан оруоллаах. Ол эрээри сүрүн усулуобуйаны кини эрэ үөскэппэт. Манна актыыбынай урбаан түмсүүтэ баар буолуон наада. Бастатан туран, судаарыстыба өҥөтө улахан суолталаах, ол гынан баран салгыы үлэлээн истэхпитинэ ороскуоппутун бэйэбит уйунар кыахтаныахпыт.
– Тэрилтэҕит дьиэтэ ити үлэҕэ барытыгар кыараҕаһа бэрт буолбатах дуо?
– Сөпкө этэҕин! Дзержинскэй аатынан уулуссаҕа саҥа, киэҥ дьиэни ылыах курдукпут. Оччоҕо түргэнник тэнийэн иһиэхпит диэн бигэ эрэллээхпин.
– “СахаСелигергэ” эһиги көҕүлээһиҥҥитинэн ыытыллыбыт “УМНИК Якутии” күрэх туһунан сырдата түспэккин ээ.
– “Умник Якутии” («Участник молодежного научно-инновационного конкурса Якутии») диэн куонкурус биһиги тэрилтэбит өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай кэмитиэтин кытта ыкса үлэлиирин туоһулуур бастакы тэрээһинэ. Манна саҥа бырайыактары кытта билсэн, сайдыан сөптөөҕүн талбыппыт. Уопсайа 35 бырайыактан биһиги 20-тин талан, “пред-предпосев” диэн бырагыраамаҕа киллэрбиппит. Былаан быһыытынан, сэтинньи ыйга ыытыллыахтаах түмүктүүр көрүүгэ 54 бырайыак талыллыахтаах. Онтон салгыы сүүмэрдэнэн, “УМНИК” федеральнай таһымыгар 18 үлэ тиийиэхтээх. Дьэ, ол кэннэ, түмүктүүр “СТАРТ” диэн бырагыраамаҕа 6-9 үлэ киирэр. Бу бырагыраамаҕа киирбит бырайыактар сыл аайы 200 тыһыынча солкуобайтан саҕалаан 3 мөл. солк. тиийэ 5-6 сыл устата үбүлэниэхтэрэ.
Бастакы түһүмэх кыайыылаахтара “УМНИК Якутии” анал бэлиэтинэн наҕараадаламмыттара. Маны таһынан, юристартан, маркетологтартан, финансистартан уо. д. а. туһааннаах испэсэлиистэртэн сүбэ-ама ыларга сэртипикээт туппуттара.
– Санкт-Петербурдааҕы “Ингрия”, Томскай “Идея”, Москубатааҕы “Сколково”, Пекин “Чжунгуаньцунь” уонна АХШ “Кремниевая Долина” технопааркаларын таһымыгар тахсыа дуо?
– Барытын тута ситиһэр баҕа баар эрээри, барыта баҕабыт хоту буолбат. Ол гынан баран ону ситиһэргэ дьулуһабыт. Биллэн турар, биһиги таһаарыылаах үлэбит хайдаҕын Саха сирин нэһилиэнньэтин олоҕо тупсубута туоһулуоҕа.
– Алексей Аскалонович, бириэмэ булан кэпсэппитиҥ иһин махталбын тиэрдэбин.
|
madlad
|
{}
|
Аноха 139K, 27 с.
Большая дорога 1287K, 274 с.
Сила жизни 12M, 84 с. (илл. Лаптев)
Сила жизни [рассказы] 1803K, 37 с. (илл. Лаптев)
|
madlad
|
{}
|
Александр Жирков Хаҥаласка Михаил Николаев 80 сааһын бэлиэтиир дьоро түгэнигэр кытынна | Государственное Собрание (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия)
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков Михаил Ефимович төрөөбүт дойдутугар 80 ытык сааһын бэлиэтиир өрөгөйдөөх күнүнэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин салалтатын, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин аатыттан истиҥ эҕэрдэтин анаата. «Аҕыйах ахсааннаах саха норуотугар история хас даҕаны түгэни тосхойбута. Олортон сүрүннэрин ылан бэлиэтиир буоллахха, манна биһиги өбүгэлэрбит кэлэн олохсуйууларыгар олохтоох омуктары кытта хайдах ситим олохтоммутуттан омукпут дьылҕата улахан тутулуктааҕа. Итиннэ омук бэйэтин хайдах салайыныахтааҕар, көмүскэниэхтээҕэр тургутуу буолбута. XIX үйэ бүтүүтүгэр Россияҕа буолбут дьалҕаннаах кэрчик кэм инники күөҥҥэ сылдьар дьону таһаарбыта. Өссө биир түгэн 1990 сыллар саҕаланыыларыгар буолбута. Бу кэмҥэ өрөспүүбүлүкэбитигэр Михаил Ефимович Николаев Президенинэн талыллыбыта. Өрөспүүбүлүкэбит кыаҕа, тирэҕэ олугун охсубута. Саамай сүрүн, сөптөөх хамсаныы оҥоһуллубута. Бастатан туран, өрөспүүбүлүкэ ыһыллыбатын, дьон-сэргэ өйө-санаата айгыраабатын туһугар үлэ ыытыллыбыта. Иккиһинэн, дойдубут баайыгар-дуолугар тирэҕирэн, сэбиэскэй кэмҥэ үөскээбит промышленнай экономиканы сайыннарар, сүрүн төрүттэрбитигэр олоҕурар эйгэни көрдөөһүн буолбута. Үсүһүнэн, дьон-сэргэ санаатын уларытар сыал-сорук турбута. 70-ча сылы быһа атын былааска олорбут дьон өйбүт санаабыт уларыйара уустуктардаах этэ. Манна Михаил Ефимович быһаччы салайыытынан Судаарыстыбаннай Суверенитет, Конституция ылыныллыылара, улахан социальнай, политическай суолталаах дьаһаллар олоххо киириилэрэ дьон өйүн-санаатын бөҕөргөппүтэ, күүһүрдүбүтэ. Норуот бэйэтин бэйэтэ билиниитигэр төһүү буолбута. Тыа сирин олоҕун харыстааһыҥҥа балысхан үлэ барбыта. Россия атын регионнарын кытта тэҥнээн көрөр буоллахха, бэйэтин өбүгэтин сирин, төрүт дьарыгын тутан харыстаан хаалларбыт биһиги өрөспүүбүлүкэбит буолар. Бары билэрбит курдук өрөспүүбүлүкэбитигэр үгүс тутуу ыытыллыбыта, сайдыыга суол тэлиллибитэ. Инники кэскил туһугар ыытыллыбыт үлэ хас да хайысхалааҕа. Олортон биирэ үөрэхтээһин этэ. 1994 сыллаахха Кадрдары бэлэмниир Департамент тэриллэн ыччаттарбытыгар сырдык суол аһыллыбыта. Ити Департамент нөҥүө үөрэммит оҕолор билигин өрөспүүбүлүкэбитин салайсаллар. 6000 тахса ыччат бары эйгэҕэ таһаарыылаахтык үлэлии сылдьар. Бу үлэни барытын биир киһиэхэ аҕалан түмэр буоллахха, балысхан үлэ. Биһиги Михаил Ефимовичпыт норуотун инники дьылҕатын туһугар ыллыктаах санаатынан, тобуллаҕас толкуйунан ыыппыт үлэтин ситэ үөрэтэ, чинчийэ иликпит. Ол эрээри, дьон-сэргэ эт өйүнэн-санаатынан син биир өйдүүр. Оччолорго бу маннык хамсааһыннар оҥоһуллубатахтара, кирбиилэр ылыллыбатахтара эбитэ буоллар, өрөспүүбүлүкэбит олоҕо сыччах атын буолуо этэ», - диэн спикер бэлиэтээтэ.
Ытык киһи Михаил Ефимович үбүлүөйдээх үөрүүтүн үллэстэ кэлбит бар дьонугар махтанна. "Хаһан даҕаны маннык өрө көтөҕүллэн көрсүбүккүтүн умнуом суоҕа. Олоҕум устата дьылҕам суолугар көрсүбүт хас биирдии киһибэр махтанабын", - диэтэ. Салгыы дойдутун дьонугар, дьиэ кэргэнин илдьэ кэлбитин биир-биир туруоран билиһиннэрдэ. Уонна: "Мин хаһан даҕаны дьиэ кэргэммин кэпсээбэт үгэстээхпин. Бүгүн кинилэр тустарынан сырдатыым. Киһиэхэ күн сиригэр баар үтүө барыта ийэттэн, аҕаттан, дьиэ кэргэнтэн саҕаланар. Аҕам туһунан бэрт элбэҕи кэпсиир кыаҕым суох. Мин 4,5 саастаахпар өлбүтэ, онон улаханнык өйдөөбөппүн. Президеннии олордохпуна архыыптан кини туһунан паапканы булан биэрбиттэрин аахпытым, билсибитим. Аҕам Ефим Федорович Николаев Баҕарах, билиҥҥи Хатас нэһилиэгэр 1905 сыллаахха дьадаҥы ыалга төрөөбүт киһи буолар. Кини биир саастааҕар аҕата, мин эһэм Сүөдэр оҕонньор хараҕа суох эмээхсинин хаалларан, Бодойбоҕо көмүс хостооһунугар 7 сыл үлэлээн төннөн кэлэн Хатаска олорбут. Аҕам докумуоннарыттан, биографиятыттан көрдөххө сайдыылаах, үчүгэй буочардаах. Докумуоннарын барытын урукку алпабыытынан латыыныскайдыы уонна нууччалыы бэрт үчүгэйдик сыыһата-халтыта суох суруйбут, билиҥҥи үөрэхтээхтэр көрөн сыыһатын булбатахтара. Кини 14-тэн ыла суруксут буолбут, Баҕарах нэһилиэгин сэбиэтин сэкэритээринэн үлэлээбит. 1918 сыллаахха табаарыстыба тэриллэн, 5 хаһаайыстыбаны түмэн онно салайааччы буолбут. Ити ыарахан дьыллар этэ. 22-лээҕэр «Каландарашвили» колхоһу тэрийэр, 80-тан тахса хаһаайыстыбаны түмэр. Ол кэнниттэн Хаҥаласка тахсан ыал буолар. Козловтар диэн элбэх оҕолоох ыал орто кыыһын Мария Михайловнаны кэргэн ылан Өктөмҥө буруо таһаарынан олороллор. Эркин хаһыатыгар, пропагандистскай үлэҕэ кыттыбата диэн үс төгүллээн партияттан усталлар. Икки түгэнин сууттаһан партиятыгар хаалар. Ол бириэмэҕэ манна Хаҥалас улууһугар сир отделын инструкторынан, онтон сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. Мин билигин кинини элбэх үлэлэргэ сылдьыбыт, кытаанах санаалаах киһинэн сыаналыыбын. Аҕам туһунан өссө биир түгэни ахтыам этэ. Биир бириэмэҕэ Покровскай бөһүөлэгин көһөрөргө улахан кэпсэтии барбыт. Ону утаран аҕам суруйбут суруга архыыпка бэйэтин тус дьыалатыгар баар этэ. Ону мин улуустааҕы кыраайы үөрэтэр музейга биэрбитим. Ийэм Мария Михайловна Козлова. Козловтар халыҥ аймахтар. Биһиги аймахтарбыт Шепелевтар, Куприяновтар, Припузовтар Хаҥалас сайдыытыгар элбэх кылааттарын киллэрбит дьоннор диэн сыаналыыбын, ону кытта эһиги эмиэ сөбүлэһэргит буолуо. Ийэм икки кылаас үөрэхтээх элбэх оҕолоох этэ. Аҕабыт өлөрүгэр биһиги 4 оҕо хаалбыппыт, Эдьигээҥҥэ олорбуппут. Дойдубутугар көһөн кэлэн мин 1945 сыллаахха оскуолаҕа киирбитим. Оччотооҕу олох ыараханын аҕа көлүөнэ билэр. Хомойуох иһин, биһиги ыччаттарбытыгар, сиэннэрбитигэр ыарахан кэм этэ эрэ диэн этэбит... Ийэм холобурунан төрөөбүт дойдуга тапталы, орто дойдуга үтүө сыһыаны иҥэринэн улааппытым. Кини бу орто дойдуттан 97 сааһыгар арахсыбыта", - диэтэ.
Опубликовано: 14.11.2017 00:00 (UTC +9:00)
|
madlad
|
{}
|
Лоп курдук 70 сыллааҕыта аан дойдуга Оҕо көмүскэлин күнэ бэлиэтэнэр буолбута. Киһи-аймах кэскилин түстүүр, инникигэ эрэлэ – оҕолорбут барахсаттар куруук эйэлээх халлаан анныгар дьоллоохтук олороллорун туһугар хас биирдиибит кыһаныахтаах. Бу бэлиэ күнүнэн Ил Дархан Айсен Николаев эҕэрдэтин тиэрдэр.
Биһиги бүгүн саамай сырдык уонна үтүө бырааһынньыгы – Оҕо көмүскэлин күнүн бэлиэтиибит! Бу күн – хас биирдии киһиэхэ баар саамай күндү, хас биирдии дьиэ кэргэн инникигэ эрэлэ, өһүөтэ буолар, дойду кэскилин түстүүр – оҕолорбут барахсаттар бэлиэ күннэрэ. Бу күнү оҕолор араас эйгэҕэ ситиһиилэри дабайалларыгар күүс-көмө буолар төрөппүттэр эмиэ үөрүүнү кытары бэлиэтииллэр.
Күн бүгүн Саха сиригэр 286 тыһ. тахса оҕо олорор. Бу балысханнык уларыйа турар олоххо кинилэр дьылҕаларын, доруобуйаларын туһугар бары улахан эппиэтинэһи сүгэбит. Ити хас биирдии төрөппүт миссиятынан эрэ буолбакка, былаас уорганнарын, педагогтар, уопсастыбаннас эмиэ сүрүн соругунан буолар. Биһиэхэ оҕолорбутугар куттал суоһаабата, кинилэр байылыаттык олоруулара – саамай сүрүн сыалбыт. Өрөспүүбүлүкэ салалтата хас биирдии оҕо бу олоххо бэйэтин миэстэтин буларыгар, дьоллоох оҕо сааһы көрсөрүгэр толору кыаҕын ууран кыһаллар. Кинилэргэ анаан үөрэх кыһалара, чэбдигирдии уонна сынньалаҥ кииннэрэ, эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэрэ, оҕо технопааркалара тутуллаллар. Социальнай харалтаны тупсаран, оҕолоох ыалларга көмө оҥоһуллар, дьиэ кэргэн уйгута улаатарыгар былааннамыт үлэ уо.д.а. миэрэлэр ылыллаллар.
Күндү доҕоттор! Бу бэлиэ күҥҥэ эһигини барыгытын үүнэр көлүөнэ дьылҕатын туһугар туора турбакка, хас биирдиигит кыһамньылаах, эппиэтинэстээх буоларыгар ыҥырабын!
Саха сирин хас биирдии кырачаанын оҕо сааһа умнуллубаттык уонна туох да кыһалҕата суох аастын! Онуоха биһиги, улахан дьон, оҕолорбут дьоллорун туһугар барыны бары гыныахтаахпыт. Оҕолорбутун харыстаатахпытына, көмүскээтэхпитинэ эрэ өрөспүүбүлүкэбит уонна дойдубут инникитин тутар кыахтаахпыт.
Ил Дархан\tоҕо саас
|
madlad
|
{}
|
Хас айыы баарый сорохтор 9 дэьэллэр мин 12 диибин - Сахалыы
Хас айыы баарый сорохтор 9 дэьэллэр мин 12 диибин
28 апреля 08:40 954
Ис иһигэр киирдэххэ
Тоҕус Айыы баар
Ону билбит суох
Айыылар диэн Планеталары өйдөөҥ. Күн, Ый уонна 10 планета биһиги Галактикабытыгар уста, аалса, бэйэ бэйэлэригэр мэһэйдэспэккэ тардыһа сылдьаллар. Шумердар дөссө былыр биһиги Галактикабытыгар 13с планета баар дииллэрэ. Ол планетаны Х этэр Нибиру дииллэрэ. Биһиэхэ-сиргэ ол планета 3600 сыл буола-буола биллэн, көстөн ааһар. Хас биирдии планета-айыы тус-туспа эйгэлээх, дьайыылаах. Сир дьоно бу планеталар-айыылар дьайыыларыгар сөп түбэһэн, олохпутун оҥостон олоробут. Ол иһин, гороскуоп баар. Хайа планетаттан-айыыттан айыллан кэлбиккин кэпсиир. Онтон Аар диэн бу планеталары-айыылары түмэр Сүдү күүс. айыы таҥара диэн суох. Космос-Үрүҥ Аар Тойон Таҥара баар. Ол иһин, өйдүүр дьон омугуттан тутулуга суох Аар-Арий буола сатыыллар. Бу айыы үөрэҕэ диэччилэр-Өйдөннөхтөрүнэ, Аар диэҥҥэ, Үрүҥ Аар Тойону - космоһы билиниэхтэрэ. Аан дойду дьоно бары Арий-Аар буола сатыахтара.
Синбиирбуолбаат1, Таҥара айыы буолбатах, айыылар айыллыбыттар ол иһин айыылар ,12сүрүн айыы баар,
Оннук, Таҥара айыы буолбатах. Айыылар саха космологиятынан - планеталар. Икки сыллааҕыта биир евангелист миэхэ Байанай таҥара буолбатах диэн, эмиэ "улахан арыйыы" оҥорон, мөккүһэ сатаабыта. Байанай биллэн турар, таҥара да айыы да буолбатах. Байанай - иччи, тыа иччитэ. 12 айыы суох,10 айыы уонна Күн, Ый биһиги галактикабытыгар бааллар. Уопсайа 12 планета. Маннык топ таһаарар буоллаххына, Таҥара, айыылар уонна иччилэр диэннэри билэн, үөрэтэн эрэ баран таһаар. Мин сүбэм итинник. "Мин эппитим (постулат) эрэ сөп" диэн суох. Итэҕэли - Аан дойду тутулун интравертнай эрэ өйдөөх - санаалаах киһи өйдүүр. Оннук.Таҥара - Космос.
Синбиирбуолбаат1, бастаан ТАҤАРА айыылар иччилэр куттар. Бары биир сыапка холбоно сылдьаллар.
Бу сиргэ олорор киһи барыта Таҥара - Космос оҕото. Олорор олоххун, олоруохтаах олоххун айыылар - планеталар быһаараллар. Ону сахалар Дьылҕа дииллэр. "Куттар" диэн суохтар.
Синбиирбуолбаат1, ол киһи дьылҕатын киһи бэйэтэ буолбакка планеталар быһаараллар дуо? Хайа акаары оннукка итэҕэйиэй? Киһи дьылҕатын бэйэтэ оҥостор эбээт.
Эн туох сыаллаах бу тобу таһаардыҥ? Дьылҕа диэн баарын, Дьылҕаттан куоппаккын оннооҕор стоиктар билинэллэр, мөккүспэтр.
Эн туох сыаллаах бу тобу таһаардыҥ? БарыТаҥара илиитигэр баарбыт. Дьылҕа тойон баарын, Дьылҕаттан куоппаккын оннооҕор стоиктар билинэллэр. Гороскуобу истэҕин, билинэҕин дуо, истэр, истэ сатыыр буоллаххына, космос, айыылар-планеталар тэтимнэрин тута сатыыгын.
Дьылҕаҥ үөһэ суруллан турар. Куоппаккын.
Синбиирбуолбаат1, дьылҕам преступник буолаҕын диэн буоллаҕыга, соруйан киирэн биэрэбин дуо?? Дьылҕам ээ дии дии
Синбиирбуолбаат1, эн ойуунумсуйа сатыыгын игин быһылаах. Оннук буоллаҕына дьылҕабын көрөн эппэккин ээ.
Кыабака эн эр киһигин дуу, дьахтаргын дуу
Синбиирбуолбаат1, ол инфоомация эйиэхэ туохха нааданый? Ким да буолуум.
Кыабака, дьахтар Итэҕэлгэ кыттыспат, кини өйө онно тиийбэт.
Синбиирбуолбаат1, бу туох диэн этэ сатаатын?итэҕэли үөрэтимэн диэххин баҕараҕын дуо дьахталларга?
Синбиирбуолбаат1, оо, бэйэн өйгүн хаһан көрбүт киһи. Далай акаары! Өссө бэйэтин эрэ өйдөөҕүнэн ааҕынар. Кыыллар, үөн-көйүүр хата эйиигиннээҕэр өйдөөхтөр. Маҥай аллаах
Ис иһигэр киирдэххэ 13 баар. Дьон наар аллараа дойду аньыытын умналлар.
Кондаков хас айыы баар диэбитэй этэй ким билэрий?
dabat, 12 айыылар
9 Айыы баар, то5о диэтэргин, биьи эйгэбит математическай моделынан 10 тан ордук измерение тахсыбат эбит. 3 уеьээ, уца, хацас уонна бириэмэ, уонна 6 измерение точка буолан турар биьиэхэ кестубэт. Таракан 2 измерение сылдьар, атыны ейдеебет, ейе тиийбэт. Биьи ейбут 3 измерение эрэ сылдьар, атыны кыайан ейдеебет. Ба5ар тацаралар 10 измерение ейдууллэрэ буолуо.
В.А. Кондаков 12 Аар Айыы баар диирэ. Собус соруйан биһигиттэн бу "Аар" диэн тылы сүтэрэ сатааччыллар бааллар. Олоҥхону ааҕыҥ. Чуолаан К.Оруоһун уонна П.Ойуунускай "Дьулуруйар Ньургун Боотур" диэн олоҥхолорун. Саха Итэҕэлэ Олоҥхоҕо сурулла, кэпсэнэ сылдьар. "Олонхо-своеобразная библия народа саха" П.Ойунский. "Аар" диэн тыл суолтатын билиҥ, арийдар диэннэри кытары тэҥнээн көрүҥ.
Айыылар диэн өлбүт дьон өйдөрө-санаалара умнуллан хаалбакка дьайа сылдьаллара ааттанар. Олус уһун үйэлээх сахаларга биллиилээх дьоно өлбүттэрэ элбэхтэр. Үрүҥ айыылар диэн былыргылар оҥорбут элбэх араас быһыыларыттан үчүгэйдэрин, аныгы дьоҥҥо туһалаахтарын талан ылыы ааттанар.
Үрүҥ айыылар элбэхтэр, ахсааннарын ааҕа сатааһын диэн халыйыы буолар.
Кондаков Арканология аа5ан 12 халлаан диир, сахаларга 9 халлаан дэнэр
Уонна ити ырытыы оруна суох. Ол халлаацца Улуу ойуун эрэ кыайан тахсар буолла5а дии. Ону кыайан тахсан кербекке сылдьан тугу ырытыахха себуй? Хара5а суох дьон слон хайда5ый диэн ыйыппыттарыгар: биир киьи хоботун тутан туран "турба курдук диэбит", биир киьи ата5ын тутан туран "остуолба курдук диэбит", биир киьи иьин тутан туран -эмиэ атыннык эппит.
Өр комаҕа сытан баран турбуттар өй- санаа өттүнэн уларыйаллар диэн кэпсээччилэр. Тугу көрөллөрө буолуой?
В.А. Кондаков этэр, үҥэр-сүгүрүйэр Айыылара бу бааллар: -Үрдүк Таҥарабыт- Үрүҥ Аар Тойон, күлүктээх сири көрбөтөх Күн Күбэй Хотун, оҥоһуулаах-айыылаах Одун Хаан, ыһыллыбвт ыйаахтаах Чыҥыс Хаан, дьылҕаны этэр-дьылалыыр Дьылҕа Тойон, улуу Суруксут, үөрэх төрдө Уһун Дьурантаайы, сүллэр этиҥ доҕуһуоллаах, сүдү түллэр күүстээх Сүҥ Дьааһын Тойон, улуу көмүскэс күүс, Айыы дьонун араҥаччыта, Күн дьонун көмүскэлэ Улуу Хотой Айыы, уоттаах-кылыннаах уол оҕо бэлэхтээх, Күн Дьөһөгөй оҕотун таҥарата Уордаах Күрүө Дьөһөгөй Тойон, уйгуну-быйаҥы олохтооччу, хонуу, хордоҕой тухары хороҕор муостааҕы хотуулаахтык холбообут, алаас, сыһыы аайы тоҕуоруппут, Айыы дьонун аһаппыт, ааттаах-суоллаах Ала Мылахсын Хотун, эйэлэһиннэрэр-иллэһиннэрэр, иҥээҥнэтэр-таптатар,
икки атахтааҕы элбэппит, эдьэҥ!-ходоҥ хаамтарбыт, эйэлээх бэйэлээх Эдьэҥ Иэйиэхсит, Айыы дьонун абыраабыт,
Күн дьонун үксэппит, Айыы намыһын дьайыылаах, төрүүр оҕо төлкөһүтэ, аламаҕай бэйэлээх Ахтар Айыыһыт.
Өлбүт төрөппүттэр өйдөрө-санаалара киһиэхэ Айыыһыт буолаллар. Олус уһун үйэлээх саха омугар айыылары ааҕа сатааһын кыайан оннун булуо суоҕа.
Айыылар аһара элбэхтэр, онтон таҥаралар аҕыйахтар. Ахсааннара чуолкайданыан сөп.
Дьон өйө-санаата уларыйыытын кэмин таҥара уларыйыыта биллэрэр. Сахалар олус уһун үйэлээхтэрин элбэх таҥаралаахтара дакаастыыр.
|
madlad
|
{}
|
Дьиннээх соготох дьахталлар олорон хаалаллар,хата кинилэр оннуларын дьоһуна суох санаалаах,ол эбэтэр - Сахалыы
Дьиннээх соготох дьахталлар олорон хаалаллар,хата кинилэр оннуларын дьоһуна суох санаалаах,ол эбэтэр
Ма - 22 февраля 12:20 1013
билсиһиигэ серьёзнайа суох сыһыаннаах дьахталлар былдьаан ылаллар. Тумугэр дьиннээхтик билсиһэн ыал буолар багалаах,олохторун оностуохтарын багарар кэрэ анаардар уегуллэн хаалыахтарын сеп.
олох диэн оннук. Хайдах соһо сылдьан кэргэн буоларга охсус диэххиний. Ким куустээх,өйдөөх тыыннаах хаалар айылҕаҕа дьоҥҥо да эмиэ. Санаата сылаабай хааларыгар тиийэр хомойуох иһин ...
ykob57, ол иһин Сахалар быыстарыгар соҕотохтор элбэхтэр...?
Вывод: дойуну кыргыттары уонна уолаттары хайдах ыал оноттуубут?
Төһө даҕаны ытаабат оҕону эмсэхтээбэтэхтэрин иһин:
%, Японияҕа курдук соҕотох дьоҥҥо бырабыытылыстыба көмө харчы игин биэрэрин туһунан парламентарийга сокуон таһаарыахтарын наада. Соҕотох дьон хаһан даҕаны соҕотохпун, өллүм-быһынным диэн үҥсэргээбэт, үҥсэргиэхтэрэ да суоҕа, ол гынан баран....
Дейуну ыал агата
%, наьаа инник хоппот буоллагын дии.
%, хата эн дөйүҥү сордооҕун тутатына билиннэ.
Кыы, фантазия5ын сайыннар. Дьон эппитин утуктэн эн бэйэн оннукккун эрэ диир кыахтааххын.
Акаары диэтэххэ бэйэн акаарыгын, далбай диэтэххэ- бэйэн далбайгын диэн эрэ диалогтуугун.
Мэйиигин сайыннар, олоххо наада буолуо. Куруук дьону утуктэ сылдьыан дуо.
Проституткалар, счлчч-р, чэпчэки майгылаах кыргыттар, дьахталлар со5отох дьахталлар миэстэлэрин былдьаан ылан онон сиэн-аьаан олороллор да диэтэххэ улахан сыыстарыы буолбат эбит. Сорох эр дьон харчыларын кутуу да кутуу, онноо5ор бчтэьик харчыларын биэрэллэр или барыыллар, сорох эр дьон ол кэнниттэн аччыктыы да олороллор.
Субурус, сордоммут да эр дьон аатыттан суруйбуккун.
Аччыктаан охтоллоро чугаhаата диэ ))
., көмө наада
Харчын сыыьын, куулэйдьит дьахтар абаьыгар уктаххына айаххын атарын биллэр)))
₽, куулэйдьит дьахтар бастаан куулэйдьитэ суох да курдук кестен сеп. Ол сатанна да эр дьон кыра харчылаах да боллагына онтун барыыр. Кэлин билэн да баран хайыагай? Хайаабат даганы.
Биллэр, анекдот курдук дьоннут дьи)
4567, бэйэн да?
6799, эн диэ
Кыыс, эн эмиэ)
Соҕотох дьахталлар олорон хаалыман, туттунан иһин, мөкү дьахталларга ааккытын алдьаттарыман диэн этэ сатыыллар быһыылаах дии.
Общество ирдэбилэ ди,бары биир халыып курдук ейдеех санаалаах буолбатахтар дьоннор,би4и а5ыйахпыт бэт буолан дуу или урукку кэм ейдебулунэн дуу ыал буола илик буоллахына на4аа туора ,сэнээбиттии кереллер,харахтарын ааллаттараллар,онтон сылтаан ки4иэхэ кыбыстыы чувство неполноценности уескэтэр курдук(закомплексованности),ити тема5а ис дьинэр киирдэхэ дирин,дьон оло5о араас
дэлби куллум хата
Саха Дьахтара Кыыьа Сыалай эрэ буолуон наада оччо3о Саха ыччата Саха Саарынна тахсыахтара!
А так хиули ХАС БИИРДИИ ДТАХТАР БАРЫЛАРЫГАР СЫТАН БИЭРЭ СЫЛДЬАРЫН КЭННЭ ОННУК БУО
ТУОХ ААННЬА БУОЛУОЙ ОЛ КЭННЭ ЗПП
Псих, акаары теманы аа5ар ба5айыта.
Со5отох дьону хайдах холбуубут диэн.
Сэлээччэх дьахтартан торообуттэр внимательнайа суох буолаллар.
Албыннаппыт да эр киһиттэн кэлэйбит кзрз аңаардар элбэх буо онон Псих сыыһа этэҙин
Бу форумнарга барыта дьадьаны эр дьон уонна сэлээрчэх дьахталлар проблемалара. Эр дьон бары кэриэтэ тетя куулэйдиир, харчыны наьаа солуута суох барыыр диэн уехсэллэр. Тетялар эр дьон сурэ5э суохтар, харчы отой елербеттер диэн ме5уттэр. Ыал буоларга дьинэр онтон атын быьыы-майгы наада ини. Харчылаах эрээри наьаа куьа5ан майгылаах киьилиин олорор эрэй дии. Иили отой ханна да сылдьыбат, кэлбэт да барбат да тетялыын олорон наар уе5уллэ, ме5уллэ сылдьар туох учугэйдээ5ий? Онон бастатан туран киьи киьилии быьыыта-майгыта сурун оруоллаах буолуо дии.
Мир наизнанку Китай, передачаҕа - улахан паркаҕа төрөппүттэр
Оҕолоругар анкета оҥорон батара сатыыллар эбит.
Со5отох дьахтардыын билсиьиэм, суруйун
Эр дьон молтох буолан, сэлээрчэх дьахталлар хоонньуларыгар тургэнник киирэллэр
Холостуой,арахсыбыт дьон элбээбитэ улахан проблема ээ,дьоппуоннар ону бастакыннан өйдөөн министерство тэрийбиттэр,биһиэннэрэ суох.Ити форумҥа биир 80 -чалаах эмээхсиҥҥэ саба түһэллэр,аата минньигэһин иһин,итинтиэйгит кырдьаҕас бүрээт эмээхсинэ ээ.
Ответ на тему: Дьиннээх соготох дьахталлар олорон хаалаллар,хата кинилэр оннуларын дьоһуна суох санаалаах,ол эбэтэр
|
madlad
|
{}
|
Оҕолор тэрээһиннэрин хааччаҕа уһатылынна | КИИН КУОРАТ
Оҕолор тэрээһиннэрин хааччаҕа уһатылынна
РФ Роспотребнадзорун салайааччыта Анна Попова оҕолорго анаммыт тэрээһиннэр хааччахтарын 2022 сыл тохсунньу 1 күнүгэр диэри уһатта. Хааччахтааһыҥҥа оскуолалар, оҕо уһуйааннара уонна ыччат тэрилтэлэрэ киирдилэр. Бу туһунан быраап информациятын портаалыгар бэчээттэннэ.
Ити болдьоххо диэри улахан тэрээһиннэр ыытыллыбаттар. Хааччаҕынан үөһээ этиллибит тэрилтэлэри сэргэ аэропортар, атыы эргиэн кииннэрэ, тимир суол вокзаллара хабылыннылар. Ханна эрэ айаннаан иһэн оҕо, ыччат мустан тэрээһин ыытара көҥүллэммэт.
Кэккэ көҥүл орто анал, үрдүк уонна эбии үөрэх тэрилтэлэригэр бэрилиннэ. Оскуоларга уруоктары үөрэнээччилэр бэйэ-бэйэлэрин кытта алтыһалларын аҕыйатар курдук аттаран туруоруллуохтаах.
Оҕо уһуйааннарыгар кэмиттэн кэмигэр дьиэлэрин-уоттарын салгылатар, күн аайы оонньуурдары дезинфекциялыыр ирдэнэр. Оҕолор уонна үлэһиттэр температураларын кээмэйдиэхтээхтэр уонна бөлөхтөрү тус-туһунан тутуохтаахтар.
|
madlad
|
{}
|
Стендэҕэ ытыыга Саха сирин кыргыттара икки мэтээли ыллылар — СИА — Сахалыы сонуннар
Стендэҕэ ытыыга Саха сирин кыргыттара икки мэтээли ыллылар
21:20, 07 июля 2016
“Азия оҕолоро” норуоттар икки ардыларынааҕы 6-с спортивнай Оонньуу бырагырааматыгар стендэҕэ ытыы, сахалыы ыстаныылар, хапсаҕай уонна хуреш тустуу көрүҥнэрэ киллэриллибиттэр. Стендэҕэ ытыыга кыргыттарбыт Саха сирин хамаандатыгар икки мэтээли аҕаллылар.
Күрэхтэһии бастакы күнүгэр кыргыттар киирсэн, Казахстан, Татарстан уонна Саха сирин икки хамаандатыттан барыта 18 спортсмен кытынна. Стендэҕэ ытыы спортинг көрүҥэр маарыҥныыр. Ол эрээри арыый да атын. Бу күн СКИТ уонна ТРАП эрчиллиилэргэ тургутуһан, бэргэн, сатабыллаах ытааччылар инники күөҥҥэ таҕыстылар.
Тыҥааһыннаах киирсиилэр түмүктэринэн, СКИТ көрүҥнэргэ Казахстан кыыһа Александра Горбачева кыһыл көмүс, Татарстан хамаандатын ытааччыта Елизавета Евграфова боруонса, оттон биһиги кыыспыт Сайыына Старостина (Саха сирин бастакы хамаандата) боруонса мэтээли ылары ситистилэр.
ТРАП-ка бастакы миэстэҕэ Полина Князева (Татарстан), иккискэ Вероника Иванова (Саха сирин бастакы хамаандата), үһүскэ Екатерина Иванова (Казахстан) таҕыстылар.
Стендэҕэ ытыыга эппиэтинэстээх судьуйа Марк Егоров иһитиннэрбитинэн, күрэхтэһиигэ 2000 сыллаах төрүөх кыргыттар кыттыбыттар. «Биһиги кыргыттарбыт биир эрэ сыл дьарыктаннылар. Ону даҕаны Казань куоракка баран. Биһиэхэ дьарыктанарбытыгар усулуобуйабыт суох этэ. Ол да буоллар, оҕолорбут көрдөрүүлэрэ үчүгэй», – диэн эбэн биэрдэ.
Оттон кылаабынай судьуйа Сергей Лыков «Олимпиец» комплекс спортивнай ирдэбилгэ толору эппиэттиирин эттэ.
Биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр аан бастакытын ыытыллар стендэҕэ ытыы күрэхтэһиитин көрөөрү, бэҕэһээ «Олимпиец» комплекска үгүс киһи тоҕуоруста. Маҕанныыр суол 6-с килэмиэтиригэр баар урукку «Бэргэн» комплексы саҥардан, өрөмүөннээн, аатын уларытан, тута саҥалыы тыыннаммыта үгүс киһини сөхтөрдө. Материальнай-техническэй базата бөҕөргөөн, спортсменнарга табыгастаах усулуобуйа олохтонон, инникитин оҕолор уонна улахан дьон атын регионнарга баран дьарыктаммакка, Дьокуускайга эрчиллиэхтэрэ.
"Азия оҕолоро" VI спортивнай оонньууСергей ЛыковСтендовай ытыы
|
madlad
|
{}
|
Кытайдар “уларыйыы кэмигэр эрэ олорботох ханнык” диэн таба көрөн эппиттэр дииргэ тиийэбит. Биһиги көлүөнэ “ССРС сууллубутун кэннэ өссө атын туох үлүгэригэр түбэһэр үһүбүт?” дии саныырбыт. Онтубут баара, түһээн да баттаппатах ыарахан тургутуулар, уларыйыылар тоһуйан турбут эбиттэр. Айдаан үөһэ айдаан, туох баар барыта тохтообут, ыараабыт, аан дойду экэниэмикэтэ таҥнары курулаабыт кэмигэр Дьокуускайбыт олоҕун бу сыла, омос санаатахха, дьахтар нарын санна уйбат үлүгэригэр, хайдах ааһан эрэрин туһунан мээр С.В. Авксентьеваны кытта кэпсэтэбит.
– Сардаана Владимировна, эн куораты салайбыт икки сылыҥ ити кытайдар өс хоһоонноругар этиллэр кэмҥэ ааста диир сыыһа буолбата чахчы. Хамсыгы куораппыт хайдах туораан эрэрий?
– Иллэрээ сыл Арассыыйа үрдүнэн айдааннаах бөх реформата саҕаламмытыгар “маннык ыарахан реформаҕа хайдах түбэһэн хааллым?” диэн ыарырҕата-ыарырҕата, дьоммунуун үлэбитин саҕалаабыппыт. Онтон бу кыһалҕаттан арыый сааһыланыах буолан эрдэхпитинэ, аны быйыл тохсунньу 1 күнүттэн “Дьиэ кыылларын көрүү эппиэтинэһин туһунан” диэн сокуон киирдэ. Оо, дьэ, аны ыттар кыһалҕаларыгар түрүлүөн бөҕө буоллубут. Кырдьык, Саҥа дьылы “иннибитигэр өссө аан дойдуну аймыыр алдьархайдаах иэдээн кэлиэ” диэн сэрэйбэккэ да көрсүбүппүт. Кулун тутар 17 күнүгэр коронавирустан ыалдьыбыт маҥнайгы киһи көстөн, билбэтэх иэдээммит саҕаламмыта. Бүгүҥҥү туругунан ыарыһах ахсаана аҕыйаан иһэр, иккис охсуута ааһан эрэр дии саныыбыт. Баҕар, тымныыбыт да көмөлөһөрө буолуо. Мээнэ күүлэйдиирбит аҕыйыыр, дьон алтыһыыта кыччыыр. Төһөнөн тымныйар да, дьаҥ-дьаһах, кириип аҕыйыырын бары билэбит. Уопсайынан, хамсыгы утары үлэ Арассыыйа, Саха сирин үрдүнэн сөпкө баран иһэр. Саха сирэ эрэгийиэннэр ортолоругар олус инники түспэккэ, соһуллан да хаалбакка, этэҥҥэ баран иһэр. Дьиҥэр, ити ыарыы наһаалыан сөбө. Тымныы дойдуга олорор буолан, биһиэхэ тыынар уорган, тыҥа ыарыыта уруккуттан сүрдээх элбэх. Балар коронавирус ыарыытын өссө дириҥэтэр, охсуутун улаатыннарар кыахтаахтар. Аны вирус олус сыстыганнаах. Дьокуускай Уһук Илин куораттарыттан туох уратылааҕый? Дьиэлэрбит бары олус ыкса тутуллан тураллар. Кыараҕас сиргэ элбэх киһи мустан олорорунан, ыарыы олох күүскэ тарҕанар кутталлааҕа. Сорохтор “хоту олорор дьоммут, тымныыга хатарыллыбыппыт, алмаас курдук бөҕөбүт” дииллэрэ буолуо да, дьиҥинэн, оннук буолбатах. Хата, атын куораттарга холоотоххо, биһиги олохтоохторбут үөрэхтээх, өйдөөх дьон буолан, саньытаарыйа-гигийиэнэ быраабылатын күүскэ тутуһан, иккис охсуутун аһаран эрэбит.
Кырдьык, Дьокуускай Арассыыйаҕа 10 саамай үчүгэй үөрэхтээх, билиилээх куораттар истэригэр киирэр. Оннук ситиһиибитигэр устудьуоннарбыт элбэхтэрэ да көмөлөһөрө буолуо. Атын куораттарга “ковид-диссиденнэр” диэн ыарыы суох, сымыйа диэн нэһилиэнньэни бутуйар дьон элбэх буоллахтарына, биһиэхэ суохтар. Сүрдээх ыарахан сыл быраастарбыт барахсаттарга буолла. Олус дьоһуннаахтык, бэриниилээхтик үлэлии сылдьаллар. Кыра быраатым быраас буолан, “кыһыл зонаҕа” хайдах үлэлииллэрин билэбин. Учууталларга эмиэ олох ыарахан сыл ааһан эрэр. Сорох ыалга интэриниэт да суох, сороххо көмпүүтэр, ноутбук сүгүн үлэлээбэт, суох да буолар. Учууталлар барахсаттар маннык ыарахан усулуобуйаҕа оҕолору хайдах үөрэтэн билии биэрэллэрин, үөрэхтэн хаалбат гына ситиһэллэрин сөҕөҕүн этэ. Оҕолорго үчүгэй билиини иҥэрбэтэххэ, базалара мөлтөөн, инники үөрэхтэригэр охсууланыан сөп. Куорат учууталлара ыарахан усулуобуйаҕа ааспыт үөрэх дьылын этэҥҥэ түмүктээн, саҥа үөрэх дьылыгар кыһамньылаахтык үлэлии сылдьалларын иһин махтанабын. 40-чалыы оҕону интэриниэтинэн көмпүүтэр иннигэр тутан олорон үөрэтии, билиини биэрии олус ыарахана өйдөнөр. Оннооҕор кылааска да олорор итиччэ оҕону тутар ыарахан. Киэҥ куйаарынан үөрэх матырыйаалын ыраах олорор оҕолор өйдүүллэрин курдук гына тиэрдии ыараханын этэ да барбаккын. Төрөппүттэр эмиэ ньиэрбинэйдииллэр, кинилэргэ эмиэ охсуулаах. Урбаанньыттарга сүрдээх ыарахан сыл ааһан эрэр. Элбэх эбийиэк сабыллан, дохуоттарын сүтэрдилэр. Куорат дьаһалтата күүспүт тиийэринэн, туох баарынан күүс-көмө буола сатаатыбыт.
– Куорат олоҕун уруккуттан баар атын кыһалҕалара хамсыкка хаххаланан хаалбатахтара биллэр. Манна тугу этиэҥ этэй?
– Кыһалҕа ханна барыай, урут да баара, кэлэр да өттүгэр баар буолуо, ол эрээри үлэбит онтон син биир тохтообот. Сылы сылынан, урут А.С. Николаев саҕаттан, билигин мин туруорсар биир сүрүн боппуруоспут – Дьокуускай, өрөспүүбүүлүкэ киин куората буоларын быһыытынан, үбүлээһинэ тиийбэтин элбэтии. Киин куорат ыстаатыһын туһунан сокуон ылылларын саҕана үбүлээһин саамай намыһах кээписиэнэ хайдах көрүллүбүтэ да, ол уларыйбакка турар. Оттон нэһилиэнньэбит сыл аайы элбээн иһэр. Дьон тыаттан тоҕо кэлэрин бары өйдүүбүт. Куоракка оҕолорун үөрэттэрээри, арыый үчүгэй усулуобуйаҕа олороору тардыһаллар. Төһөнөн киһи элбиир да, соччонон өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн куорат үбүлээһинэ улаатыахтаах этэ буоллаҕа. Ол эрээри биһиэхэ кээписиэммит хамсаабакка турар. Дьокуускай Арассыыйа үрдүнэн түргэнник үүнэр саамай үрдүк көрдөрүүлээх куораттарыгар киирэр. 10 сыл иһигэр 100 тыһ. киһи эбилиннэ. Билигин официальнай ыстатыыстыканы көрдөххө, куоракка 340 тыһ. кэриҥэ киһи баар диэн ааҕыллар. Оттон дьиҥнээҕинэн 400 тыһ. чугаһаатыбыт дииллэр. Дьокуускайга өрөспүүбүлүкэ нэһилиэнньэтин 35%-на олорор. Дьиҥэр, 40% да буоллахпыт буолуо. Инньэ гынан куоракка инфраструктураҕа, суолга да буоллун, канализацияҕа, ууга, хочуолунайдарга да буоллун, ордук тырааныспарга, оптуобус сырыытыгар үп тиийбэтиттэн сүрдээх улахан ноҕурууска үөскээтэ.
Оскуола, дьыссаат кыһалҕата ханна да барбата, өссө уустугуран иһэр. Куорат кытыы оскуолалара ыктарыыта суох буоллахтарына, ордук куорат киинигэр оскуола тиийбэт. Арассыыйа бырабыыталыстыбатын уурааҕынан, оҕолору барыларын биир симиэнэҕэ көһөрөн үөрэтиҥ диэбит сорудахтара билигин хайдах да туолар кыаҕа суох. Куорат киинигэр кырата 25 саҥа оскуола тутулуннаҕына биирдэ ону быһаарыахпытын сөп. Аны, куорат киинигэр оскуола тутар сирбит суох. Оскуола тутулларыгар ирдэбилэ элбэх: этээһэ үстэн ордук буолуо суохтаах, спортивнай былаһаакка көрүллүөхтээх, суол аттыгар, кутталлаах эбийиэктэр аттыларыгар туруо суохтаах. Ил Дархан А.С. Николаев кэпсэтэн, элбэх оскуоланы тутар биир сүрдээх үчүгэй бырайыак баарынан Арассыыйа бырабыыталыстыбатын кытта үлэлэһэ сылдьабыт. Федеральнай көмөнөн уонна инвестор киирдэҕинэ, эһиилгиттэн 12 оскуола тутуутун саҕалаатахпытына, балаһыанньа улаханнык чэпчиэ этэ дии саныыбыт. Ол туһунан бакаа улаханнык саҥарбаппыт.
– Билигин, Саха сирин бүддьүөтүгэр үп тиийбэт кэмигэр, куораты үбүлээһини элбэтии кыаллыа дуо?
– Бүддьүөт үбүн тыырыы Арассыыйа үрдүнэн сүрдээх уустук. Билиҥҥи федеральнай, өрөспүүбүлүкэ, куорат, муниципальнай бүддьүөттэр кыһалҕалара элбээн, бүддьүөт боппуруоһа саҥаттан көрүллээри турар быһыылаах. Сэбиэскэй саҕанааҕы курдук кииннээһиҥҥэ киирээри сылдьабыт. Ити, баҕар, биир өттүнэн, сөп буолуо, биирдии киһиэхэ тиксэринэн (подушевое финансирование) этэр буоллахха. ССРС саҕана биһиэхэ бүддьүөппүтүн хотугу кээписиэни эбэ-эбэ олордохторо, оттон билигин олох атыннык бара турар. Ырааппакка куорат туһунан эттэххэ, бүддьүөт үбүн тиксиитин кээмэйинэн, улахан куораттар испииһэктэригэр аллараттан иккис сылдьабыт. Сылга куоракка биир киһиэхэ инфраструктураҕа, оскуолаҕа, дьыссаакка, ууга, уокка, канализацияҕа да буоллун, баара-суоҕа 22 тыһ. солк. көрүллэрэ олус кыра.
Хата, Арассыыйа бэрэсидьиэнэ В.Путин көҕүлээбит национальнай бырайыактара киирэн, балаһыанньабытын чэпчэтэн абыраатылар. Докумуону үчүгэйдик бэлэмнээн, национальнай бырайыактарга киирсэн, көмүскээн, элбэх үп көрүллэн суолбут тутуута аһара күүскэ барарын көрөҕүт. Хаачыстыбатыгар эҥин боппуруос баар, ол эрээри былааннаныыга, бырайыактаныыга уо.д.а. сүрдээх улахан үлэ барда. Холобур, суол тутуутун ыллахха, кыттыгас үбүлээһин: федеральнай киин – 496, өрөспүүбүлүкэ 500 мөл. солк. биэрэллэр, онон харахпытын быһа симэн туран, куораппыт быыкаайык харчытыттан кэмчилээн, быһан 500 мөл. солк уган киирдибит. Хайыахпытый, бу түгэни мүччү туттахпытына, суолбутун хаһан оҥоруохпутуй?
– Куорат бүгүҥҥү бүддьүөтэ үс улахан ороскуоттаах. Бастакыта – хомунаалынай: оскуоланы, дьыссааты хааччыйыы. Энерготарыып барыта үрдүү турар. Өйдөнөр, ити ороскуот билигин барыта улаатан иһэр, итиннэ кэмчилээбэккин. Иккиһинэн, В.Путин ыам ыйынааҕы уурааҕынан хамнаһы бүддьүөт үлэһиттэригэр үрдэтиэхтээхпит да сабаас, толоруохтаахпыт. Инньэ гынан бүддьүөттэн улахан суума онно барар. Үсүһүнэн, судаарыстыбаннай ипотека курдук тутуллубут 12 эбийиэк төлөбүрүн кэмэ миигин кытта тэҥҥэ саппай уопсан кэллэ. Бастакы сыл – 800, быйыл 600 мөл. солк. тахсаны төлөөтүбүт. Өрөспүүбүлүкэ эмиэ төлөһөр, ол эрээри сүрүн суума куораттан барар. Ити 2 млрд курдук улахан ороскуот куорат бүддьүөтүгэр ыйанар. Ити ороскуоттар охсууларын хантан ылан кыччатыахпын сөбүй? Сир, баай-дуол нолуогун улаатыннарар, урбаанньыттары атахтыыр нолуогу киллэрии – сыыһа. Инньэ гынан кытаанах кэмчилээһиҥҥэ киирэргэ тиийэбит. Бастакытынан, биир муниципальнай сулууспалаахха көрүллэр үбү сарбыйдыбыт. 2019 сылтан ороскуоппутун аччатан, бэйэбитин бэйэбит хонтуруоллана олоробут. Итиннэ олохтоох бэйэни салайыы уорганнарын үлэлэрин көдьүүһүн сыаналыыр көрдөрүүлэргэ тирэҕирэбит. Онно хас биирдиии муниципалитет үлэһитэ суоттанар. Дьокуускайга муниципалитет 1 үлэһитигэр тиксэр бүддьүөт ороскуотун нуормата 2018 с. - 1711 солк. буоллаҕына, 2019 с. 1194 солк. тиксэр гына аҕыйаттыбыт. Быйылгыны ааҕа олоробут, өссө кыччаабыт буолуохтаах. Чунуобунньугу хамнастыырга, үлэтин хааччыйыыга кэмчилээтибит, сөп. Эппит курдук, хомунаалынайбыт бигэргэммит, оттон хамнас – көмүскэммит ороскуот. Көмүскэммэтэх ДьУОХХ (ЖКХ) хаалар. Инньэ гынан хайыахпытый? Толкуйдаан-толкуйдаан, кэтэхпитин тарбанан, харахпытын быһа симэн баран ДьУОХХ-путун быстыбыт. Кылгаттыбыт эрээри, хомуллар, ыраастанар иэнэ улаатта. Сарбыйааппытын кытта, аны уубут-хаарбыт наһаа элбээн, кыһалҕаны дириҥэттэ. Синоптиктартан ылан көрбүппүт, тиһэх 10 сылга саамай элбэх сөҥүү ааспыт кыһын түспүт. Быйыл эмиэ хаар халыҥ. Мин ону чааһынай дьиэҕэ олорорбунан көрөбүн. Хаары куоракка төһө да ыраастаабытыҥ иһин, син биир түһэн, үллүктээн иһэр. Инньэ гынан дьон мөҕөрө элбээтэ, сөп даҕаны курдук. Ол эрээри Арассыыйа атын куораттарыгар хаарга сыһыаннара, киһи соһуйуох, биһигиннээҕэр олох атын, холку. Холобур, былырыын Новосибирскайга сылдьыбытым. Куоракка киһини курданарынан хаар. Ким да онно “куорат мээрэ тоҕо хомуйбат” диэн айдаарбат, кыһаллыбат. Казаҥҥа, таптаан холобур оҥостор Татарстаммытыгар, мээрийэ аттыгар икки киһи нэһиилэ аасыһар ыллыгын эрэ оҥороллор, уоннааҕыта барыта хаарынан бүрүллэн сытар. Оттон биһиэхэ аҕыйах хонук хомуйбатыҥ да айдаан, ыйыы-кэрдии, өйдөөҕүмсүйүү бөҕө буола түһэллэр.
– Куораты тупсарыыга, дьон олороругар табыгастаах усулуобуйаны тэрийиигэ быйыл туох үлэ ыытылынна?
– Быйыл куорат кытыытын бөһүөлэктэригэр аспаал суолу оҥоро сатаатыбыт. Уот киллэриитигэр сүрдээх күүскэ түһүнэн Хатаска үлэлээтибит. Совхозная киһи кыбыстар уулуссата этэ. Сахалыы тыыннаах үчүгэй баҕайы нэһилиэк, аһынабын, олохторо тупсуон олус баҕарабын. Хатаска да, Тулагыга да тиийдэхпинэ, сынньанабын аҕай, тыаҕа сылдьар курдук сананабын. Хатаска сэттэ кыбартаалга уот тартыбыт, уулуссаларын аспааллаатыбыт. Дьон сүрдээҕин үөрдүлэр. Ити сылдьан “Прасковья Петровна баара буоллар, хайгыа эбитэ дуу, эбэтэр тугу эрэ ситэрбэтэххин диэн мөҕүө эбитэ дуу” диэн санаан ааһабын. Эдьиийбит барахсан үлэҕэ кытаанах этэ. Сорохтор “аспаал оҥорон баран тротуар, сырдатыы уотун остуолбатын тоҕо оҥорботугут?” диэн ыйыталлар. Өрөмүөн, реконструкция, саҥаны оҥоруу үбүлээһиннэрэ атын-атын бырайыактар. Реконструкция уонна саҥа оҥоруу диэн барбыппыт буоллар, кимиэхэ да, туох да тиийбэккэ хаалыа этэ. Ону эмиэ толкуйдаан, сүбэлэһэн баран, куораппыт кытыы бөһүөлэктэрэ, саатар, аспаал суолланныннар диэбиппит. Онтон кэлин хантан эмэ харчы ордорон тротуар оҥоруохпут. Олох суола суох олорбут олохтоохтор итини өйдүүллэр. Дьон кыраттан да үөрэр, суолтан ордук бөһүөлэк олоҕо тупсар. Саҥа Табаҕаҕа суол тута бара сырыттым. Киэһэ тиийбитим, аспаал суоллара, омуннаан эттэххэ, дьон мустар бульвара буолбут. Оҕолор самокатынан сылдьаллар. Эр дьон бэлисипиэттииллэр, дьахталлар күүлэйдии, дьаарбайа тахсаллар эбит. Бөһүөлэк олоҕо итинник тупса түһэр.
Быйыл өссө Тулагыга, Хаҥаласка суол оҥордубут. Эһиилгиттэн аспааллыыр улахан үлэ Мархаҕа ыытыллыаҕа. Мархаларым ытаһа олороллор, мөҕүү бөҕө “манна кэл, суолбутун оҥор, барытын Хатаска илтигит, харчыны куоракка эрэ кутаҕыт” диэн ыҥыраллар. Дьон кыһалҕатын өйдүүбүн, 20-чэ сыл туох да оҥоһуллубакка турдаҕа. Кыһыйаллар, хомойоллор, атаҕастаммыт курдук сананаллар. Арааһы суруйаллар. Оттон Марха – бүгүн 30 тыһ. тахса нэһилиэнньэлээх, үксэ чааһынай дьиэлэрдээх улахан бөһүөлэк. Куорат 10 %-на олордоҕо.
– Тыый, сүрдээҕин улааппыт эбит дии...
– Оннук, Марханы тумнан ааспаккын. Эһиилгиттэн икки сыл улахан суолларын оҥоруохпут. Уокка эмиэ үлэлиэхпит. “Горсветтар” тахсан уот туругун көрүөхтээхтэр.
Кэлэр үс сылы куоракка Тупсарыныы сылларын биллэрээри олоробут. Ол чэрчитинэн, төһө да харчыбыт аҕыйаҕын иһин, онтон-мантан быһан-отон хомуйан эбэтэр хаһыытаппытынан былдьаан, эбии 200-түү мөл. солк. көрөммүт кыбартаалларбыт истэрин тупсарыыга киириэхпит. Куорат киин уулуссаларынан сырыттахха, суолбут аспааллаах. Аҕыйах миэтэрэ кыбартаал иһигэр киирдиҥ да, барыта буор, олдьу-солдьу суол, барыта дьаама, чалбах. Бэл, куорат киинигэр оннук, кытыы сиргэ хайдаҕын кэпсии да барбаккын. Гетто курдук түөлбэлэр бааллар.
– Куорат улахан кыһалҕата быыл, ордук чааһынай дьиэлээх дьон сайын аайы эрэй бөҕөнү көрөбүт. Быыл кыһалҕатын хайдах быһаарыахпытый?
– Быыл сүрүн биричиинэтэ – уулуссаларбыт аспаала суохтара. Сайсарыттан, ГРЭС-тэн да буоллун, көлүөһэбитигэр ытыран аспаал суолга тахсан, куоракка буору киллэрэбит. Иккиһинэн, тутуу сүрдээх элбэх. Онтон үөрэбит. Ол гынан баран куораты тупсарыы быраабылатын кэһэн, кирдээх массыыналар буор бөҕө буолан, куорат ыраас аспаал суолугар биирдэ баар буола түһэллэр. Үсүһүнэн, газоннарбыт, бары суолтан үрдүктэр, буордара суолга киирэ турар. Оттон куораты киртитэр саамай улахан кыһалҕабыт былыргы өрүс түгэҕэр турарбытынан хаппыт былыык быыл буолан көтөр. Эһиилгиттэн үс сыллаах Ленин бэрэспиэгин реконструкцията буолаары турар. Ити салгыны ырааһырдыыга улахан оруолланыа. Дьокуускай усулуобуйатыгар газону олордуу олус ороскуоттаах, онон газонтан тэйэммит, улахан мастары уонна талахтары олордууга көһүөхпүт. Оччотугар быыла аҕыйыа. Быылтан быыһанар суолбут: аспааллааһын, кыбартаал иһинээҕи суолу-ииһи оҥоруу, газоннартан тэйии уонна тутууну куораты тупсарыы быраабылатын тутуһуннарыы буолаллар.
– Элбэх оҕолоохтор сирдэрэ хайдах быһаарыллан эрэрий?
– Бэриллибит сир инфраструктурата суох. Онон уота, гааһа суох ыраас хонууга олороохтууллар. Гаастааһыны үбүлээһини быһаарыыга куораттан талыллыбыт Ил Түмэн дьокутааттара күүскэ ылсан үлэлии сылдьаллар. Өр сыллар усталарыгар ылыллыбатах бырагырааманы бэлэмнээммит, гааһынан хааччыйыы исхиэмэтин оҥорторо сылдьабыт, бастакы түһүмэҕин аастыбыт. Бастакы уочарат Покровскайдыыр аартыкка уонна Мархаҕа олорор чааһынай дьиэлээх дьоҥҥо гаас киириэҕэ. Билэргит курдук, Д.Медведев федеральнай бас билииттэн куорат бас билиитигэр үс учаастагы көһөрүҥ диэн уураахха илии баттаабыта. Баччааҥҥа диэри ол сир куоракка бэриллибэккэ турар. Реестри көннөрөллөр, өссө тугу эрэ гыналлар, онон куорат хааһынатыгар киирэрэ уһаата. Ол иһин түҥэппэккэ олоробут. Урут түҥэтиэхпит иннинэ инфраструктураны барытын тардан баран биэриэхпит диэн кэпсэтиилээх этибит. Оттон дьоммут ыксаллара сүрдээх. Тугу эрэ албынната сылдьар курдук, эрэйдээхтэр “олох аҕалыҥ да сабаас” диэн айдаан бөҕөтө. Инньэ гынан инфраструктура манан барыаҕа диэн баран, эмиэ биэрэр былааннаахпыт. Куорат бас билиитигэр киирдэ да, түҥэппитинэн барыахпыт. Сир бэриллэригэр бастакы уочарат куоракка дьиэҕэ наадыйааччылар испииһэктэригэр турар дьоҥҥо бэриллиэҕэ. Элбэх оҕолоох эрээри, холобур, куоракка дьиэлээх буоллаххына, биэрбэттэр. Ханна эрэ куортамнаан дуу, аймахтарын кытта ыга симиллэн олорор дуу дьоҥҥо сир бастаан бэриллэр. Ити быраабыла, мин санаабар, сөп.
– Хаарбах дьиэлэртэн көһөрүү хайдах баран иһэрий?
– Национальнай бырайыакка көрүллэр федеральнай үбүлээһин көмөтүнэн көһөрүү тэтимин бэркэ түргэтэттибит. 2018 с. – 108, 2019 с. – 197, 2020 с. – 211 дьиэ хаарбаҕынан биллэрилиннэ.
Иккис түһүмэххэ 166 эрэ дьиэ киирбитэ. Бу куорат кээмэйигэр олох аҕыйах. Инньэ гынан мөлтөх дьиэлэри барыларын хаарбах диэн биллэрэн баран, үһүс түһүмэххэ киллэрэр соруктаахпын. Оччоҕо федеральнай харчы көмөтүнэн хаарбах дьиэни барытын суох гыныа этибит. Алданнар маладьыастаатылар. Иккис түһүмэххэ күүскэ киирсэн, Алдан аҥаарын көтүрдүлэр. Жатайдар урукку баһылыктара Кистенев эмиэ маладьыастаабыт: Жатайга биир да хаарбах дьиэ хаалбата. Биһиги, куораттар, 2012-2017 сс. бытаарбыппыт.
– Куорат улахана бэрт, үһүс түһүмэххэ ситиһэр инибит?
– Билигин 2017 с. тохсунньу 1 күнүгэр диэри хаарбаҕынан биллэриллибит дьиэлэртэн көһө тураллар. Дьон өйдөөбөттөр ээ, барахсаттар сибилигин көһөөрү гыналлар. 2025-27 сылга көһүөххүт диэтэххэ, олох күлүү гыннарбыт курдук өһүргэнэллэр. Өйдүүбүн кинилэри, олох ыарахан усулуобуйаҕа олорор дьон бааллар. Муниципальнай дьиэҕэ хаатыҥкалаах утуйаллар.
– Ыт боппуруоһугар төннүбэтэххэ сатаныа суохпут. Таһырдьа наһаа элбээн, киһи да сылдьара кутталланна дииллэрин, бэл, каннибаллыыр түбэлтэлэрэ тахсарын элбэхтик истэбит. Бу хаһан эмэ бэрээдэктэнэр дуу, суох дуу?
- Бастаан саҥа сокуон былаастартан тугу ирдиирин өйдөнөр гына быһаарыым. 2020 сылтан дьэллик ыттары укуолунан “утутар” бобуллубута. Дьаалатынан өлүөхтээх эбэтэр бэтэринээрдэр хамыыһыйаҕа “бу ыт ыарыһах, ыалдьан эрэйи көрөр” диэн быһаардахтарына эрэ укуолланар. Саҥа сокуонунан ыты төрөөбөт-ууһаабат гына оҥорон, ыарыыттан прививка, вакцинация ылан баран босхо ыытыллыахтаах. Ыты Тулагыттан туппут буоллаххына, ыытаргар эмиэ Тулагыга илдьиэхтээххин. Ол барыта видеоҕа уһуллар, бэрэбиэркэ кэллэҕинэ, отчуокка көрдөрөргө уурулла сытыахтаах. Саҥа сокуон итинник кытаанаҕын олохтоохтор өйдөөбөттөр, “ыттары киэр гыныҥ да, киэр гыныҥ” дииллэр. Ханна гыныахпытый? Эһиил, онтон эһиил өссө элбээн, куоракка 6-8 тыһ. ыт бэйдиэ сылдьар буолуохтарын сөп. Саҥа сокуонунан тутуллубут ыты ас тобоҕунан аһаппаккын. “Доруобуйаҕа туһалаах” диэн сэртипикээттээх аһынан аһатыахтааххын. Иһэрдэр ууҥ саньытаарыйа-гигийиэнэ нуорматыгар эппиэттиэхтээх. Тутан баран массыынаҕа үс чаастан ордук тиэйэр түбэлтэҕэр ыт иһэр уулаах буолуохтаах. Ыты тутар дьиэҕэ итииргээтэҕинэ, сөрүүкэтэр, тоҥноҕуна сылытар анал тэриллээх буолуохтаах. СӨ Бырабыыталыстыбатын уурааҕар ыты тутар сир төһө сылаас буолуохтааҕа ыйылла сылдьар. Арассыыйа атын куораттарын баһылыктарын кытта кэпсэтээччибин. Бары ити ыт туһунан саҥа сокуонтан олох бастарын быһа илгистэллэр. “Дьоммут да, оҕолорбут да аһылыктарын, оскуолалары, дьыссааттары хааччыйбакка сылдьан, барытын быраҕан туран ыттары көмүскүү, хааччыйа сүүрүөхтээх үһүбүт” дииллэр. Онон биири этиэхпин баҕарабын: чааһынай сиэктэрбит наһаа элбэх. Элбэх ыт быраҕыллар. Онон ыты иитэ ылар киһи эппиэтинэһин өйдүөхтээх. Дьэллик ыт элбээбэтигэр олохтоохтор бэйэбит кыһаллыахтаахпыт.
– Куорат сахалыы ураты көстүүлээх архитектуралаах буоларыгар тугу киллэрэн эрэҕит?
– СӨ Бырабыыталыстыбатын көмөтүнэн кинилэр сакаастаан, харчы төлөөн, куорат көстүүтүн дизайн-кода оҥоһулунна. Мин баҕарбытым курдук, сахалыы оһуордаах буолан, син колорита көстүөхтээх диэн үөрэ-көтө көрүстүбүт. Ол дизайн-кодунан эһиилгиттэн Ленин бэрэспиэгиттэн саҕалаан киэргэтиэхтээхпит. Ол иннинэ бэрэспиэккэ турар дьиэлэр фасадтарын барытын өрөмүөннээтэхпитинэ сатанар. Хайдах итинник самнайан турар, тас сыбахтара түспүт дьиэлэр үрдүлэригэр сахалыы оһуору ойуулуохпутуй, уотунан сырдатар сүрэ бэрт, дьон күлүүтүгэр барыахпыт. Инньэ гынан хапытаалынай өрөмүөн пуондатын кытта федеральнай үбүлээһини кэпсэтиэхтээхпит.
– Куоракка үөскээбит кыыскын диэтэххэ, саха тылын баайын, дэгэтин толору туһанан саҥараҕын. Билигин даҕаны куоракка оҕо сахалыы үөрэнэр кыһалҕата аҕыйаабат, өссө дириҥээн иһэр. Бу кыһалҕаны хайдах быһаарыахха сөп дии саныыгыный?
– Куорат 52 оскуолатыгар 48478 оҕо 1733 кылааһынан үөрэнэр. Итинтэн 49 оскуолаҕа 38033 оҕо 1374 кылааска нуучча тылынан үөрэнэр. 23 оскуолаҕа 359 кылааска 10445 оҕо саха тылынан үөрэнэр. Ону таһынан, 10 оскуолаҕа 4169 оҕо саха тылын туспа биридимиэт быһыытынан үөрэтэр. Отчуокка көрдөххө, сылтан сыл аайы саха тыллаах кылаастар элбээн иһэллэр. Ол гынан баран оҕону сахалыы саҥардар сүрүн кыһалҕаны быһаарбаттар, кылаас диэн кылаас. Төрөппүттэри, учууталлары кытта көрсөн кэпсэтиигэ сэттис кылаастан үөһэ саха тылынан үөрэтэр учуобунньук суох дииллэр. Начаалынай кылаастар син үөрэнээхтииллэр. Үрдүкү кылаастарга быстан хаалаллар. Инньэ гынан, факультатив быһыытынан, эбэтэр атын ньыманы булан үөрэтэ сатыыллар. Мин санаабар, биир сүрүн кыһалҕа итиннэ сытар. Иккис сүрүн кыһалҕа – оскуолабыт тиийбэтэ. Онон хайдах да саха тыллаах оскуоланы арыйарбыт табыллыбат: үөрэнэр оҕо барыта оскуолаҕа, сокуон этэринэн, бэрэпиискэтинэн кэлэн киирэр. Миэстэ тиийбэккэ, оҕолору нууччалыы-сахалыы үөрэтии диэн араарар кыах суох. Бу икки кыһалҕа быһаарылыннаҕына, мин санаабар, саха тылынан үөрэнэр кылаастар геометрическай прогрессиянан элбиэ этилэр.
– Бөх боппуруоһа өссө ыараан иһэр курдук. Кэлин өссө “Якутскэкосети” тэрилтэҕэ холуобунай дьыала тэриллибит диэн сурулунна. Залог олохтоохторуттан бөх таспакка эрэ иккис хос харчы төлөтө сатыылларын утаран борокуратуураҕа үҥүстүбүт. Бөхтөн көмүс манньыат тохтор барыстаах биисинэс тахсыбата, хайдах буолабыт?
– “Якутскэкосетилэр” монополист буола сатаан, улахан барыска ымсыыран, бөх таһыытын эйгэтигэр үлэлээбит кыра урбаанньыттары үүртэлээн, барытын бэйэлэригэр ыла сатаан сүрдээх улахан айдааны тоҕо тартылар. Дьиҥинэн, тиэхиньикэлэрэ да тиийбэт. Мин санаабар, бэйэлэрэ кыайбаттарын билэр эрээри, кыра тэрилтэлэри кытта үлэлэһэн хабар эйгэлэрин кэҥэтиэ этилэр.
– Бүлүү суолун 25 км саҥа полигон тутуллуохтааҕа ханна тиийдэ?
– 90-с сыллардаахха сабыллыахтаах эрээри, билигин да үлэлии турар Бүлүү суолун сыбаалкатын сытыттан-сымарыттан куорат эрэй бөҕөнү көрөрүн бары билэбит. Ол саҥа полигон тутуута саҕалана да илик. Айылҕа харыстабылын уонна ДьУоХХ министиэристибэлэрэ ити бырайыагы федеральнай бырагыраамаҕа киллэрэн, федеральнай харчынан тутаары гыналлар, ол үлэтэ бара турар. Хаһан быһаарылларын чопчу этэр кыах суох. Билиҥҥи сокуонунан бөх боппуруоһа – өрөспүүбүлүкэ боломуочуйата. Ону дьон өйдөөбөт, “бу кыыс, Сардаана, “миэнэ буолбатах” диэн бөх кыһалҕатын бэйэтиттэн тэйитэ, аккаастана олорор” дииллэр. Дьиҥинэн, сокуон быһыытынан, ким тугу гыныахтааҕа боломуочуйаларынан “эн харчыгын онно эрэ туттуохтааххын” диэн тыырылла сылдьар. Онон мин, ити бөх таһыытын, ол эбэтэр куорат боломуочуйатыгар киирбэт үлэни, оҥоруо суохтаахпын.
– Саҥа дьылбыт бу кэллэ, дьоҥҥор-сэргэҕэр тугу этиэҥ этэй?
– Саҥа дьылбытын олох санаабытын түһэрбэккэ, үчүгэй настарыанньалаах, эрчимнээх, инники олоххо эрэллээх көрсүөххэйиҥ! Биһиги, сахалар, сүрдээх тулуурдаах, мындыр өйдөөх дьоммут. Хайдах баҕарар ыарахан балаһыанньаттан тахсар кыахтаахпыт. Билиҥҥи ыарахан кэми, саамай кылаабынайа, бары иллээх, эйэлээх, бэйэ-бэйэбитигэр көмөлөһөн туоруохтаахпыт. Билигин “миэнэ буолбатах, мин онно сыһыаным суох” диэн туора турбакка, киһи киһиэхэ көмөлөһүөхтээх кэмэ кэллэ.
2022 сылга Саха Өрөспүүбүлүкэтэ төрүттэммитэ 100 сыла туолар өрөгөйүн бэлиэтиэхпит. Хас биирдиибит өрөспүүбүлүкэбит 100 сылын хайдах көрсөбүтүй, дойдум туһугар тугу оҥордум, сайдыытыгар туох кылааты киллэрдим диэн санаан, үлэлээн-хамсаан тиийиэхтээхпит. Сайдыыбыт инники кэскилин арыйарбытын өйдүөхтээхпит, оннук санаанан кынаттанан сылдьыахха. Бука барыгытыгар бөҕө доруобуйаны, дьолу-соргуну, ситиһиини баҕарабын! Кытаатан харыстана сылдьыҥ! Саҥа дьылынан!
– Сардаана Владимировна, куорат олоҕун туһунан бэрт интэриэһинэй, өйдөнөр гына быһаарбыт аһаҕас кэпсээниҥ иһин хаһыат ааҕааччыларын аатыттан махталбытын биллэрэбит. Төһө да ыарахан кэмнэр буолбуттарын иһин, эппитиҥ курдук, бары өрөспүүбүлүкэбит 100 сылын үрдүк ситиһиилэрдээх көрсөргө үлэлиэҕиҥ!
|
madlad
|
{}
|
Өрөспүүбүлүкэҕэ 69 ойуур баһаарын умуллараллар - Эдэр Саас
13:15 24.06.2021 13:00 24.06.2021
Саха сиригэр 69 ойуур баһаарын умулларыыга үлэ ыытыллар, 11 бохсулунна.
СӨ Экология министиэристибэтин иһитиннэриитинэн, 36 595,2 га иэннээх сиргэ 69 ойуур баһаарын умуллараллар. Ойуур баһаардара Аммаҕа-1, Горнайга-4, Намҥа-1, Ньурбаҕа-7, Сунтаарга-8, Үөһээ Бүлүүгэ-7, Бүлүүгэ-4, Мииринэйгэ-6, Кэбээйигэ-3, Ленскэйгэ-2, Томпоҕо-1, Өлүөхүмэҕэ-8, Өймөкөөҥҥө-2, Уус-Маайаҕа-5, Хаҥаласка-8, Мэҥэ Хаҥаласка-2 бэлиэтэнэллэр.
Итинтэн 13 946,6 га иэннээх сиргэ 10 ойуур баһаара бохсуллубут. Бу Нам (1), Үөһээ Бүлүү (1), Ньурба (1), Мэҥэ Хаҥалас (1), Сунтаар (1), Өлүөхүмэ (2), Хаҥалас (2), Мииринэй (1) оройуоннарыгар.
Уоту умулларыга 1 957 киһи, 192 көлө үлэлиир. Ааспыт хонукка 1162,7 га сири хаппыт 11 уоту умулларбыттар.
«Хонук саҕаланыаҕыттан көрүллэр зонаҕа 38 ойуур баһаара булулунна (2 726,1 иэннээх сир) . Уоту умулларыыга үлэ ыытыллар. Өрөспүүбүлүкэ улахан чааһыгар, арктическай сири-уоту киллэрэн туран, куйаас күннэр тураллар. Сорох сирдэринэн кураанах этиҥнээх. Бэҕэһээ Ньурба оройуонугар ойуур баһаарын умулларыыга РФ ыксаллаах быһыыга-майгыга министиэристибэтин Бе-200 сөмөлүөтэ үлэлээтэ. «Авиалесоохрана» ФБУ үлэһиттэрэ Уус Маайа, Сунтаар, Хаҥалас, Ньурба, Кэбээйи уонна Үөһээ Бүлүү оройуоннарыгар уоту умуруорууга үлэлииллэр. Билиҥҥи туругунан нэһилиэнньэлээх пууннарга уонна экэниэмикэ эбийиэктэригэр куттал суоһаабат» , — диэн СӨ Экология министиэристибэтин ойуур харыстабылыгар департаменын салайар Владимир Иванов иһитиннэрдэ.
Бэс ыйын 23 күнүгэр Ил Дархан ойуур баһаардарыттан ыксаллаах быһыы-майгы эрэсиимин олохтуур туһунан ыйаахха илии баттаабыта.
|
madlad
|
{}
|
Үрүҥ эһэни тутан зоопаркаҕа ыытыахтара
Саха сиринээҕи Айылҕа Харыстбылын миниистирэ Сахамин Афанасьев Томпо улууһугар киирбит үрүҥ эһэни булан, тутарга дьаһал биэрдэ, диэн министиэристибэ пресс-сулууспата иһитиннэрдэ.
“Үрүҥ эһэ инники дьылҕата федеральнай Арассыыйатааҕы Айылҕа Кэтэбилин уонна Арассыыйатааҕы зоопаркалар сэбиэттэрин кытар хардарыта кэпсэтиилэр кэннилэриттэн быһаарыаллыаҕа” – диэн этиллэр иһитиннэриигэ.
Ону таһынан бэлиэтэнэринэн, үрүҥ эһэ туһунан иһитиннэрии Арассыыйатааҕы Айылҕа Кэтэбилин Саха сиринээҕи салаатыгар бэрилиннэ, итиэннэ улуус дьаһалтатыгар уонна полициятыгар. Олохтоох нэһилиэнньэҕэ сэрэхтээх буолун диэн суһал сэрэтии тиэрдиллибит.
Эрдэ иһитиннэриллибитинэн, муус устар 28 күнүгэр Томпо оройуонугар, Хаандыга бөһүөлэгиттэн 120-130 км ыраах, балыксыт үрүҥ эһэни видеоҕа устубут. Адьырҕа кэлэн кини балыктыыр сэбин-сэбиргэлин уктар дьааһыгын сүргэйбит.
Үрүҥ эһэ бүтүн Аан Дойдутааҕы Кыһыл кинигэҕэ киирэр. Томпо улууһун сирэ-уота кини төрүүр-ууһуур, үөскүүр ыыра буолбатах.
Үрүҥ эһэни тутан хаайдылар
Дьэбэрики Хайаны буулаабыт кыылы "Орто Дойдуга" аҕалыахтара
Үөһээ Дьааҥы улууһугар суолга үрүҥ эһэни көрдүлэр
Аллараа Халымаҕа үрүҥ эһэлэри кэтээн көрдүлэр
|
madlad
|
{}
|
Хоролор — Бикипиэдьийэ
XX үйэ саҕаланыытыгар Хоро нэһилиэктэрэ Бороҕон, Үөһээ Бүлүү, Арҕаа Хаҥалас, Сунтаар улуустарыгар бааллара. Хоро ууһа Мэҥэҕэ, Намҥа, Орто Бүлүүгэ уонна Байаҕантай, Өлүөхүмэ улуустарыгар бааллара. XVII үйэҕэ хоролор Аммаҕа, Тааттаҕа уонна Алдаҥҥа олорбуттара. Алдаҥҥа 80 киһилээх Хоро буолаһа баара. Кинилэри кытта биир сэмиэбийэҕэ бөтүҥнэр уонна боотулулар дьааһах төлүүллэрэ. Алдаҥҥа Маҕас буолаһыгар, Томпо өрүһүн тардыытыгар уонна Таатта аллараа сүүрүгэр Хоро буолаһа диэн баар этэ.
Саха номоҕор хоролор хойукка диэри туспа тыллаахтара бэлиэтэнэр. Онон монгол тыллаах хоролор саха ортотугар олохсуйбут буолуохтарын сөп. Сахаҕа хоролор тустарынан хас да өйдөбүл баар. Хоро хатата диэн, кырдьык хорилар уот ылааччы дьон быһыытынан бэлиэтэлэнэллэр. Хоро тэбиэнэ диэн өйдөбүлү хоролор тус соҕурууттан төрүттээхтэрин көрдөрөр диэҕи баҕарыллар. Хоро Кытат диэн саха номоҕор көтөр кыстыыр сирэ ааттанар. Хоринецтар ырыаларыгар ылланар мэлдьи күөх сайын турар Наян Наваа диэн өбүгэлэрин дойдутун туһунан өйдөбүлү кытта биир.
Мүрү күөлүн тула олохсуйбут хоролору Тыгын уолаттара хаҥаластар кыргыбыттара диэн сэһэн баар. Бу сэһэн архыып докумуоннарынан бигэргэтиллэр. Ол аата бу Саха сирин историятын быһаарбыт биир сүрүн быһылаан нуучча кэлбитин кэннэ дьиҥэр буолбут буолуон сөп эбит. Ол курдук хаһаахтар суруктара көрдөрөрүнэн, Откурай (Тыгын уола Өлькөрөй) 600 боотурдаах Бөтүҥ кинээһэ Логуй Сынаков (Лөгөй) дьонугар саба түһэн, кыргыс кэмин үгэһинэн, оҕолуун-дьахтардыын бүүс-бүтүннүү имири кыргыбыттар. Манна бу Бөтүҥ дьоно дэнэр уус нуучча остуруогун чугаһыгар олохсуйбуттарын, нууччалары кытта доҕордуу сыһыан олохтообуттарын бэлиэтиир тоҕоостоох. Ол аата бу Лөгөй кинээс кистэлэҥинэн нууччалары кытта бииргэ, хаҥаластары утары эбит, ол аата биһиги өйдүүрбүтүнэн Лөгөй дьонугар түһэн сахалар утары туруу онорбуттар диэххэ сөп.
Ол эрээри нуучча докумуоннара бу бөтүҥнэр диэн ааттыыр дьоно, биһиги өйдүүрбүтүнэн хоролор, балайда элбэх ахсааннаах буолуохтарын сөп эбит. Ол курдук бу кыргыы кэнниттэн кинилэр олох да эстибэтэхтэр, арай атын саха уустарыгар баһылыыр оруолларын сүтэрбиттэр, сахатыйарга барбыттар. Ол курдук саха сэһэнэ этэринэн, «Аата били хоро таҥаратыгар дылы буолан?» диэн өс хоһооно баара.
Сыҥаах Абыйакаан Тарбыах Тиис баһылыктаах хоролор Бэрт Хараны кытта ыаллыы олорбуттара диэн буолар. Сорох номоххо Бэрт Хара хоролору кыргыбыттарын ситиһээччи буолар. Бэрт Хара Сыҥаах Абыйакаан иитиэх уола диэн этэ диэн эмиэ баар. Хата Лөгөй тойон Сыҥаах Абыйакаан уола буолуон сөп курдук, архыып докумуонугар «Логуй Сигаков» диэн киирэ сылдьар (Материалы по истории Якутии XVII века, ч.1., 1970, с. 13), Парфен Ходырев суруйуутугар «Логуй Амуканов» кинээс уола буолан көрдөрүллүбүт.
Маҥнай кэлбит хаһаах атамааннара бэлиэтээбиттэринэн, Алдаҥҥа, Аммаҕа уонна Тааттаҕа «хоринецтар» (хоролор) диэннэр бааллара. Өссө Өлүөнэҕэ яколлар, якуттар уонна братскайдар олороллор диэн, Yс суол араас омук олорбутун курдук көрдөрүү баар. Дьэ бу көрдөрүүлэр олус интириэһинэйдэр! Өссө туран, Бороҕон курдук улахан буолас баара, архыып докумуонугар 1640 сылга диэри олох бэлиэтэммэт эбит. Онон бороҕоннор кэлин били кыргыллыбыт хоролор тобохторуттан үөскээбит буоллахтарына көҥүл. Аны туран кинилэри бөтүҥнэр диэн ааттыы сылдьыбыттара, бөрө төрүттээх буряттар диэн өйдөбүлү кытта сибээстээх буолуон син. Бороҕоннор ааттарын бордьигин (боржигин) диэн Чыҥыс хаан төрүт ууһун аатын кытары тэҥнии тутуохха сөп. Кэлин Чыҥыс хаан удьуора наһаа элбээн, Монголия нэһилиэнньэтэ үксэ Боржигин диэн фамилияны ылбыт.
Урут хаҥаластар уонна намнар салаалара буолар аҕа уустара (дүпсүннэр, үөдэйдэр) кэлин, нуучча кэлбитин кэннэ эрэ Алдаҥҥа, Аммаҕа уонна Тааттаҕа тахсан олохсуйбуттарын көрөбүт. Ол курдук Кээрэкээн баһылыктаах боотулулар (дьохсоҕоннор) Тааттаҕа тиийэн байаҕантайдары үтүрүйэллэр. Бөтүҥнэр да маҥнай Дьокуускай остуруогун (ол саҕана Нам сиригэр турдаҕына) таһыгар бэлиэтэнэллэр. Онтон сорохторо дьэ арахсан, нуучча казактара эккирэтиилэриттэн Амманы булбуттар. Онон көрдөххө, дьиҥ саха уустара нуучча кэлбитин эрэ кэннэ Yс хочоттон киин Саха сирин үрэхтэринэн тарҕаммыт курдуктар.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Хоролор&oldid=307737»
Бу сирэйи бүтэһигин 08:53 3 От ыйын 2014 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
60 сааска киьи хайдах туруктанарый? - Дьоhун саас
60 сааска киьи хайдах туруктанарый?
Светлана Д - 5 февраля 16:28 3718
Биир билэр дьахтарым эттэ 60 сааска киьи туохха да тоботун сынньыбат буолар эбит диэтэ, тоьо оруннаа5а буолла?
Аах-маах буолаалбыт да о киһи?
Эс эр көрдөөммүн эргэ тахсыбытым,сиэкис миэкис бөҕө,60сааһыгар дьахтар баҕарар эбит.
12, сиэкис миэкис барыта виагра кууhунэн,сотору кэминэн морбойуу,квартира харчы,алдьаммыт уазик уллэстиитэ.
пенсион с авто
Сөпкө этэр, туохха наадыйыаххыный, оҕо, сиэн улаатаннар уйаларыттан көттөхтөрө дии. Дьиэ-уот, дача-массыына барыта баар буолар, пенсия үрдүк, бэйэн тускар эрэ көҥүл олох дьэргэлгэнинэн дуоһуйаҕын. Талбыт күҥҥэр бултуу-балыктыы, сир астыы бараҕын. Сайын дачаҕа тыыҥҥын таһаараҕын, сиринэн, оҕуруот аһынан дьарыктанаҕын, кыһыҥҥа саппаас хаһаанаҕын. Кыһын устата таас дьиэҕэ киирэн хорҕойоҕун, бэлэмҥэ. 60 саас кэнниттэн оннук дьоллоох олох са5аланар.
Урут наадыйар, ымсыырар малыгар салыгар наадыйбат, туох эмэ сплетня5а кымаардаабат, даже дьонно утуону ба5арбат хайаан да5аны диэбит курдук туохха да кыьаллыбат буоллум дьэ дьикти диир,60 сааскар билиэ5ин дьэ диэтэ)
Светлана Д, 60 саас кэнниттэн ыарыыны кытта тиниктэhэ5ин, эдэр сылдьан эмтэммэтэх ыарыылар хронихтара керен сордуур, ааhан оhон быстыбат. Аны эмп тому сыаната, куулэй диэн, харчы наада дии, пенсиябытын мунньан о5олорбутугар биэрбит. Сирин дойдуну кердуннэр, дьиэ уот тэринниннэр диэн. Сайын о5уруот улэтэ. Кыhын олорбут дьэ ыалдьа, ыалдьа, хара накаас.
Таблеткан. ураты тугу да билиэн суога
Нус-хас буолаллар, көҥүл олохторо саҕаланар. Саҥа доҕору, тапталы көрдөнөллөр. Хаччы баар эрэ боллар сырыыны сылдьа сатыыллар, общественнай үлэҕэ кыттыһаллар. Үҥкүүлүүллэр, баайаллар, хомустууллар, хоһоон айаллар, сөбүлүүр дьарыктарын булан онон үлүһүйэллэр. Кэннилэрэ уһаан, иннилэрэ кылгаан сылдьар дьон дьоллоох олоҕу олоро сатыыллар.
Онтон үйэбит дии дии суруйаллара..пенсия сааһа үрдээбитэ...
Туох диигит манна?))))))
Аска,танаска, баайга-дуолга наадыйбат буолан хаала5ын.
60 сааска киһи дьэ наһаа үчүгэйдик таҥныаххын , сири дуйдуну көрүөххүн , талбыккынан сылдьыаххын баҕараҕын быһылаах.Оҕолор улаатаан , түспэтийэннэр.
Сири дойдуну ол...14..15000 пенсияҕынан хайдах көрөҕүт?)))..
Аҥара уоккар, кварплатаҕар ( дьиэҕэр) төлүүргэр барар...
7000 солк проезкар да тиийбэт ини?...
Күрүлгэн, Суруйар дьоҥҥо баайсыма.. Ис санааларын этэллэр,истиҥник түгэх санаата суох. Эн курдук муҥатыйан ,нуойдаан тахсыбаттар .
Проезднойу туһанабыт, миэнин үлэм төлүүр,кэргэним гиэнэ пенсионнай, хас иккис сылын буолла да туһанаҕын.Атын сирдэргэ оннук диэн суох.Уонна наар кыаллыбаты эрэ этэн тахсар буоллаххына туох кыаллыай, баҕарыах эрэ наада.Муҥатыйа олорбокко эрэ.Соҕуруу проезднойунан кэллибит диэтэхпитинэ ,наһаа ымсыыраллар.Уонна 60 туоллум, кырыйдым диэн ыһыктынымыахха наада.Олох биирдэ бэриллэр, туох үчүгэйи барытын көрө сатыпхха наада.
Күрүлгэн, эс, доҔор... пенсия Үрдээбитэ дии.. Уонна, льгота энин диэн баар дии.. Холобура, мин 61-им, кэргэннээхпин, таптыыр "тещенькалаахпын" - ҮҺҮӨн тҮӨрт хостоох кв. олоробут. Комм.услугабытын 50% тӨлҮҮбҮн. Аны кыыспытыгар кыраныысса таҺыгар бараары сылдьабыт.... Онтон, ураты туох наада - дьиэ-уот баар, массыына бар (кыра да буоллар), даача баар...БилиҤҤи олох - олох ҮчҮгэй:)))
60 сааскар нуой нуойдуур,абааһычча өссө абааһытыйар,иҥсэ өссө көбөр,кэччэгэй кэппиэйкэ ааҕар,сорохтор сиэннэрин биир уостарынан хайҕыыллар,биир уостарынан үөҕэллэр.
Просто, хаһан өлөн сынньаталлар диир норуот.
Оттон үтүө,мааны,кэрэ дьон 60 саастарыгар дьэ буо көҥүлгэ сөтүөлээһин!
Сиэннэри тоҕо үөҕүөхпүтүй?..
60 сааска дьэ үлэлээн бүтэн хайаан , сиэннэр арыый улаатан..тугу билэрбитинэн иитиспитэ буолан көрөр кэм кэлэр ини?..
Олохпут ыараан иһэригэр сиэн тугун буруйай?))))..
Этэҥҥэ доруобай эрэ буоллуннар диибит..
Уонна онтон үйэбит уһаабыт дииллэр..60 сааска даҕаны доруобуйа эппиэттиир буоллаҕына үлэлиир инибит..
Оччотооҕуну оччотооҕу көрдөрөр ини?...
Күрүлгэн, уопсай кэпсэтии дии.Эн үөхпэтэҕиҥ иһин сорохтор үөҕэллэр ээ.Билэбин.Оҕо көрөллөр уонна бу оҕо сиэтэ дииллэр эмиэ бааллар.Лично эйигин ыйан туран суруйбаппын.
Арайбиириэтиэмэтэ.14 т.пенсияттан саатыах да эбиккин бкчча сааскар диэри.Эмиэ да үлэ бөҕө курдук кэпсэнэҕин.Саатар аныаха диэри ветеран труда буолбатаххын.Путин буруйа дуо?
Арайбиириэтиэмэтэ.14 т.пенсияттан саатыах да эбиккин бкчча сааскар диэри.
Ол тоҕо сааталлар? билэр дьахтарым балыһаҕа санитаркалаан итиннээҕэр кыраны ыла сылдьыбыт,соц эбиллэн итиччэ буолла ини.
Чисто физически,ыарыһахтар кирдэрин-хахтарын хомуйбуттары оччоҕо эмиэ инньэ диибит дуо?
Дьону итинник саатырдыма,хата эн сылаас дьиэҕэ баллайан олорон үлэлээбит эбиккин ди.
Аараттан мин кыбыһынным
Эмиэ личнайдаһан бараахтаата...
Мин тема сүнньүнэн суруйа олорор курдукпун..
Путин буруйа диэни ханна аахтын?)))..
Эргитэн таһаараргытынан дьэ абытай дьоҥҥут))))..
Топ тематынан салҕыыбыт.....
Тыа 64 саастаах дьахтара
Сиэннэрбин оскуолага, кружокка таьартан соло ьуолбаппын, сурэгэлльиибин. Кыыьым улэтэ ону гыннарар кыага суох, ыраах служебнай транспорт таьар. Суббота, еребул сынньанан дуомнуурбар иистэнии эцин. Тыа улэтэ буппэт, кун аайы гараж оттуута. Куораттар багар сынньаналлара буолуо. Сири дойдуну керуегу харчы наада. Уонна сайын тыага учугэй
Ким хайдах туруктаагыттан буоллага! мин билэр кисим,дачнай соседым 62 ааспыт киси,урут гослужащай этэ Дьэ дьиннээхтик олох учугэйин билэн эрэбин диир! Муспут харчыбынан бизнес арыйдым, харчы киирэрэ элбээтэ,конул сылдьар буоллум,эдэр коссуулэр да бааллар,сарсыарда фитнес залга сылдьабын 2 чаас,нэдиэлэ ахсын кунус сауна, талбыт куммэр багардым да бултуу,балыктыы барабын диир! Онон киси туругуттан тутулуктаах эбит!
Dimbro87, госслужащайдар пенсиялара обычнай пенсияттан лаппа үрдүк.
Мин билэрбинэн, орто хамнастарыттан 75% аныыллар.
Онон кини сынньанар, күүлэйдиир, аралдьыйар кыа5а атыттартан үрдүк.
Дьэ билбэтим. Мин кэрдэххэ, дэриэбинэ эмээхситтэрэ олох хозяйстваларыттан ордубаттар. Оголоро дьэ куоракка олороллор уксулэрэ, дьэ оголорун асатаары умса бара-бара хотон, огород боготун кэрэллэр. Эссэ сиэннэригэр пенсияларын ыыталлар. Учугэйдик сыньаналлар диэн кэрбэппин
Путин 65-hэ,Трамп 70,Тереза,Меркель 70 аастылар.Аан дойдуну тутан олорор дьоннор.Кинилэртэн ыйытыахха
maik, солото суох дьоннор буо, эппиэтинэс бөҕө, биһиттэн олох туспа кыһалҕалаах дьоннор.
Киьи киьи сыьыана, туруга, дьарыга араас буоллагаа.
Олох үчүгэйэ диэн сынньаныы буолбат ини, кимиэхэ эрэ туһалаах, наадалаах буолартан ордук суох ини. Кырдьаҕастар дьиэлэригэр "сынньана" олорор дьон туох дииллэрэ эбитэ буолла. Атын киһиэхэ үлээлэбэккэ, бэйэлээх бэйэҥ сиэннэргинэн дьарыктанар, спокойно аһылык арааһын астаан чугас дьоҥҥун үөрдэр аһара үчүгэй ди. Ол эрээри үгүс 60 саастаах дьон үлэлииригэр тиийэр, оҕолорго көмөлөһөргө харчы наада, пенсия кыра. Сатаан үлэлээн тохтуур диэн эмиэ туспа кыһалҕа быһыылаах, элбэх дьон кыаммаппын диэбэт, умса төннө үлэлии сатыыр, миэстэтин эдэрдэргэ туран биэрэн, бэйэ олоҕунан олоро түһэр диэн суох. Инньэ 70-80 саастарыгар дылы сылдьар дьон баар. Дьиҥэ ким да билбэт сарсын туох буолуоҕун, онон сөбүнэн үлэлээн бүтэн атын дьарыктарынан дьарыктанан сайда сатыахха баар эбит.
Мин 62 сааспар диэри улэлээн баран,дьэ ааспыт сыл сааскыттан сынньалацца олоробун.Кэнники, 20-тэн тахса сыл телевидение5э улэлээн,суурэн-кетен, дьэ сеп буоллум,сынньанар кэм кэллэ диэн бэйэбин настройкалаабытым.Бу сыл устата доруобуйабын керунэн, урукку идэбинэн кыралаан дьиэбэр олорон сакааьынан улэлиибин, хоббибынан интернет нецуе дьон сакааьынан дьарыктанабын. Улэлии сылдьан наар ыксыы,улэ5ин этиллибит кэмигэр ( дедлайн) эбэьээт толорон туттарыахтааххын,оннук режим саастаах дьоццо ыарахан. Онон дьэ билигин сынньана, дуоьуйа олоробун диэххэ сеп. Пенсиям урдук,себулуур дьарыгым баар, для себя олорор кэм кэллэ диибин.Сири-дойдуну да кэрийиэххэ сеп,онон сынньалацца барартан куттанымац. Мин биири ейдеебеппун соро5ор, 60-нарын ааспыт,даже 70-наахтар эдэр ыччакка улэ миэстэтин туран биэрбэккэ улэни тутуьа сылдьалларыттан. Аныгы эдэр ыччат толкуйдуура,туттара-хаптара да тургэн, билиилээх-керуулээх да5аны,биьиги урукку систиэмэ дьонуттан атын, дьыаланы-куолуну тургэнник да быьаарсар.
Лера, оннук, аныгы ыччат өйдөөх, түргэн. Хомойуох иһин үлэтэ суох сылдьар оҕо элбэҕэ санаарҕатар. Ол иһин төрөппүттэрэ үлэлээн умса төннө түһүү, замкнутый круг диэбит курдук. урукку дьон ордук эппиэтинэстээх дьиҥэ, ол иһин салайааччылар эмиэ да ордороллоро баар суол. Ол эрээри пенсия үрдүгэ эбитэ буоллар үлэлээн бүтэн спокойно олорор киһи элбэх буолуо этэ. Онон боппуруос эмиэ пенсия размерыгар тиийэн иҥнэр. Кыһалҕа диэтэҕиҥ
Оннук, пенсия кээмэйэ улахана буоллар үлэлээн бүтүөххэ да сөп ини...
Только аны үлэлээбэккэ таах олордоххо бириэмэ барбата эмиэ биир кыһалҕа)))..
Соччо бачча киһи ымсыырбат, кыра хамнастаах да үлэ буоллар..тардыалаһа олоробут...
Күрүлгэн, ото билигин дьарык элбэх ди, интириэстэринэн кулуубтар иҥин. Таах олорор куһаҕан бөҕө буо. Уонна оҕолору кытта сэһэргэһэн, кинилэри сайыннаран дьиҥэ түбүк көрдөөтөххө көстөр.
Күрүлгэн, аныгы киьи бириэмэтэ тиийбэт улугэрэ,некогда скучать диэбит курдук. Мин иистэниэхпин о5уруолуохпун,аныгы рукоделие да элбэх, точечнай роспись,аны уруьуйдуохпун игин ба5арабын да,бириэмэ тиийбэт. Аны халлаан сылыйда5ына скандинавскайдыахха наада. Дьэ бу эбит саамай туьалаах дьарык, хаама сылдьан, тебе5унэн толкуйдуур улэ5ин онно бутэриниэххин сеп, тв-га улэлиир эрдэхпинэ сюжеттарым текстэрин, былаанын хаама сылдьан оцорор этим, сарсыардааццы хаамыы кэнниттэн куццэ 2-3 сюжеты толкуйдуу охсорум,онтон хаампатаххына туга кэлиэй нэдиэлэни быьа да тахсыбат.
Лера, олох сепке этэгин. Кун сырдыга тиийбэт курдук. Мин эмиэ 62. Син биир хаьан эрэ анардас пенсияга олорор кэм кэлэр. Мин оголорум кемелеьеллер. Куулэйдии барарбар телууллэр. Дьарык элбэх. Тэьийбэт буолуу диэни билбэппин. Аьагастык билиннэхпинэ, мээнэ наар куьаганы санарар, ытаан соноон тахсар билэр дьоммун бэйэм эйгэбиттэн араарбытым.
Лера, саамай сӨпкӨ эттиҤ, маладьыас:))
Здесь нет ничего удивительного. Откуда таким знаниям взяться, если еще для поколения наших родителей в 50 лет официально начиналась старость, и жить дальше вообще не полагалось, а полагалось начинать понемногу умирать.Мы редко осознаем, что та жизненная программа, которой мы неукоснительно следуем, путешествуя по жизни, на самом деле заложена в нас предыдущими поколениями. Именно предыдущими поколениями созданы те книги, фильмы, система образования, которые в детстве и в молодости формируют наше сознание.
Күрүлгэн, дьэ ол иьин билигин араас маастар кылаастар,психологическай трениннэр, дьарыктар,"школа третьего возраста" уерэхтээьиннэр,спортивнай курэхтэр,йогалар кружоктара,клубы по интересам тэриллэн улэлииллэр, именно улэлээн буппут саастаах дьон ущемленнай курдук санамматтарын наадатыгар.Бэйэ5э харчы киллэстэр сыалтан сетевой да бизнеьинэн дьарыктаныахха сеп, ону ким да боппот, профессия быьыытынан керуллубутэ.Сорох пенсионердар сылаас дойдуларга кыстыы барар буолбуттар, бу эмиэ учугэй.Ол аата биьиги да сайдыы диэки баран иьэрбит, санаабыт уларыйан иьэрэ кестер.
Күрүлгэн, урукку олох "программатыттан" босхолонуу дэнэр ити аата...
Жить да жить ..эбит...
Бэрт дьэ хата
Вчера один умер в свои 60 , правда на моих глазах
Некоторые достигают атараксию, просветление, встают на путь духовного совершенство.
Бу, Кубээйи уонна vaianai,
сахалыы форумҥа киирэн, дьоннор сахлыы суруссан кэпсэтэллэрин көрө-көрө, туох кыһалҕаттан нучча тылынан суруйаҕыт. Биһиги манна саха тылынан суруйсаары сахалыы топиктары таһьааран саха тылынан кэпсэтэбит. ТОҕо топик тылын уларыта сатыыгыт?
Нучча тылынан суруйсуохпутун баҕардахпытына, ykt.ru нучча тылынан суруйар форумнар элбэхтэр. Биһиги нучча тылынан сурйаары гынахпытына, нуччалыы топиктарга киирэн нуччалыы тылынан кэпсэтэбит.
Бу ханна, ким ииппит дьоннороҕутуй? Тоҕо туох даҕаны сиэрэ (культура) диэн суох дьонноргутуй бу? Тоҕо дьон кэпсэтэригэр мэһэй буолаҕыт?
Киhи тэнинэн, сылайбакка 60 сааска дылы улэлиэххэ сэп, миэстэ былдьаспат улэ5э сылдьар буоллахха (x-р, медсестра поликлиника, эдэрдэр хамнас кыра диэн кэлбэттэр). Общение эмиэ наада.
Чэ, ону-маны куолулаабакка этиҥ эрэ, 60-н туолбут дьахтар анньыһара хайдаҕый? Отой мөлтүүр буолуохтаах. Эһиги санааҕытыгар? Бу биир долгутар боппуруос.
60 сааска дылы өссө тиийиэххэ наада бээ)))...
Мүччү- хаччы син тиийэр инибит...
Сиэн ( нэр) этэҥҥэ буолан , олохторун оҥостоллорун көрөн- билэн баран...барбыт киһи дьиҥэр бэрт буолуо этэ
62 саастаах киси 2 студентка коссуулээхпин диир! Тел ынырар усу, почасовойга дьиэ снимайдаан, огонньорун сибэккитэ,подарога,харчы да биэрэр усу Кыргыттар эдэр уолаттардаагар огонньору ордороллор усу, айдаана суох,ким да билбэт,ыарыыта суох,кимиэхэ да кэпсээбэт, атаахтатар,асатар,таныннарар диэннэр- диир!
Извращенец буолла5а, сиэннэрин саастыылара о5олору, уужасс
Сымыйанан киһиргиирин баҕар итэҕэйэллэрэ буолуо?))))...
Туох баҕарар диэн сымыйалыан сөп буоллаҕа...
Или оччо баайа дуу..ХАРЧЫНАН көмөр))))))....олоххо араас баар ини...
Билиҥҥи кыргыттар оҕонньордооҕор буолуоҕу булуохтара.
Чел олох .улэ-хамнас .булт -алт .быыьыгар таксилаан.О5олор туспа ыаллар.сиэннэр миэхэ наадыйбаттар.Сыппакка хамныы сылдьыахха наада
Лера сопко суруйбут. Мин эмиэ 62 улэбиттэн бутэн, полная свобода. Для себя олоробун, йога5а сылдьан эрэбин.
Мин эмиэ 62 уурайбыт киһи.Хата дьахтар күнүгэр дьүөгэлэрбинээн куоракка барааччыбыт, традиция буолан хаалла, 60 да туоллар, быйыл да киирбит киһи, ол эрээри дьүөгэлэрим миигиттэн эдэрдэр да, син биир хаайан туран илдьэллэр.Эмиэ син биир 60 чугаһаан сылдьаллар, санаабытын түһэрбэппит, кыыс оҕо курдук элээрэн хаалабыт.Билигин уже ханнык рестораҥҥа барарбытын толкуйдуубут.Хата ким эмит сүбэлиэ дуо, куорат эҥэрдээхтэр, ырыаһыттардаах, үҥкүлүүрдээх
60 сааска сарсыарда уьуктубутун арай тугуун да ыалдьыбат, чэпчээн хаалбыккын-ол аата эн елбуккун диэн баар дии. Кырдьык, ыарытыйар да кэмнээх буолуо дуо.Ордук сис, илии атах.
Олохпут суруллубатах сокуона буоллаҕа..
60 саас диэн 30 саас буолбатах...
киһи киһи араас буоллаҕа.
Аныгы 60 саастаах дьахталлар суьуехтэрэ ыалдьар.То5ото биллэр,эдэр сылдьан,куулэйдээн,кырдьалларыгар,суьуехтэрэ уйбат буолар.Ойдеен тула кереерун эрэ.Хайдах иэдьэннээн хаамалларын) Хайдах хаамарыттан,киьи майгытын,ис туругун билиэххэ сеп )
билэр, айабыан, ыарыыны күүлэйдээн ылбаттар. Билбэтчэй билээҕимсийэ олорума дуу? Киэҕиҥнэтэр ээ саатар, атах, тобук ыарыыта тымныйыыттан, уҥуох кэбириириттэн буолан хантан билээхтиэй? Манъяккын дуу гей дуу? Ити чааска хайдах ньахчанныыргын көрбүт киһи эйигин. Ол гыннар, сытыйбыт сымыыт сыт таһаарар, доруобуйабын харыстаныыһыкпын!
Билэр, сурдээ5ин билэр эбиккин дии. Элбэхтик куулэй тэппиттэр, мин кордохпунэ оссо эдэр курдуктар дии
60 саас диэн билиҥҥи кэминэн саҥа пенсияҕа тахсар саас..
Онон сыаналаатахха аһары сааһырдыбыт дэммэт инибит?)))))
Күрүлгэн, пенсия5а та5ыстыҥ дуо? Төһөҕө?
Дьоннор харчыларын тоҕо аахтыҥ?
Автор ыйытыга,алтауоннаах туохха да төбөтүн сынньыбат буолар диэн эбит))))
Ол аата туох диэний?
Автор баар дуу суох дуу?)))..
Так то ТОП темата интэриэһинэй...
Араас ити киинэ тайма..зкб оҥордо...))
Дьон араас буоллатахтара дии, 60 саастаах дьоннор үксүлэрэ олус кырдьаҕаспын дэммэт. Киһи сылдьарын сылдьар, оҥорорун оҥорор. Үҕюспүт икки үлэҕэ үлэлии сылдьан өссө дьиэтигэр кэлэн эмиэ үлэ боҕону оҥорор, ыытар. Онон манан эмиэ дьагырар..
дьон оло5о араас,ким элбэх о5олоох,сиэннэрдээх,ким куоракка олорор,ким тыа5а.Мин холобур кыра кыыс о5ом былырыын оскуолатын бутэрбитэ.Онон улэлиибин.Кырдьар диэни ылына иликпин.Кыыьым урудук уерэ5ин бутэриэр дылы ,бэйэбин керунэн,чэгиэн буолары тутуьабын.Улэ кэнниттэн дьиэ улэтин тубугэ.Дьэ ,сылайдым-эьинним диэни тутуспаппын.Тас керуммун онон керунэ сатыыбын.Алта уоннаах тебетун сынньыбат буолар диэн,ити хас биирдии киьи туспа бэйэтин эйэгэтиттэн,дьиэ кэргэниттэн тутулуктаах ини.
Сааьыра барьыт эр
туруйа, 60-х дьахталлар сиэкискэ хайдахтарый. анньыһаллара хайдаҕый диэн ыйыта сатыыбын да ким да хоруй биэрбэт ди. Ити серъёщнай боппуруос олоххо. Ол иһин билэ сатыыбын.
Сааьыра барьыт эр, кырдьа барбыт, сааһырбыт пестик буоһаммат. Онон тычинкаҥ турар эрэ буоллар көҥүл төһө ба5арар оонньуохха сөп
Сааьыра барьыт эр, билбит суох:)))60-ммун туола иликпин.)))Хас биирдии дьахтар доруобуйатыттан тутулуктаах ини.
туруйа, оннук буолбатах, хас киһи барыта талбытынан үлэлиир сааһын уһатынар буоллаҕына бас-баттах барар буоллаҕа, оччого пенсиятыттан аккаастаныан наада, судаарыстыба мооньугар хос муомах буолбат гына. Раз пенсия ылар буоллуҥ да "будь добр освободить штат для молодых", сокуон ону ирдиир. Ол иһин бырабыыталыстыба пенсияҕа тахсар сааһы уһатар инник дьон баар буолан.
пенсион с авто, Прожиточный минимум для пенсионеров – 13198 рублей в месяц;манна ким эрэ ессе иитимньилээх буолла5ына тиийбэт пенсия.Ол иьин улэлиилэр.ПМ тиийбэт буолла5ына улэлиир буолла5ын.Уонна биьиэхэ аспыт,танаспыт сыаната.Биир ерут :пенсиялаах дьон бары эдэр о5олорго сепсеьер(хамнас да5аны ертунэн) улэни былдьаан олорор буолбатахтар.8-9 тыс.вахтёр(консьерж) муоста сууйар улэ.Маннык улэ5э эдэр дьон барбаттар.
туруйа, ээ ол низкооплачиваемай тех.үлэһит туһунан эппэппин ээ, дьиҥнээх бюджет суотугар олорор специалистары этэбин: образование, медицина, культура уо.д.а. эйгэҕэ, били правительство 62 т.с.хамнастыыр дьонун. Олор пенсия анаттылар да уурайаллара наада.
Мин чугас подругам 62 да олох тура олоро суурэ кете сылдьар,улэ бе5ете чааьынай тэрилтэлээх .....быыьыгар залга да суурэр ))))
онон бэйэ5иттэн тутулуктаах быьылаах....
Манна куорат тыаһа дьоно диэн араарыахха сөп. Тыаларга бэйэни көрүнүү биллэн турар аҕыйах. Биир өттүнэн үлэ хамнас, оҕо уруу, сиэннэр. Өй санаа да улахан ураты. Куорат дьоно быдан уратылар. Ол эрэн бу кэлин тыаҕа да 60 саастаахтар эдэрдии эрчимнэннилэр.
Ити биир өрүөл ыйыталаһан да байда. Хайаан 60-ҥа ол олох тохтуой нохо . Өссө тупсар буоллаҕа.
ааптар,билэр дьахтарыҥ туруга хайдаҕый?
ханныгын да иьин 60ннаах тетя сааьын билэн этэр буо.ону барытын суьуох,атах-илии унцох ыарыылара да биллэрэллэр.эдэригэр элбэхтик суурбут (спорт) тетялар атахтара мастыйар буолаталыллар. уопсайынан саастаахтар эдэр дьон энергияларын ылалларын бары да билэр инигит.анардас костуубут,дьуьуммут да ону кордорор. мыччыстыбыт сирэй ,эт-сиин эмиэ кордорор тоьо да аныгылыы оностубуттарын иьин. каждому времени свой срок диэн баар.
. каждому времени свой срок диэн баар,бу олус бэркэ эттиҥ,маны баҕас билиниҥ эрэ табаарыстар.Кэлбит сааһы достойно көрсүөххэ наада,аһары эдэримсийэ сатаабакка.
Бу сааска реакция,харах,тирии мөлтүүр кэмэ.Буоллун,мөлтөөтүн,айылҕаны утары барыллыбат,кыратык бытаарда түһүөххэ сөп.Аһары өрүтэ тэбиэлэммэккэ,эдэрдэри кытары куоталаспакка,сөптөөхтүк аһаан-таҥнан төттөрүтүн киһи хараҕа манна быраҕыллан дьон хайҕабылын ылыахтаах.Мин суруйарым тухары этэ сатыыбын.Кырдьыгынан эттэххэ сорох комменнары ааҕан аһына саныыбын,чэ ол бэйэбэр хааллын.
Бу ордук дьахтар аймахха туһуланар.
Дьэ бу һуруйбуккутун ааҕан баран баттаҕым турбахтыыр, хайдах буолбут киһи күнү һупту быар куустан олорорун ордорорун. Кэм тыыннаах һылдьыам диир киһи үлэлии һатыыр баҕайыта мин ыалым эмээхсин күнү һупту тугу эмэ кынан кутукунайан тахсар тиэргэнин иһигэр мас хайытан дьонун ууга-уокка түһэрэрэ, маһын кыстыыра, хаарын тахсан күрдьэн бооччойоро, тиэргэнин иһин хомуйан кутукунайара. 94-н ааһан баран күн һириттэн барбыта, 100-н тахсыбыт оҕонньор аҕыйах һыллаахха диэр маһын хайытан дьиэтигэр таһар этэ. Мин аҕам тугу да кынара һуох буоллаҕына һаһаанын өрө таҥнары хос атын-атын һиргэ илдьэн һааһылыыра, ол иһин маһын киллэрэн эрэ биэрэрим онтун бэйэтэ хайытан һааһылыыра. Ону дьон һүөргүлүүр курдук кынара маһын һаатао хайытан туруоран биэрбэт диэн. Дьэ онтуҥ эмиэ дьээбэлээх ээ хайытан туруоран биэрээри кыннахха кыйаханар, мөҕөр этэ, ол кыһалҕатыттан киллэрэн эрэ юиэрэҕин. Хотоннорун 75-р диэри хотонноон олорбута. 80-р өбүгэлэригэр аттаммыта. Үйэтин туххары һүөһүгэ үлэлээбитэ, киһи тыыннааҕын тухары хамсыы һылдьыахтаах диэн тыллааҕа. 80-с һылларга биир 80-х оҕонньор честакол олбуорун үрдүнэн хатаастан тахсан уулуссаҕа һытар хардаҕаһы ылан тэлгэһэтин иһигэр быраҕан баран төттөрү эмиэ күрүөтүн үрдүнэн киирэн маһын ылан һаһаанын дьиэкки баран улаханнык һөхтөрбүтэ. 70-х тастыҥ эдьийим былырыыҥҥа дылы от түстүүр этэ. Эһиги буоллаҕына дьэ бытыбыт-ойдубут аатыраҕыт үлэлии һатаан. Онтон ити 70-н ааһан баран аан дойду түһүлгэтигэр баран күрэхтэһэр оҕонньоттору туох дии һаныыргыт буолла.
Киһи онтон тыыннааҕын, хамсанарын тухары тугу кыайарын сыта- тура үлэлии, хамсана сылдьара ордук бөҕө буоллаҕа
Күнү быһа сыта мээрик буоллахха...түргэнник аннараа дойдуга аттанар инибит
Күрүлгэн, 60-саастаах доруобай эр киси,дахтардыан багарар,ол исин эдэр дьахталлары ойох ылан ессэ саастарын усаталлар.
60 саас кэннэ даҕаны доруобуйа эппиэттэһэр буоллкҕына үлэлиир буоллахпыт..
Үлэлээбэт дьоҥҥо син араас дьарык элбэх курдук..
Сорох сиэн көрөр, сорох араас атын дьарык..
Сканди группа бөҕөтө..араас хаамыы, поход эҥин элбэх
Сорохтор хоһоон суруйар группа, сотору сотору түмсэллэр..кинигэ таһаараллар
Сиэр- туом диэн саастаах дьон түмсүүтэ баар..
Интэриэстэринэн көрөн түмсүү элбэх..
Сорох уһанар,сорох иистэнэр диэбит курдук...
60 дьахтар туһунан ыйыппыккыт,биир 60доҕор тетялаахпын, эт сиин мааны , суон соҕус имэриссэргэ бэрт, аны мин кырдьан эрэр буолан 60 мун аастым сэбим турар гынан баран .сиэмэтэ өр кэлбэт, чааһы быһа хачайдыыбын,онуоха тетям астынар аҕай,уһунньуккун оргазмныыбын диэн,баары суруйдум туох да куһаҕаны суоҕу!
Мин тыага олоруохпун наьаа багарабын
Дьон-дьон, киһи-киһи араас, араас ини,
Уонна 40 састаах, 60 саастаах, туох даҕаны улахан атына суох
Һэс бу киһи..
20 сылын элбэҕи билэр ...
3 оронно учугэй буоллаххына билсиэххэ эрэ...
Надежда Николаевна тролль, киһи аатыттан суруксуттаан бүт эрэ! Озабочка киирэн дьон аатыттан дьону хараардар! Куһаҕан да майгылаах киһийдэххин!!!
Тема сүнньүнэн санаа үллэстиитэ....
Багар ким эмит туьаныа диэн ыыттым.
- Алгыс Уйбаан 8914 273 00 02.
- Алгыстаах Елексеен 8914 103 55 35.
- Айылган, алгысчыт 8914 291 23 29.
- Арыйаан, алгысчыт 8914 227 13 68.
- Аар Саарын 8962 731 16 69.
- Кулан 8924 662 28 19.
- Александра Егорова, эмчит, Наахара с. 841143 25 125.
- Чашкин Михаил Фомич, Таатта, Уолба с. 841152 28 321.
- Эдьиий Дора, Дьокуускай к. 33 17 89, 8914 275 09 01.
- Афанасий Сергеев, массажист 8924 662 11 17.
- Сэниэ Илгэ, Лена Леонтьева, 8924 563 52 05,
8914 281 25 45.
- Хатылы Готовцева, эмчит, отоьут 8914 221 59 99.
- Домнуура, Пелагея Захарова, эмчит, сутугу керер
8914 279 92 71.
- Байаана, Сунхалыырова Екатерина Николаевна, Таатта,
Кыйы с. 8924 664 40 48.
- Сууйурхаана, Антонина Моисеева, эмчит, арчыьыт, суру
кеннерееччу 8914 823 19 68, 8924 369 44 51.
-Чугдаара, Матрена Иванова, эмчит, арчыьыт, Амма,
Алтан с. 8967 914 29 58.
- Павлова Надежда Ивановна, илбииьит, субэьит
8914 251 70 72.
- Николаева Юлия Юрьевна, эмчит, уйулгаьыт
8914 270 98 51.
- Сылык, Николай Слепцов, арчыьыт, ыраастыыр
8914 231 39 30.
- Эверстова Люция, эмчит 8914 288 82 10.
- Куйаар Ньыыкас, Николай Софронеев, парапсихолог,
арчыьыт 8914 273 57 79, 8924 166 48 77.
- Иван Чирков, экстрасенс 8914 263 86 29,
8999 244 77 79.
- Дуранов Максим Максимович, кербуеччу, поисковик
8968 157 84 89.
- Дуранова Зоя Алексеевна, эмчит 8962 732 63 73.
- Евдокимова Любовь Петровна, кербуеччу, гадалка
8914 290 10 63.
- Ердашева Парасковья, кербуеччу, Булуу
8965 998 31 56.
- Золотарева Елена Дмитриевна, арчыьыт, кербуеччу
8924 663 51 25.
- Татыйык, Захарова Татьяна, арчыьыт, кербуеччу,
гадания 8914 111 20 04.
- Сарыада, Неустроева Лариса Алексеевна, эмчит,
арчыьыт, гадалка 8914 264 72 30.
- Николаев Алексей Николаевич, арчыьыт 8914 225 29 57.
- Тиэлиги Хотун, Петрова Ирина Кузьминична, эмчит,
травница, Мэнэ Ханалас 8964 417 39 28.
- Саввинова Альбина Николаевна, кербуеччу, арчыьыт,
хомуьунан эмтиир 8924 365 53 11.
- Сайыы Кута, Старостина Анисья Петровна, алгысчыт,
нумеролог 8924 664 00 36, 8914 230 43 15.
- Тимофеев Павел, массажист 8914 272 12 12.
- Филиппова Евдокия Гаврильевна, гадалка 8924 368 6776
- Яковлева Варвара Ивановна, кербуеччу 8984 106 36 02.
- Кривошапкина Татьяна, кербуеччу 8924 460 56 60.
- Сандаара, Макарова Людмила Ильинична, эмчит,
массажист 8924 664 81 13.
- Талбаана, Габышева Татьяна, коуч 8964 424 15 69.
- Петрова Алефтина Григорьевна, мастер рейки,
остеопат 8924 166 51 30.
- Рекова Мария Эдуардовна, эмчит, Эдьикээн
8924 763 97 85.
- Васильева Наталья Егоровна, эмчит, Нам
8914 265 37 68.
- Васильева Софья Николаевна, эмчит, Эдьикээн
8914 264 12 44.
- Винокуров Егор Иннокентьевич, эмчит, массажист
8964 417 05 13.
- Емельянов Иван Софронович, эмчит 8914 274 37 27.
- Уйгу Быйан Сандаара, Дмитриева Александра, коуч,
массажист, остеопат 8914 822 89 88.
- Афанасий Федоров, алгысчыт 8914 271 46 21.
- Седует, эмчит, Булуу, Дьеккен 24534, 8962 732 60 85.
- Дьеьегей Дьегуессэ, унуох тутааччы 8914 262 06 65.
- Урун Уолан Хордогой, арчыьыт 8924 469 54 62.
- Сылык, Николай Слепцов, арчыьыт 8914 241 39 30.
- Чыыбыс кыыьа Кэрээнэ, Любовь Колодезникова,
кербуеччу, ологор муммукка кемелеьер
8999 244 71 17.
- Таас Кыыьа, аналлаах тааска алгыс инэрэр, ебугэни
ситимниир 8914 291 01 16.
- Тимофеева Марианна, уйулгаьыт, нумеролог, сахалыы
аат булан биэрэр 8964 422 95 84.
- Харыскан Кынат, экстрасенс 8962 738 45 91.
- Николаев Юрий Павлович, эмчит, Дьокуускай, эдэр
уол 8984 106 44 39.
- Олесов Николай Николаевич, эмчит, Уус Алдан
8914 279 05 50, 8924 861 98 83.
- Алексей Иванович, ойуун, Хатас, терде Верхоянскай
8924 170 49 17.
- Августина Ильинична Яковлева, эмчит 8914 296 8672.
- Меккюсярова Варвара, гирудотерапевт 8914 221 0844.
- Сырдык, Алексей Божедонов, эмчит 40 94 34.
- Григорий Дарамаев, эмчит 8914 828 47 31.
- Альбина Дарамаева, эмчит 8924 167 01 27.
- Александра Прокопьевна, биотоктаах, тарбахтарынан
эмтиир, массажист 8914 230 13 10.
- Верховцева Тамара Прокопьевна, эмчит, кербуеччу,
Тамалакаан, Уьээ Булуу 8914 102 90 33.
Багар ол бу даннайдара уларыйбыт буолуон сеп, ону сыыьаны ыыппыт диэн мегеейегут, уегээйэгит. Биир лииспин булбатым, киэьэрдэ даганы. Онно биир бачча курдук дьон баар этэ. Махтал.
Атын тема да суох курдук?...
Ответ на тему: 60 сааска киьи хайдах туруктанарый?
|
madlad
|
{}
|
Владивостокка Го оонньууга аан дойду чөмпүйэнээтэ түмүктэннэ - Эдэр Саас
Владивостокка Го оонньууга аан дойду чөмпүйэнээтэ түмүктэннэ
Владивостокка Го оонньууга 41-с төгүлүн ыытыллыбыт аан дойду чөмпүйэнээтэ түмүктэннэ.
Күрэхтэһии бэс ыйын 3-9 күннэригэр Уһук Илин федеральнай университетын кампуһугар ыытылынна.
Чөмпүйэнээти тэрийиигэ Уһук Илин уокуругар Саха сирин бастайааннай бэрэстэбиитэлистибэтэ көхтөөхтүк кытынна диэн иһитиннэрэллэр.
Күөн күрэскэ Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандата тиийэн, Арассыыйа кубогар бастыыр иһин уонна чөмпүйэнээт дьыалабыай бырагырааматыгар кытынна. Тэрээһин дьыалабыай бырагырааматыгар СӨ Го Федерациятын бэрэсидьиэнэ Александр Егоров, «Алмазэргиэнбаан» Бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ Николай Долгунов, СӨ Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын генеральнай дириэктэрэ Владимир Егоров уонна Уһук Илиҥҥэ Саха сирин бастайааннай бэрэстэбиитэлин солбуйааччы Вадим Николаев кыттыыны ыллылар.
Пленарнай сиэссийэҕэ уонна кэпсэтиигэ «гибриднэй интеллект» систиэмэтин тэрийии, компьютер оонньууларын индустриятын сайыннарыы туһунан, уо.д.а. боппуруостары ырыттылар. Маны сэргэ, дьыалабыай быраграама кыттыылаахтара «Росгеология» генеральнай дириэктэрэ Сергей Горьковы, Polymetal сүрүн толорооччу дириэктэрин Виталий Несиһи уонна да атын былаас, биисинэс, аан дойду таһымнаах хампаанньалар бэрэстэбиитэллэрин кытары көрүстүлэр.
Александр Егоров Саха сирин хамаандата күүстээх утарылаһааччылары кытары дьоһуннук киирсибитин бэлиэтээтэ. Сүүмэрдэммит хамаанда чилиэнэ Виктор Павлов: «Бу аан бастакы кыттыыга хамаанда үчүгэйдик кытынна. Арассыыйаҕа бэһис миэстэ, тус зачекка сүүрбэ иһигэр киирдибит. Маннык тэрээһиннэр Го оонньуутугар дьону угуйаллар, көҕүлүүллэр. Онон күрэхтэһиилэр сотору-сотору ыытыллалларыгар эрэнэбит«, — диэтэ. Хамаанда кыттыылаахтара, маны сэргэ, Владивостокка үрдүк үөрэх кыһаларыгар үөрэнэр устудьуоннары кытары көрүстүлэр, чөмпүйэнээт түмүгүн дьүүллэстилэр, экскурсиялаатылар.
Чөмпүйэнээт иитинэн атын интэриэһинэй тэрээһиннэр эмиэ ыытылыннылар. Ол курдук, куорат олохтоохторугар уонна ыалдьыттарга «Genius Extreme» Го аан дойдутааҕы бэстибээлэ, «Тигриная почта» бырайыак биһирэмэ буолла. Биһирэм туһунан сырдаттахха, почта салааларыгар Кыһыл кинигэҕэ киирбит кыыл ойуулаах аккырыыккалар атыыланаллар. Бу атыыттан киирбит харчы Приморье кыраайын үүнээйилэри, кыыллары көрөр-харайар тыытыллыбат сиригэр (заповедникка) наадалаах, туһалаах тэрили ыларга ыытыллар.
Саха сиригэр Го оонньууну сайыннарыыны Саха Өрөспүүбүлүкэтин салалтата өйүүр. Ил Дархан Айсен Николаев аан дойдуга Го оонньуу чөмпүйэнээтин тэрийэр кэмитиэтигэр баар.
Го оонньуу толкуйдуур дьоҕуру эрчийэр, сайыннарар. Быраабылалара судургулар уонна аҕыйах мүнүүтэ иһинэн үөрэтиэххэ сөп. Өссө биир үчүгэйэ, «Игры разумов» саайтка эбэтэр араас сыһыарыылары хачайдаан ылан баран онлайн оонньуохха эмиэ сөп. Бу оонньууну аан дойдуга сэҥээрэллэр, сэргииллэр.
Андрей Тарасенко пиэрмэрдэри кытта улууска тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыы боппуруостарын ырытта
Кэнники сууккаҕа 103 киһи ыарыйда
|
madlad
|
{}
|
Продукт плавл. Янтарь 60% Сыробогатов 400г
Сыр Король Сыров «Сыробогатов» 200г 50%
Сыр плавл. Янтарь 60% Сыробогатов 400г
Сыр плавл. Янтарь 55% Сыробогатов 200г
Сыр плавл. Сливочный 50% Сыробогатов 200г
Сыр плавл. Маасдам 50% Сыробогатов 200г
Сыр плавл. с ветчиной 50% Сыробогатов 200г
Сыр плавленный Дружба «Сыробогатов» 80г 55%
Сыр плавленый Сливочный «Сыробогатов» 80р 50%
Сыр плавленный «Сыробогатов» с ветчиной 80г
14,6 г 1
|
madlad
|
{}
|
БИЛИМ – 2021
үөрэнээччи, устудьуон, маҕыстыраан, аспыраан уонна эдэр учуонай өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмпириэнсийэлэрин
2021 с., кулун тутар 27 күнэ
республиканской научно-практической конференции школьников, студентов, магистрантов, аспирантов и молодых ученых
09.30-10.00 – ZOOM платформаҕа мустуу/ Начало работы платформы ZOOM.
10.00-10.30 – Кэмпириэнсийэ аһыллыыта / Открытие конференции.
10.30-11.30 – Сүрүн мунньах / Пленарное заседание.
12.00-18.00 – Сиэксийэ үлэтэ / Секционные заседания.
Дакылаат эрэгилээмэнэ / Регламент выступления– 5-7 м.
ZOOM сигэ: https://zoom.us/j/5945109166?pwd=ZHBXbE9POFJXT0pSYy8rdVZWTndKUT09
Кэмпириэнсийэ идентификатора: 594 510 9166
Торотоев Гаврил Григорьевич – ХИБҮ АБ ХИНТуоКҮ дириэктэрэ, б.б.х.
Федоров Святослав Игоревич – Ыччат билимин сайдыытын салаатын салайааччыта.
Попова Матрена Петровна - б.б.х., АБ ХИНТуоКҮ СЛХ дассыана, билимҥэ дириэктэри солбуйааччы.
Собакина Ирина Владимировна – ХИБҮ АБ ХИНТуоКҮ устудьуон билим-чинчийэр үлэтин эппиэтинэстээҕэ, б.б.х.
Торотоев Гаврил Григорьевич, ХИБҮ АБ ХИНТуоКҮ СТИуоНСТХ дассыана, б.б.х. Саха тылын көмпүүтэр тылыгар киллэрии.
Илларионов Василий Васильевич, ХИБҮ АБ ХИНТуоКҮ БКХ бэрэпиэссэрэ, б.б.д. Билиҥҥи кэмҥэ олонхону үөрэтии сүрүн хайысхалара.
Башарина Зоя Константиновна, ХИБУ АБ ХИНТуоКҮ СЛХ бэрэпиэссэрэ, б.б.д. Саха литературатыгар научнай хайысхалар.
Ефимова Людмила Степановна, ХИБУ АБ ХИНТуоКҮ КХ бэрэпиэссэрэ, б.б.д. Эрэгийиэн култууратын билим чинчийии аныгы хайысхалара.
Васильева Акулина Александровна, ХИБҮ АБ ХИНТуоКҮ СТИуоНСТХ дассыана, б.б.х. СТИуоНСТХ билим чинчийиитин сүрүн хайысхалара.
Сивцева Наталия Сергеевна, ХИБҮ АБ ХИНТуоКҮ СТЛНКМХ дассыана, б.б.х. Саха тылын оскуолаҕа үөрэтии саҥа хайысхалара.
Атласова Элида Спиридоновна, доцент КСФ ИЯКН СВ РФ СВФУ, к.ф.н. Актуальные направления научно-исследовательской работы студентов кафедры северной филологии.
Андреева Елена Васильевна, доцент КСКСТ ИЯКН СВ РФ СВФУ, к.п.н. Разработка научных подходов в исследовании процессов сервиса и туризма в Республике Саха (Якутия).
Лукина Юлия Сергеевна, студент группы М-ЯНРФ-19. Актуальные направления студенческих научных исследований кафедры якутского языка.
Автор: ПРОГРАММА республиканской научно-практической конференции школьников, студентов, магистрантов, аспирантов и молодых ученых БИЛИМ – 2021
|
madlad
|
{}
|
Алампаттан саҕалаан | КИИН КУОРАТ
Ааптар: Надежда ИЛЬИНА
1926 сыл сэтинньи 2 күнүгэр Саха АССР обкомун уурааҕынан "Чолбон" сурунаал төрүттэммитэ. Сурунаалы Саха АССР Үөрэҕириигэ наркомата уонна "Саха омук" култуурунай-сырдатар уопсастыба тэрийэн таһаарбыттара.
Саха литературатын төрүттэ-эччилэртэн биирдэстэрэ А.И. Софронов-Алампа бастакы эрэдээктэр быһыытынан сурунаал сайдар суолун тосхоллорун уурбута. Онтон ыла "Чолбон" сурунаал саха уус-уран литературатын, искусствотын уонна култууратын сырдатан, саха суруйааччыларын бастыҥ айымньыларын, нуучча уонна омук литератураларын чулуу үлэлэрин тылбааһын саха ааҕааччытыгар тиэрдэр бигэ далаһаҕа кубулуйбута номнуо 95 сыл буолла. Бу кэм устата “Чолбон” сурунаалга Алампаттан, Ойуунускайтан, Күндэттэн саҕалаан үгүс көлүөнэ саха суруйааччылара үлэлээн-хамсаан, айымньыларын бэчээттэтэн кэллилэр.
“Чолбон” сурунаал төрүттэммит историята 1922 сыл муус устар 27 күнүгэр ылыллыбыт Саха Автономиятын кытары быһаччы ситимнээх. Оттон оччотооҕу Саха уобалаһа өрөспүүбүлүкэ быһыытынан статустаммыта бүгүҥҥү күҥҥэ саха норуотугар сүҥкэн улахан суолталаах. Саха Автономнай Сэбиэскэй Социалистическай Өрөспүүбүлүкэтин (Саха АССР) төрүттээбит саха чулуу дьоно М.К. Аммосов, П.А. Ойуунускай, И.Н. Барахов, В.В. Никифоров-Күлүмнүүр сыралаах үлэлэрин, күүстээх туруорсууларын түмүгэр Саха Автономията баар буолбута. Үүнэр көлүөнэ ыччакка тоһоҕолоон, устуоруйаҕа хайдахтаах курдук суолталаах үлэ оҥоһуллубутун саха билиҥҥи интэллигиэнсийэтин биир тутаах бэрэстэбиитэлэ, «Чолбон» сурунаал бас эрэдээктэрэ, Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, кыраайы үөрэтээччи Гаврил Андросов САССР төрүттэммит устуоруйатыгар көрүүлэрин, САССР кытары быһаччы ситимнээх 95 сааһын бэлиэтиир “Чолбон” сурунаал үлэтин туһунан үллэстэр.
Саха Автономнай өрөспүүбүлүкэтин тэриллиитэ: земство
— Саха сиригэр гражданскай сэрии уота күүдэпчилэнэ турар кэмигэр Саха Автономнай өрөспүүбүлүкэтэ тэриллибитэ. Бу биир күнүнэн быһаарыллар ыраас илиискэ илии баттааһын буолбатах этэ. Сүрдээх уустук умсулҕаннаах, мүччүргэннээх түгэннэрдээх, киһи тыына толуктаах даҕаны, бэйэтэ эпопея буолар. “Автономия” диэн тыл оччотооҕу кэмҥэ саха интэллигиэнсийэтин (билиҥҥи саха элиитэтин) өйүгэр-санаатыгар буһуута хаһааҥҥыттан саҕаламмытай диэн боппуруос турар. Мин бу боппуруоһу биир кэмҥэ үөрэтэн турардаахпын. «Сахаларга култуурунай автономия баар буолуохтаах» диэн эппит дьонунан, 1917 с. олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн Василий Васильевич Никифоров-Күлүмнүүр, Алексей Дмитриевич Широких, Гавриил Васильевич Ксенофонтов, Роман Иванович Оросин, Семен Андреевич Новгородов буолаллар. Кинилэр оччотооҕу Саха сирин экэниэмикэтэ тутулуга суох буолуутун, оччотооҕу кэм түөрт таһымнаах бэйэни салайыныытын — земство нөҥүө көрөллөрө. Земство ол саҕана Арассыыйаҕа балачча сайдан эрэр, Сибииргэ саҥа киирэн эрэр билиҥҥинэн бэйэни салайыныы — муниципалитет көрүҥэ буолар. Ону сөптөөх хайысха диэн биһиги дьоммут хаба тардан ыланнар, хотугу уокуруктартан ураты Дьокуускай уокурукка – билиҥҥи киин улуустары, Бүлүү уокуругар уонна Өлүөхүмэ уокуругар киллэртээбиттэрэ. Земство таһыма — нэһилиэк, улуус, уокурук уонна уобалас этэ. Уобалас земскэй быраабатын бэрэссэдээтэлинэн Күлүмнүүр талыллан үлэлээбитэ. Ол таһынан култуурунай автономия диэн тылы көтөхпүттэрэ уонна ити идиэйэҕэ киллэрэр Арассыыйаҕа федеративнай тутул баар буолуохтаах диэн, Саха федералистарын трудовой сойуустара саха интэллигиэнсийэтин бэлитиичэскэй баартыйатын тэрийбиттэрэ. Ол 1200 чилиэннээҕэ, оччотооҕу кэмҥэ сүрдээх улахан бэлитиичэскэй күүс этэ. Ол саҕанааҕы казахтар аатырбыт “Алаш-Орда” баартыйалара 500-600 эрэ чилиэннээҕэ диэн чинчийээччилэр бэлиэтииллэр. 1919 c. ахсынньытыгар Сэбиэскэй былаас тулхадыйбаттык олохтоммута.
1920 сыллаахха баартыйата суох интэллигиэнсийэ бөлөҕүттэн губревкомҥа сир оҥоруутун отделын сэбиэдиссэйинэн олорбут Роман Иванович Оросин автономия диэн боппуруоһу көтөхпүтүгэр, оччотооҕу бэлитиичэскэй былаас уонна бэлитиичэскэй быһыыны-майгыны кэтээн көрөччү ЧК-лар бастаанньа оҥоруутугар буруйдаабыттара. “Оруоһун саагабара” диэн ааттаан 1920 с. атырдьах ыйыгар Дьокуускайга дьыала тэриллэн, саха интэллигиэнсийэтин чулуу бэрэстэбиитэллэрэ: Күлүмнүүр, Роман Оросин, Гавриил Ксенофонтов, Семен Новгородов, Георгий Ефимов, Илья Прядезников дьыалаҕа эриллибиттэрэ. Онно Емельян Ярославскай орооһон, кинилэр репрессияламмакка соҕуруу ыҥырылланнар, онно тиийэн ырааһыраннар Омскайга баар Сиббюро уонна Сибревком диэн бүтүн Сибиири дьаһайар дьаһалталарга тиийэн көрүллүбүттэрэ.
Сибревком иһинэн Сибнац диэн Сибиир норуоттарын дьаһайар отделга Саха подотдела тэриллибитэ. Ол кэмҥэ Ойуунускай Омскайга тиийэн Саха подотделын салайбыта. Уонча саха үөрэхтээҕэ түмсэннэр автономия тэриллиитин, конституция барылын, судаарыстыбаннаска сыһыаннаах докумуоннары оҥорууга үлэлээбиттэрэ. Ойуунускай Сиббюро улахан мунньаҕар эттээх-сииннээх дакылаат оҥорон, Саха сиригэр экэнэмиичэскэй автономия баар буолуохтаах, өрөспүүбүлүкэ иһинээҕи баайтан-дуолтан өрөспүүбүлүкэ бэйэтин бүддьүөтүнэн хааччыныахтаах диэн улахан суолталаах этиини оҥорбута. Кинини биир өйдөөх-санаалаах дьон, Исидор Барахов, Максим Аммосов, Степан Аржаков өйөөбүттэрэ: Омскайтан саҕалаан Дьокуускайынан, Москванан сүрдээх элбэх үлэ-хамнас барбыта. 1922 с. саҕаланыытыттан автономия кэлэр сибикитэ биллэн барбыта, дьон бэлэмнэнэр үлэни ыыппыттара. 1922 с. муус устар 27 күнүгэр Бүтүн Арассыыйатааҕы киин ситэриилээх кэмитиэтин декретинэн Саха Автономнай өрөспүүбүлүкэтэ тэриллибитэ. САССР ревкомун бастакы бэрэссэдээтэлинэн уонна быстах кэмнээҕи совнарком бэрэссэдээтэлинэн П.А. Ойуунускай талыллан үлэлээбитэ.
Ити кэмҥэ Уһук Илиҥҥэ Сибииргэ гражданскай сэрии бара турара. Сэбиэскэй Арассыыйа Японияны кытары сэриигэ кииримээри, 1920-с сс. бэлитиичэскэй оонньуулар түмүктэринэн Уһук Илиҥҥи өрөспүүбүлүкэ диэн ааттаах (билиҥҥи Улан Удэттан саҕалаан Илиҥҥи Бурятия, Чита, Хабаровскай, Амурскай, Владивосток, Камчатка холбоһон) туспа судаарыстыба буолан олороро. Онно монархистар, хомуньуустар, эсердэр да бааллара, демократическай тутуллаах судаарыстыба этэ. Устуоруйа кэрэһилииринэн атамаан Семенов көмөтүнэн Буряттарга автономияны биэрбиттэрэ. Онтон кыбыттаран сэбиэскэй былаас Уда өрүс арҕаа өттүнээҕи буряттарга автономияны биэрэргэ күһэллэр. 1921 с. Ньылхаҥҥа буолбут Сэбиэскэй былааһы утарааччылар мунньахтарын бэрэстэбиитэлэ эсер Петр Куликовскай 1922 с. саҕаланыытыгар Владивостокка тиийэр. 1922 с. кулун тутар бастакы аҥаарыгар Чурапчыга буолбут Сэбиэскэй былаастан босхоломмут Саха уобалаһын сийиэһэ ВЯОНУ (временное якутское областное народное управление) диэн Георгий Семенович Ефимов бэрэссэдээтэллээх бырабыыталыстыбаны тэрийбиттэрэ. Кинилэр «Урукку Арассыыйа империятын үрдүнэн сэбиэскэй былааһы утары охсуһар бары бырабыыталыстыбалары билинэбит, бииргэ охсуһабыт» диэн позициялаахтара. Бу ВЯОНУ бэрэстэбиитэлэ Петр Яковлев арыый хойутуу эмиэ Владивостокка тиийэр. ВЯОНУ тэриллиитигэр киин улуустар делегаттара, Бүлүү, Верхоянскай уокуруктарын бэрэстэбиитэллэрэ кыттыбыт буолан чахчы легетимнэй судаарыстыбаннай тэриллиини үөскэппиттэрэ.
Саха киин ситэриилээх кэмитиэтин тэриллиитэ
Оччотооҕу хомуньуустар салалталара ону көрө олороннор Саха уобалаһыгар автономияны биэрэргэ тиэтэйбиттэрэ. Автономияны туһанан Аммосов, Ойуунускай уонна Барахов үрүҥнэргэ сылдьар саха дьонугар амнистияны биллэртэрэн бастаанньыстар хамсааһыннарын мөлтөппүттэрэ, дьону-сэргэни хаан тохтуутуттан быыһаабыттара. 1922 с. ахсынньы бүтэһик күннэригэр, 1923 с. тохсунньутугар Дьокуускайга Бүтүн Саха сиринээҕи сэбиэттэр учредительнай сийиэстэринэн Саха Автономнай өрөспүүбүлүкэтин бигэргэппиттэрэ. Саха киин ситэриилээх кэмитиэтэ диэн билиҥҥинэн парламент уонна бырабыыталыстыба өрүттэрдээх тэрилтэ тэриллибитэ. Бэрэссэдээтэлинэн Ойуунускай талыллыбыта. Саха киин ситэриилээх кэмитиэтэ Совнарком чилиэннэрин тэрийэн бигэргэппитэ, бастакы бэрэссэдээтэлинэн Исидор Барахов талыллыбыта. Автономия кылгас кэмнээх эпопеята итинник.
Бу сабыытыйа саха омугун судаарыстыбаннаһын иккис түһүмэҕин түстээбитэ. Тоҕо диэтэххэ, история наукатын доктора Анатолий Алексеев миэхэ биир интервьютугар «өбүгэлэрбит Саха сиригэр судаарыстыбаннас элеменнэрин илдьэ кэлбиттэрэ» диэн бэлиэтээн этэн турар. Кэлин 90-c сыллардааҕы суверенитет ылыныыта, мин санаабар, иккис түһүмэх салгыы сайдыыта буолар.
Саха инники кэскилэ
Арассыыйа иһинэн Саха Өрөспүүбүлүкэтэ тэриллибитэ 100 сыла туолуута саха омук өйө-санаата, тыла-өһө, култуурата судаарыстыбаннай тирэхтэрэ – барыта бу 1922 сыллааҕы улахан хамсааһыннартан үөскээбитэ диэн бэлиэтээн этиэхтээхпит.
Сүүс сылын кэнниттэн биһиги, аттаран, анааран көрөр билиҥҥи саха интэллигиэнсийэтэ, саха суруйааччылара өйү-санааны дьоҥҥо-сэргэҕэ тиэрдэр ытык иэспит дии саныыбын. Бу хайысхаҕа үлэ-хамнас барар. Биһиги салалтабыт, бэлиитиктэрбит, судаарыстыбаннай диэйэтэллэрбит интэллигиэнсийэ ырытан, арааран биэрбитигэр кыттыһаннар уопсай норуот сайдыытын идеологиятын, концепциятын оҥоруохтаахтар дии саныыбын. Тоҕо диэтэххэ, аан дойду саҥа хайысханан сайдар, кыраныыссалар суураллан иһэллэр. Интэриниэт нөҥүө биир өйгө-санааҕа, ситимҥэ киирдэ. Саха сирэ наука, тиэхиньикэ сайдыытын үчүгэйдик баһылаан иһэр биир эрэгийиэн быһыытынан саҥа дьиҥи сөпкө өйдөөн, ылынан инники сайдыыбытын торумнаатахпытына суураллан хаалбакка, төрүт үгэспитин, сиэрбитин-майгыбытын, тылбытын-өспүтүн тутан хаалыахпыт дии саныыбын.
САССР 100 сааһын көрсө 95 сааһын бэлиэтиир
Төрүт өйө, ийэ санаата, олоҕун укулаата аныгы кэм ирдэбилинэн уларыйар эргииригэр үктэммит, судаарыстыбаннас саҥа суолун тыырбыт саха омук киһи аймах эйгэтигэр бигэтик өтөн киирэригэр, тус ыырын булунарыгар өбүгэ үгэстэрин сэргэ, саҥа ньымаларга эрэ тирэннэҕинэ табыллара. Саха омук тумус туттар дьоно Василий Никифоров–Күлүмнүүр, Өксөкүлээх Өлөксөй, Алампа Софронов, Былатыан Ойуунускай уо.д.а. ол уларыйыылар мөҥүөннэригэр өбүгэ духуобунай баайыгар тирэнэн литература, бэчээт, искусство, култуура, наука хайысхаларыгар аан бастакы хардыылары оҥорбуттара, саҥа үгэстэр эркээйилэрин охсубуттара. Кэм-кэрдии көрдөрөрүнэн, оччотооҕу саха үөрэхтээхтэрин бастыҥ дьулуурдарын түмэн, үйэлээх үтүө үгэскэ кубулуйан бар дьон барҕа баайын үөскэппит «Чолбон» сурунаал феномена үөскээбитэ. Сурунаал 1926 сыллаахха төрүттэниэҕиттэн ыла саха омук түһүүлээх-тахсыылаах дьылҕатын ындыы гынан тэҥҥэ сүксэн, Гражданскай сэрии бүтэһик долгуннарын, хас эмэ хаттыгастаах репрессиялар балаһаларын, Аҕа дойду Улуу сэриитин уонна кинилэргэ ытарҕа буолбут сут-сутурҕан дьыллары уҥуордаан, хаһыҥҥа да хаарыйтардар, этиҥҥэ да эллэттэр, силлиэҕэ да эрилиннэр, Өксөкүлээх Өлөксөй ойууна эппитинии «дьүһүн кубулуйан да туран», «Кыһыл ыллык», «Уус-уран литература», «Хотугу сулус» ааттарынан тиһигин быспакка бэчээттэнэн испитэ. Итиэннэ төрүт аатын төннөрөн – «Чолбон» буолан, саха дьонун сырдатар, сирдиир аналын күн бүгүҥҥэ диэри сөҕүрүйбэккэ толорор. Билигин эрэдээксийэ былыт саппыт былыргытын таба сырдатарга, айыллар аныгыны сырдык аартыкка туһулуурга дьулуһан, саха духуобунай култууратын, саха искусствотын, саха уус-уран литературатын барҕардар соругу кыһалҕа оҥостон, аныгы олох тэтимигэр уонна ирдэбилигэр сөп түбэһэн, ол эрээри төрүт үгэс ыырыттан тахсыбакка үлэлиир-хамсыыр, айар-тутар. Биһиги ол үлэбитигэр саха бастыҥ суруйааччыларын, кириитиктэрин, учуонайдарын, суруналыыстарын, кыраайы үөрэтээччилэрин түмэргэ, сомоҕолуурга, кинилэр айар үлэлэрин бар дьоҥҥо тиэрдэргэ, киэҥ эйгэҕэ тарҕатарга кыһаллабыт.
|
madlad
|
{}
|
Аллайыаха улууһа — Бикипиэдьийэ
Регион Саха Республиката
Улуус киинэ Чокуурдаах
Урукку аата Чокуурдаах
Иэнэ 107,3 тыһ. км²
• Конфессиялар 3200 киһи
Аллайыаха диэн Саха сирин улууһа. Улуус киинэ — Чокуурдаах бөһүөлэгэ. Олохтоохторун ахсаана — 3,2 тыһыынча киһи (2006 сыллаах ааҕыынан), сирин иэнэ — 107,3 тыһыынча км2 эбэтэр Саха сирин отут гыммыт биирэ. Олохтоох чиҥэ — 0,09 киһи/км2.
2007 сылга улуус киһитин ахсаана 3016 киһи. 2002 сыллааҕы сурутуу түмүгүнэн омуктар ахсааннара уонна өлүүлэрэ маннык: сахалар — 1365 киһи (39,90%), нууччалар — 1154 киһи (33,73%), эбээннэр — 565 киһи (16,52%), дьүкээбиллэр - 79 киһи (2,31%), украйыыннар — 77 киһи (2,25%) уонна атын омуктар — 181 киһи (5,29%).
Аллайыаха улууһун каартата
1 Чокуурдаах бөһүөлэк улуус киинэ 0 2 300
2 Дьүкээбил Оленегорскай Воронцово 140 235
3 Бөрөлөөх Чкалов 180 180
4 Русскай Устье Русскай Устье 120 172
5 Быйаҥныыр Нычалаах 190 129
6 Ойотуҥ, национальнай, көһө сылдьар Ойотуҥ 45 0
Барыта 3 016
Улуус сиригэр Кыталык уонна Одьуогун күөл (сорҕото Абый улууһугар сытар) диэн эркээйи сирдэр бааллар.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Аллайыаха_улууһа&oldid=304972»
Бу сирэйи бүтэһигин 20:23 27 Тохсунньу 2014 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Ил Дархан оҕолордуун көрүстэ — Кэскил
Главная Дойдубут\tИл Дархан оҕолордуун көрүстэ
Ил Дархан оҕолордуун көрүстэ
Эһигинэн киэн тутуннум…
Бэс ыйын 7 күнүгэр А.С. Пушкин аатынан Нуучча Государственнай академическай драматическай тыйаатырын киэҥ уораҕайыгар уһулуччу дьоҕурдаах оҕолору кытта СӨ Ил Дархана Егор Афанасьевич Борисов көрүстэ. Манна өрөспүүбүлүкэ араас муннуктарыттан олимпиадаларга, НПК-га, үҥкүү, муусука, ускуустуба куонкурустарыгар, спортивнай күрэхтэһиилэргэ оскуолаларын, улуустарын, Саха сирин чиэһин Россия, аан дойду таһымыгар ааттаппыт оҕолор муһуннулар.
Егор Афанасьевич саалаҕа киириэн иннинэ оҕолор “Ситиһиигэ хардыылар” диэн быыстапкаларын сирийэн көрдө, хас биирдиилэрин кытта кэпсэттэ. Оҕолор бу оҥоһуктарын туох сыаллаах айбыттарын кэпсээтилэр, үлэлэтэн, хамсатан көрдөрдүлэр.
Быыстапкаҕа киһи сөҕө көрөрө, үөрэрэ элбэх. Холобур, Дьокуускайдааҕы физика-тиэхиникэ лиссиэйин үөрэнээччитэ Петя Кондаков, үс платалаах радиоприемниктаах спутник аппарааты билиһиннэрдэ. Бу аппараат көтө сылдьан атмосфера баттааһынын, температуратын антыанна нөҥүө ыстаансыйаҕа биэрэр.
Эмиэ бу лиссиэйгэ үөрэнэр Андрей Федоров “Уус-Буотама” бизонарийыгар баар бизоннар ураты быһыыларын-майгыларын үөрэтэр бырайыагын кэпсээтэ. Дьокуускай 2 №-дээх оскуолатын үөрэнээччитэ Кузьма Николаев дьиэ усулуобуйатыгар Саха сирин үүнээйилэриттэн дыргыл сыттаах духууну оҥорорго холоммут.
Сунтаар Тойбохойуттан Саша Яковлев түүнүгү уонна дьиэ акылаатын сиир тэллэйи суох гынар прибору айбыт. Саша тыа сиригэр олус туһалыан сөптөөх бу приборугар Егор Афанасьевич патент оҥороругар көмөлөһүөх буолан үөртэ.
Ол быыһыгар эмис, бөдөҥ собоннон аатырар Ньидьили орто оскуолатын II кылааһын үөрэнээччитэ Матвей Данилов А.С. Пушкин остуоруйаларын чинчийэрин иһитиннэрдэ.
“Кэскил” уһуйаан иитиллээччилэрэ ангылычаан тылынан Пушкин хоһоонун ааҕан доргуттулар. Мантан даҕаны атын бырайыактар, аппарааттар, көтөр-сүүрэр тэриллэр, араас үөрэтиилэр улахан сэҥээриини ыллылар.
Егор Афанасьевич быыстапканы көрөн баран, сааланы толору мустубут оҕолору кытта ирэ-хоро кэпсэттэ. Киниэхэ модераторынан бэйэлэрин хайысхаларынан ситиһиилэммит Яна Медведева, Егор Аргунов, София Козлова, Алексей Старостин үлэлээтилэр.
– Сахабыт сиригэр улахан соруктар тураллар. Соторутааҕыта Санкт-Петербурга буолбут экономическай форумҥа дойдубут Президенэ Владимир Путин “Цифровой экономикаҕа” киирии туһунан эттэ, – диэн Егор Афанасьевич аһаҕас кэпсэтиини саҕалаата. – Бу тыл кэннигэр олус элбэх саҥа саһа сытар. Ол курдук политикаттан саҕалаан, үрдүкү технология, инновационнай хамсааһын, экономика, о.д.а. саҥа көрүүлэр. Балары ылсыбатахпытына, биһиги хаалабыт. Ол иһин кэлэр көлүөнэҕэ эрэнэбит. Билигин бу туруоруллубут соруктары быһаарар көлүөнэни иитэн таһаарыахтаахпыт. Ол туһуттан быыстапкаларга, көрүүлэргэ бэйэлэрин талааннарын көрдөрбүт оҕолору көрдүүбүт. Кинилэр буолуохтара биһиги эрэллэрбит.
Быыстапканы көрдүм уонна эһигинэн киэн тутуннум, үөрдүм. Биһиги оҕолорбут барытын оҥоруохтарын, айыахтарын сөбүттэн. Ыччаттарбыт, оҕолорбут ханнык баҕарар туруоруллубут соругу толоруохтарын сөп.
Дьиҥэр, бу көрсүһүүгэ саалаҕа баппат элбэх оҕо баар буолуохтаах этэ. Сахабыт сиригэр талааннаах, араас бырайыактаах, көрүүлээх-билиилээх оҕо элбэх. Мин билэбин, хас биирдии оҕо талааннаах. Тоҕо диэтэххэ -50 кыраадыс тымныылаах, сайынын +40 кыраадыс итиилээх улахан иэннээх сиргэ чэгиэн, үлэһит буолан олоробут. Үлэлиибит, айабыт, сайдабыт. Дьэ, маннык сиргэ олорор оҕолор бары талааннаахтар, – диэн түмүктээн, оҕолор ыйытыыларыгар хоруйдааһынын саҕалаата.
Үс чаас устата тохтоло суох буолбут кэпсэтиигэ оҕолор сүрдээх элбэх ыйытыылары биэрдилэр. Киһи сөҕөрө, оҕолор Ил Дархаҥҥа киһи ылбычча хоруйдаабат ыйытыктарын биэртэлээтилэр. Ол курдук оҕо телестудиятыттан, оскуола тутууларыттан саҕалаан, Өлүөнэ эбэни туоруур муоста, бөҕү арааран угар өҥнөөх иһиттэр, олох-дьаһах хаһаайыстыбата, анал үөрэх кэнниттэн үлэ булуу, гаас, ниэп анал идэлэрин тустарынан, улахан куораттарга спортсменнары түһэрэр, эрчийэр анал дьиэлэр, бэл диэтэххэ, политик Навальнайга тиийэ, о.д.а. ыйытыыларга сөптөөх хоруйдары ылан үөрдүлэр.
Түмүгэр, 2017 сылга “Оҕо хамсааһынын сайдыыгар” түһэриллибит Ил Дархан Граннарын үөрүүлээхтик туттарыы буолла.
Василий ПАК түһэриилэрэ.
|
madlad
|
{}
|
Оҕолорго буруйдааһыны бобуу обществоҕа күүһүлээһини аччатар - Сур Бере | Дневники.Ykt.Ru
16 октября 2018 г., 18:37 468
Статистика көрдөрөрүнэн сокуонунан истибэт оҕолорго дьиэҕэ буруйдааһыны (физические наказание) бобуу оскуолаҕа күүһүлээһини (насилие) аччатар.
Хас да дойдуларга, ол быыһыгар Германияҕа, Саҥа Зеландияҕа уонна Швецияҕа, оҕолору таһыйыы сокуонунан бобуллар. Ол гынан баран иллэр (государства) улахан аҥаардарыгар буруйдааһын үчүгэйин куһаҕанын тула мөккүһүү билиҥҥэ дылы бара турар. Буруйдааһын диэки өттүлэрэ дьиссипилиинэни көннөрөр дииллэр, оттон утарсааччылара буруйдааһын инникитигэр өссө улахан буруйдааһыҥҥа тиэрдэр дииллэр. Френк Элгар (Frank Elgar) уонна кини Канадаттан, Израильтан уонна АХШ-тан коллегалара үлэлэрэ бу кэпсэтиигэ саҥа доводтары аҕалар. Кинилэр ыстатыйалара BMJ Open сурунаалга таҕыста.
Автордар 2003-тэн 2014 сылларга 88 дойду оскуолаларыгар ыытыллыбыт ыйытык дааннайдарын чинчийбиттэр. Анкетанан 11-тэн 25 саастаах 400 тыһ тахса киһи хабыллыбыт. Ырыҥалааһыҥҥа (анализ) учуонайдар дойду сокуонунан буруйдааһыны төһө буолуон сөптөөҕүн учуоттаабыттар, төһө көҥүллээҕин - көҥүлэ суоҕун (холобура, дьиэҕэ төрөппүттэрэ эрэ дуу эбэтэр оскуолаҕа эмиэ). Оннук, 20 дойдуга (холобура, Зимбабве уонна Марокко) туох да бобуу суох, 30 дойдуга толору бобуулаах (Швеция, Германия, Тунис уо.д.а.), хаалбыт дойдуларга (холобура, Великобритания) кыратык көҥүллэнэр — төрөппүттэр эрэ уонна төһө кыалларынан сымнаҕастык (в разумных пределах).
Үлэ көрдөрбүтүнэн уолаттар охсуһууларга кыргыттардааҕар үс төгүл элбэхтик кытталлар — ортотунан сылга түөртэн элбэх. Оттон буруйдааһыны толору бобуулаах дойдуларга кинилэр сэдэхтик охсуһаллар: охсууһулар ахсааннара бобуута суох дойдулардааҕар 13 саастаах уолаттарга 31% аҕыйах. Кыргыттарга оннооҕор кыра — 58%. Онуоха учуонайдар атын кыаллар фактордар дьайыыларын араарбыттар, холобура национальнай дохуот эбэтэр бэйэтигэр тиийинии таһымнара, уонна буруйдааһыны сокуонунан бобуу уонна күүһүлээһин тэҥнэбил (корреляция) баарын көрдөрбүттэр.
Манна эттэххэ бу үлэ оҕону таһыйыы тула мөккүөрдэргэ туочуканы туруорара саарбах. Экспиэрдэр бэлиэтээбиттэринэн тэҥнэбил төрүөт-содул ситимин (причинно-следственная связь) көрдөрбөт. Ити түмүктэри атыннык эмиэ быһаарыахха сөп: оҕо саастарыгар элбэхтик охсуспут дьоннор ордук кытаанах уонна буруйдуур төрөппүттэр буолан тахсаллар уонна буруйдааһыны бобууну утарсаллар. Баҕар икки фактордар (буруйдааһын уонна охсуһуу) үһүс фактор дьайара буолуо. Оннук, сайдыылаах дойдуларга хас да уонча сыл тухары күүс көмөтүнэн буруйу оҥоруу (насильственные преступления) быдан аччаабыт. Ити процесс төрүөтүн тула араас мөккүөрдэр бааллар, онтон сылтаан төрөппүт оҕотун буруйдааһына уонна оскуолаҕа күүһүлээһин аччыырыгар тиэрдиэн сөп.
#гуманитарные_науки, #общество, #сахалыы
17 октября 2018 г., 15:06
Оҕо темпераменыттан тутулуктаах дьигинэ итиннэ. Сорох оҕо кыратык да мөгүүнү ыараханнык ылынар. Сорох оҕо чапчылҕаны эрэ өйдүүр.
18 октября 2018 г., 01:24
13 октября 2019 г., 00:43
Реально ли такая морозостойкая эти портотивные гаражи как утверждают изготовители?
Тут на днях один из популярный изготовителей говорит что до -50 градусов можно даже не включать автозапуск
|
madlad
|
{}
|
Евгений Григорьев Арассыыйа бэчээтин Күнүнэн эҕэрдэлиир | КИИН КУОРАТ
Убаастабыллаах суруналыыстар, сонуннары киэҥник тарҕатар сириэстибэлэр үлэһиттэрэ!
Олохтоох дьаһалта салалтатын уонна тус бэйэм ааппыттан эһигини Арассыыйа бэчээтин Күнүнэн эҕэрдэлиибин!
Аныгы уопсастыбаҕа эһиги үлэҕит суолтатын сыаналыыр уустук: бары олох оргуйар үөһүгэр сылдьабыт – биһигини күн аайы үчүгэй уонна оччото суох сонуннар арыаллыыллар. Дьон үксэ сарсыардатын интэриниэт сонуннарыттан саҕалыыр, сүрүн суолталаах сонуннары хаһыаттан, телевидениеттан уонна радиоттан билэр. Саха сирин олохтоохторугар эһиги бастакынан сүдү кыайыылар уонна ыксаллаах быһыы-майгы түбэлтэлэрин, былаас дьоһун суолталаах быһаарыыларын уонна куорат олоҕун кыһалҕалаах боппуруостарын туһунан иһитиннэрэҕит. Хас биирдии түбэлтэҕэ сөптөөх көрүүгүтүттэн, айар талааҥҥытыттан, сатаан анаалыстыыргытыттан уонна инникини сабаҕалыыргытыттан эһиги ааҕааччыларгыт, көрөөччүлэргит уонна бүтүн уопсастыба социальнай туруктара тутулуктаах.
Саха суруналыыстара уонна таһаарыылара мэлдьи тыл үрдүк маастарыстыбатынан, гражданскай эппиэтинэһинэн уонна дьоҥҥо аламаҕай сыһыанынан биллэрэ. Ол туоһута – элбэх ахсааннаах норуоттар икки ардыларынааҕы, федеральнай уонна өрөспүүбүлүкэтээҕи таһымнаах уһулуччу идэтийии иһин наҕараадалар уонна бочуоттаах ааттар. Саамай сүрүнэ – уопсастыбаҕа үлэнэн ситиһиллибит аптарытыат, ааҕааччыларгыт уонна көрөөччүлэргит ытыктабыллара уонна тапталлара.
Өрөспүүбүлүкэбит уонна киин куораппыт, элбэх дьон билиниитинэн, судаарыстыбаннай уонна чааһынай сонуннары киэҥник тарҕатар сириэстибэлэр ситиһиилээхтик сайдар уонна күрэстэһэр ураты миэстэлэрэ. Мөккүөрдээх санаалар уопсастыбаны кытта кэпсэтиини, дьоҥҥо наадалаах быһаарыылары уонна дьайыылары сөптөөхтүк оҥороллор уонна өйүүллэр. Ол иһин өрөспүүбүлүкэбит уонна киин куораппыт прессатын күүркэтиитэ суох «төрдүс былааһынан» ааҕыахпытын сөп.
Убаастабыллаах суруналыыстар, сонуннары киэҥник тарҕатар сириэстибэлэр үлэһиттэрэ, бэтэрээннэрэ!
Идэлээх бырааһынньыккытынан эҕэрдэлиибин! Баҕарабын эһиэхэ нэһилиэнньэни долгутар тиэмэлэр хаба ортолоругар, уопсастыба сайдыытын чыпчаалыгар сылдьаргытыгар. Айар үлэҕитинэн үрдүккэ көтүүнү, доруобуйаны, тус бэйэҕитигэр уонна чугас дьоҥҥутугар этэҥҥэ буолууну!
Дьокуускай куорат баһылыга Евгений Григорьев
|
madlad
|
{}
|
Петров Николай Михайлович — Бикипиэдьийэ
Петров Николай Михайлович - 1921 сыллаахха Ньурба оройуонун уруккута Кукаакы, билиҥҥитэ Бордоҥ нэһилиэгэр дьадаҥы бааһынай кэргэнигэр төрөөбүтэ.
Маалыкайга ситэтэ суох орто оскуолатын бүтэрэн баран, 1941 сыллаахха Ньурба орто оскуолатын ситиһиилээхтик үөрэнэн бүтэрбитэ. Онтон Маалыкай сельпотун Хатыытааҕы маҕаһыыныгар продавеһынан үлэтин саҕалаабыта. 1944 сылтан Хатыы, Маалыкай оскуолаларыгар математика учууталынан үлэлээбитэ, 1947-1950 сылларга Малдьаҕарга санаторнай-лесной оскуолаҕа үлэлээн баран Хатыыга төннөн кэлэн 1954 сылга дылы оскуолаҕа математиканы үөрэппитэ.
1955 сыллаахха Дьокуускайдааҕы учительскай институту бүтэрэн кэлэн Малдьаҕар, Хатыы сэттэ кылаастаах оскуолатыгар директорадаабыта. Онтон 1961-1964 сылларга Степан Васильев аатынан колхоз правлениетын председателин солбуйааччытынан, 1964 сылтан 1984 сылга диэри салгыы бастаан Малдьаҕар сэттэ кылаастаах, онтон Маалыкай орто оскуолатыгар математика преподавателинэн олус тахсыылаахтык үлэлээбитэ.
Николай Михайлович Петров эдэр ыччаты үөрэтиигэ, иитиигэ олоҕун бүтүннүү анаабыта, нэһилиэктэр общественнай олохторугар активнай кыттыыны ылара – Мэгэдьэк, Малдьаҕар олохтоох советтарыгар 12 төгүл депутатынан талыллан үлэлээбитэ, маҥнайгы сүһүөх партийнай тэрилтэ секретарынан, комсомольскай политическай үөрэхтээһин пропагандиһынан кэккэ сылларга ситиһиилээхтик үлэлээн ааспыта.
Кини РСФСР үөрэхтээһинин туйгуна буолбута, «1941-1945 сыллардаах Аҕа дойду улуу сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин», «Үлэ ветерана» медалларынан, партия уобаластааҕы комитетын, Саха АССР Үрдүкү Советын Президиумун, Профсоюзтар уобаластааҕы Советтарын, Саха АССР Үөрэҕин министерствотын, ЫБСЛКС обкомун бочуотунай грамоталарынан наҕараадаламмыта. Ыччаты үөрэхтээһиҥҥэ, патриотическай тыыҥҥа иитиигэ үтүөлэрин иһин Саха АССР Үрдүкү Советын Президиума 1973 сыл сэтинньи 29 күнүнээҕи Ыйааҕынан Петров Николай Михайловичка «Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала» диэн бочуоттаах ааты иҥэрбитэ.
Ыччаты үөрэтиигэ, иитиигэ уһун үтүө суобастаах үлэтин сыаналаан партия Ньурба оройуоннааҕы комитетын бюротун уонна үлэһиттэр депутаттарын Ньурба оройуонунааҕы Советын исполкомун 1972 сыл кулун тутар 3 күнүнээҕи холбоһуктаах уураахтарынан Петров Н.М. Ньурба улууһун Бочуотун кинигэтигэр киллэриллибитэ.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Петров_Николай_Михайлович&oldid=321416»
1921 сылллаахха төрөөбүттэр
Бу сирэйи бүтэһигин 02:37 10 Сэтинньи 2015 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Идэтийбит парламены тэрийии боппуруостарын дьүүллэстилэр
Кулун тутар 4 күнүгэр Ил Түмэн Судаарыстыбаннай Мунньаҕын судаарыстыбаны тутуутуга уонна сокуону оҥорууга сис кэмитиэтин кэҥэтиллибит мунньаҕа буолан ааста.
Мунньах кыттыылаахтара СӨ Ил Дарханын Ил Түмэҥҥэ оҥорбут Анал этиитигэр олоҕуран, идэтийбит парламены тэрийии боппуруостарын дьүүллэстилэр. Сүрүн дакылаата сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ Алексей Еремеев оҥордо.
Алексей Еремеев бэйэтин дакылаатыгар СӨ Ил Дархана А.С. Николаев Ил Түмэн дьокутааттарыгар, өрөспүүбүлүкэ уопсастыбаннаһыгар туһаайбыт Анал этиитигэр идэтийбит парламеҥҥа көһүү туһунан толкуйдуулларыгар этии киллэрбитин санатта. Айсен Сергеевич идэтийбит дьокутааттар ахсааннарын элбэтэргэ, баартыйалартан ананар дьокутааттар ахсааннарын аҕыйатарга, биир мандааттаах дьокутааттар ахсааннарын элбэтэргэ бэйэтин көрүүтүн иһитиннэрбитэ. Бу уларыта тутуу парламент сокуону оҥоруу өттүгэр үлэтин биллэ түргэтэтиэхтээх уонна көдьүүһүн үрдэтиэхтээх. Судургутук эттэххэ, федеральнай бэбиэскэни кытта тэҥҥэ хардыылыырын ситиһиэхтээх.
Сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ парламены тэрийиигэ федеральнай сокуонунан хааччахтааһыннар көрүллэллэрин бэлиэтээтэ. Ол курдук, 500 тыһыынчаттан 1 мөлүйүөҥҥэ диэри нэһилиэнньэлээх РФ субъегын парламена 25-тэн итэҕэһэ суох уонна 70-тан элбэҕэ суох дьокутааттаах буолуохтааҕын эттэ.
Алексей Еремеев иһитиннэриитинэн, үлэлиир бөлөх парламены тэрийии хас да көрүҥүн үөрэтэн көрбүт. Онуоха икки палаталаах парламент тэриллиитэ тута бэбиэскэттэн уһуллубут. Икки палаталаах парламеҥҥа сокуоннары оҥоруу, көрүү уонна бигэргэтии үлэтэ өссө эбии бытаарара сэрэйиллэр. Ол да иһин буолуо, күн бүгүн Арассыыйа биир да эрэгийиэнигэр икки палаталаах парламент үлэлээбэт.
Маны таһынан, Алексей Ильич дакылаатын кэмигэр пленарнай мунньахтары 2 ыйга биирдэ ыытар регламены саҥаттан көрүөххэ наада диэн бэлиэтээтэ. Кини федеральнай киинтэн хаалбакка үлэлииргэ элбэх пленарнай мунньах ыытыллыахтааҕын иһитиннэрдэ.
Сис кэмитиэт салайааччыта биир мандааттаах дьокутааттар ахсааннарын төһө кыалларынан оннунан хаалларан, парламент быыбарданар тутулун харыстыахха диэн эттэ. “Туох да диэбит иһин, биир мандааттаах дьокутааттар уокуруктарын дьонун-сэргэтин интэриэстэрин көдьүүстээхтик көмүскүүллэр”, – диэтэ.
Онон биир мандааттаах уокуруктар ахсааннарын, ол иһигэр Аартыка уокуругун оннунан хаалларарга, Дьокуускайга өссө эбии биир мандааттаах уокуругу тэрийиэхпитин сөп диэн иһитиннэрдэ.
Салгыы Алексей Ильич федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран, баартыйалартан 12 дьокутааты таларга этии киллэрдэ. Ол эбэтэр саҥа идэтийбит парламеҥҥа уопсайа 48 норуот дьокутаата баар буолуон сөп. Ол иһигэр 36 дьокутаат биир мандааттаах уокуруктан, 12 – баартыйалар испииһэктэринэн.
Сис кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ дьокутааттар ахсааннарын аҕыйатыы – бүтүн Арассыыйатааҕы көстүү диэтэ. Ол курдук, 2019 сылтан саҕалаан 8 эрэгийиэҥҥэ: Алтай уонна Марий Эл өрөспүүбүлүкэлэригэр, Приморскай уонна Хабаровскай кыраайдарга, Тула, Кострома, Кировскай, Липецкай уобаластарга норуот дьокутааттарын ахсаанын аҕыйаппыттарын эттэ.
Парламентарий идэтийбит дьокутааттар ахсааннарын элбэтии – парламент ороскуотун үрдэтэр диэн бэлиэтээтэ.
Алексей Еремеев дакылаатын түмүктээри туран, нэһилиэнньэ интэриэһин учуоттуур, итиэннэ кэмигэр уонна көдьүүстээхтик сокуону оҥорор парламены тэрийэргэ сөптөөх быһаарыныыны ылыныахтаахпыт диэн тоһоҕолоото.
Мунньах кэмигэр норуот дьокутааттарыттан уонна уопсастыбаннас бэрэстэбиитэллэриттэн үгүс ыйытыы уонна этии киирдэ.
Кэҥэтиллибит мунньах үлэтин хаамыытын кытта “Ил Түмэн” хаһыат аныгыскы нүөмэриттэн сиһилии билсээриҥ.
|
madlad
|
{}
|
Дыгын оонньууларын өйөөһүнү салгыы үрдэтэр баҕа санаалаахпыт! | КИИН КУОРАТ
Улуу Туймаада уйгу тунах ыһыаҕа чугаһаан иһэр.
Ыһыах дьонун, күндү-мааны ыалдьыттары сэргэхситэр, уйулҕаны уһугуннарар Дыгын оонньуулара болҕомто киинигэр тураллар. Сүүмэрдиир түһүмэхтэр тургутууларын, буһууну-хатыыны ааспыт 12 эр бэрдэ ириэнэх иҥиирдэрэ лачыгыраан, быыппастар былчыҥнарынан оонньоомохтоон, кылаан чыпчаалларыгар тиийэн эрдэхтэрэ. Бэрт бэрди баһыйыаҕа, үчүгэй үчүгэйи бүдүрүтүөҕэ. Муҥутуур кыайыылаахха “Прогресс” тутуу тэрилтэтэ 1 мөл. солк., миэстэҕэ тиксибиттэргэ “Охотный двор” квадроцикл, «Carmen» атыы дьиэтэ матасыыкыл туруортаабыттарын курдук сүдү бириистэргэ тиксиэхтэрэ, албан ааттара, суон сурахтара киэҥ сиринэн дуораһыйа көтүөҕэ!
Үтүө дьыаланы оҥоруу хаһан баҕарар үчүгэй өйдөбүлү үөскэтэр, дьон-норуот биһирэбилин ылар, махталынан туһанар. Биһиги бүгүн Дыгын онньууларыгар сүрүн бирииһи үһүс сылын туруорар “Прогресс” тутуу тэрилтэтин бас-көс салайааччыта Алексей Семенович Пинигини кытта кэпсэттибит.
— Алексей Семенович, Дыгын оонньууларын үһүс төгүлүн спонсордаан эрэҕин. Спорка эрэ буолбакка, үлэ, олох атын салааларыгар, биирдиилээн дьоҥҥо эмиэ көмөлөһөҕүн. Туох сыаллаах-соруктаах спонсордыыгыный?
— Дьокуускай куорат дьаһалтатыгар Дыгын оонньууларын быйыл үһүс төгүлүн спонсордыырга сөбүлэҥмитин бу саас биллэрбиппит. Сорохтор «харчылара элбээбит”, “киһиргииллэр” диэн сыыһа өйдүүллэр. Оннук буолбатах. Бастатан туран, көмөнү оҥорору биир киһи быһаарбат, биһи тэрилтэбит, коллективпыт быһаарыныы ылар. Мин соҕотоҕун быһаарбаппын. Онуоха хайдах-туох үлэлээн, инники диэки сайдан иһэрбит улахан оруоллаах. Сахалыы өс хоһооно баар: “Сүгэ кыайбатаҕын сүбэ кыайар” диэн. Саха киһитэ буоларым быһыытынан онон сиэттэрэбин. Уонна Дыгын оонньуулара сахалыы көрүҥнэр. Саха норуотун култууратын, үгэстэрин, историятын арылхайдык көрдөрөр. Ааспыт үтүө үгэстэри умнуо суохтаахпыт. Ону эбии сайыннаран, өссө үрдүк таһымҥа таһаарыахтаахпыт, хаҥатыахтаахпыт уонна кэлэр көлүөнэлэрбитигэр тиэрдиэхтээхпит. Ол ытык иэспит буолар. Спорт – чэгиэн буолуу, доруобуйа көстүүтэ.
— Бэйэҥ спорка туох сыһыаннааххыный?
— Спортивнай дьиэ кэргэҥҥэ иитиллибитим. Онон олохпор спорт куруутун баар. Аҕам Семен Семенович Пинигин уонча сыл Чурапчы оройуонун спорка кэмитиэтин салайбыта, 1970-80-с сылларга. Дуобатчыт. Быраатын, Саха сирин хас да төгүллээх чөмпүйүөнүн Уйбаан Сэмэнэбис Пинигини, дьон билэр. Күрэхтэһии да күрэхтэһии! Хамаанда хомуйуутун түбүгэ, сбордар, күрэхтэһиилэри быһаарсыылар. Тааттаҕа, Майаҕа, Намҥа тиийэллэр. Манчаары спартакиадаларын, Спортивнай оонньуулары кыайаллара. Бэйэм спортсаалаттан тахсыбат этим. Тренердэрим улуу тренер Д.П. Коркин иитиллээччилэрэ, аан дойду оҕолорун призера Семен Прокопьевич Макаров, профтехучилищеҕа суоппар идэтин ыларбар үтүөлээх тренер Афанасий Афанасьевич Лугинов, учуонай Виктор Викторович Отделкин этилэр. Төрөппүт уолум Нерюнгриттааҕы футбол оскуолатын бүтэрэн, билигин Москва биир киин кулуубугар оонньуур.
— Ханна үлэлээн-хамсаан, “Прогресс” тутуу тэрилтэтин тэрийбиккиний?
— Армияҕа икки сыл суоппарынан сулууспалаан кэлэн баран, үөрэххэ киирэн, тустуунан дьарыктанарбын тохтоппутум. Болҕомтобун үөрэххэ, идэ ыларга туһаайбытым. Тыа хаһаайыстыбатын институтугар экономист үөрэҕин, кэлин юрист, хайа инженерин үөрэхтэрин бүтэртээбитим. Дьокуускайдааҕы көтөр фабрикатыгар атыы-эргиэн экономиһынан үлэлээбитим. Онтон Намҥа алмаас кырыылыыр собуокка дириэктэри солбуйааччынан үлэлээбитим. Бу икки бөдөҥ хозрасчетнай тэрилтэ миигин үлэни тэрийэргэ, харчыны оҥорорго үөрэппиттэрэ. Итинник, кыраттан саҕаламмыта. Бастакы тэрилтэбин 2008 с. регистрациялаабытым. Үлэһиттэринэн орто саастаах, армияҕа сылдьыбыт, үрдүк үөрэхтээх, дьиэ кэргэттэрдээх, өйдөрүн туппут, эрэллээх дьону ылаттаабытым.
— Аан бастаан туппут объеккыт?
— Бастаан өрөмүөн, реконструкция үлэлэриттэн саҕалаабыппыт. Улуустары кытта кэпсэтэн, дуогабардаһан үлэлиибит. Сыыйа таас дьиэлэргэ ылсыбыппыт, социальнай объектары – оскуолалары, уһуйааннары тутаттаабыппыт. Тутуулар хаачыстыбаларыгар ирдэбил кытаанах. Исписэлиистэр оруоллара улахан, барыта уопутунан кэлэр. Үчүгэйдик үлэлээтэххэ, тутуулар аргыый аҕай баран иһэллэр. Үлэһиттэрим бары анал идэлээх дьон.
— Спонсор быһыытынан аан бастаан хаһан көмөлөһөн барбыккытый?
— Дойдубуттан. Чурапчы нэһилиэгэр уон объегы туппуппут. Көмөҕө наадыйар кыамматтар, кырдьаҕастар, оҕолор элбэхтэр. Көмөбүт кээмэйэ 20 мөл. солк. кэриҥэ буолла.
— Көмө оҥордоххо, тэрилтэҕит мөлтөөн хаалбат дуо?
— Көмөбүт тэрилтэ ылар барыһыттан барар, атын источник суох. Көмөлөһөр буоллаххына, аатыҥ-суолуҥ биллэр буолар. Ол аата – имиджиҥ үрдүүр, репутацияҥ тупсар. Биһи курдук биисинэскэ үлэлээччилэргэ ол олус наадалаах. Дьон биһигини кытта үлэлэһэр буолар. Тылгын толорор, кырдьыксыт, чиэһинэй, дьоҥҥо туһалаах буоларыҥ эрэйиллэр. Уопсастыбаннай хайысхалаах үлэлиибит. Үлэлиир, олорор сириҥ олоҕор-дьаһаҕар кыттыаххын, дьоҥҥо көмөлөһүөххүн, дьон олоҕун өйдүөххүн, көмөлөһүөххүн наада. Дьон биһигини кытта үлэлэһэллэрин туһугар. Ити сыалтан биһиги итинник суолу тутуспуппут. Уонтан тахса сыл үлэлии олоробут. Үчүгэй баҕайы кырдьаҕас учууталлардаах этим, кинилэр мындыр сүбэлэрин умнубаппын. Бэйэбин кытта бииргэ үөрэммит оҕолор билигин элбэхтэр. Ситиһиилэрдээхтэр, бэйэлэрэ тэрилтэлэрдээхтэр. Үтүөнү оҥорор дьон өссө күүһүрэллэр, кыаҕыраллар дии саныыбын.
— Дыгын оонньууларыгар быйыл 1 мөл. солк. туруораҕыт, онтон салгыы хайдах буолуоҕай?
— Салгыы эмиэ итинник баран иһиэхпит. Дыгын оонньууларын илдьэ сылдьыа этибит. Дьон да биһигини ылынан, үөрэнэн эрэр. Дьокуускай куорат дьаһалтатын баһылыга Евгений Григорьевка, куорат физкультураҕа уонна спорка управлениетын начаалынньыга Константин Бурцевка, Саха многоборьетын федерациятыгар Иннокентий Макаровка бииргэ үлэлэһэллэригэр, хамсатыылаах дьаһаллары ылалларыгар махталбыт улахан. Аан дойду балаһыанньата тупсан, үлэбит-хамнаспыт табыллан иһэрэ буоллар, Дыгын оонньууларын бириэмийэтин улаатыннаран, үрдэтэн иһиэ этибит.
— Спортсменнар норуокка кыайыыны аҕалаллар, киэн туттууну үөскэтэллэр. Спорт – норуот, нация күүһэ-уоҕа бу баар диэн духуобунай баайы-дуолу бэлэхтиир. Дыгын оонньууларыгар кыттар күүстээх-кыахтаах уолаттарбытын өйөөһүн тыһыынчанан дьон үөрүүтэ. Дьоҥҥо анаан үлэлиигит, көмөлөһөҕүт. Саха спорда сайдарын, көрдөрүүлэр тупсалларын туһугар. Үтүө дьыалаҕа, дьоһун аакка, үтүө дьоҥҥо киһи бэйэтинэн сыстар. Махтал буоллун, Алексей Семенович, үтүө дьыалаҕар, уҕараабат көмөҥ, өйөбүлүҥ иһин!
|
madlad
|
{}
|
СӨ Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ
Людмила Вербицкая буруйа суоҕа билиннэ
СӨ Доруобуйа харыстабылын миниистирин урукку солбуйааччытын Людмила Вербицкаяны Дьокуускай куораттааҕы суут толору буруйа суоҕунан аахпыт уонна реабилитацияланар быраабы биэрбит. Сутт бу сарсыарда...
Былырыын доруобуйа харыстабылын ситимигэр ыстааты сарбыйыы, учаастак балыыһаларын сытар куойкаларын сабаттаан, олору быраас амбылатыарыйатыгар кубулутуу үүнэ-тэһиинэ суох ыытыллыан, уопсастыбаннас,...
Саха сирин былаастара первичнэй звеноҕа үлэлиир мэдэссиинэ үлэһиттэрин бириэмийэлиэхтэрэ.
Дьокуускай медкиинин кылаабынай бырааһа миниистир солбуйааччытынан ананна
СӨ Доруобуйа харыстабылын миниистирин бастакы солбуйааччытынан Алексей Яковлев ананна. Бу туһунан Айсен Николаев Твиттергэ сирэйигэр суруйбут.
Сунтаар улууһугар доруобуйа харыстабылын икки эбийиэгин капитальнай өрөмүөнүгэр федеральнай бүддьүөттэн 27 мөл.солк. көрүллүөҕэ. Бу туһунан СӨ Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин...
Миниистир БОРИСОВА: “Бэрдэ суох ньыманы туттан эрэбит”
Кэнники кэмҥэ саамай суолталаах министиэристибэлэрбит тугу тиритэ-хорута үлэлии-хамныы сылдьалларын соччо-бачча билбэппит. Онон бэс ыйын ортото премьер-миниистир Солодовы кытта пресс-кэмпириэнсийэҕэ...
Олунньу 20 күнүгэр Аллайыаха улууһун Русскай Устье сэлиэнньэтигэр саҥа фельдшерскэй-акушерскай пуун арылынна. Бу туһунан СӨ Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин пресс-сулууспата...
|
madlad
|
{}
|
Слова из слова ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ с одной измененной буквой
Не найдено слов если заменить букву 1 (�).
Не найдено слов если заменить букву 2 (�).
Не найдено слов если заменить букву 3 (�).
Не найдено слов если заменить букву 4 (�).
Не найдено слов если заменить букву 5 (�).
Не найдено слов если заменить букву 6 (�).
Не найдено слов если заменить букву 7 (�).
Не найдено слов если заменить букву 8 (�).
Не найдено слов если заменить букву 9 (�).
Не найдено слов если заменить букву 10 (�).
Не найдено слов если заменить букву 11 (�).
Не найдено слов если заменить букву 12 (�).
Не найдено слов если заменить букву 13 (�).
Не найдено слов если заменить букву 14 (�).
Не найдено слов если заменить букву 15 (�).
Не найдено слов если заменить букву 16 (�).
Не найдено слов если заменить букву 17 (�).
Не найдено слов если заменить букву 18 (�).
Не найдено слов если заменить букву 19 (�).
Не найдено слов если заменить букву 20 (�).
Не найдено слов если заменить букву 21 (�).
Не найдено слов если заменить букву 22 (�).
Не найдено слов если заменить букву 23 (�).
Не найдено слов если заменить букву 24 (�).
Не найдено слов если заменить букву 25 (�).
Не найдено слов если заменить букву 26 (�).
Не найдено слов если заменить букву 27 (�).
Не найдено слов если заменить букву 28 (�).
Не найдено слов если заменить букву 29 (�).
Не найдено слов если заменить букву 30 (�).
Не найдено слов если заменить букву 31 (�).
Не найдено слов если заменить букву 32 (�).
Не найдено слов если заменить букву 33 (�).
Не найдено слов если заменить букву 34 (�).
Не найдено слов если заменить букву 35 (�).
Не найдено слов если заменить букву 36 (�).
Не найдено слов если заменить букву 37 (�).
Не найдено слов если заменить букву 38 (�).
Не найдено слов если заменить букву 39 (�).
Не найдено слов если заменить букву 40 (�).
Не найдено слов если заменить букву 41 (�).
Не найдено слов если заменить букву 42 (�).
Не найдено слов если заменить букву 43 (�).
Не найдено слов если заменить букву 44 (�).
Не найдено слов если заменить букву 45 (�).
Не найдено слов если заменить букву 46 (�).
Не найдено слов если заменить букву 47 (�).
Не найдено слов если заменить букву 48 (�).
Не найдено слов если заменить букву 49 (�).
Не найдено слов если заменить букву 50 (�).
Не найдено слов если заменить букву 51 (�).
Не найдено слов если заменить букву 52 (�).
Не найдено слов если заменить букву 53 (�).
Не найдено слов если заменить букву 54 (�).
Не найдено слов если заменить букву 55 (�).
Не найдено слов если заменить букву 56 (�).
Не найдено слов если заменить букву 57 (�).
Не найдено слов если заменить букву 58 (�).
Не найдено слов если заменить букву 59 (�).
Не найдено слов если заменить букву 60 (�).
Не найдено слов если заменить букву 61 (�).
Не найдено слов если заменить букву 62 (�).
Не найдено слов если заменить букву 63 (�).
Не найдено слов если заменить букву 64 (�).
Не найдено слов если заменить букву 65 (�).
Не найдено слов если заменить букву 66 (�).
Не найдено слов если заменить букву 67 (�).
Не найдено слов если заменить букву 68 (�).
Не найдено слов если заменить букву 69 (�).
Не найдено слов если заменить букву 70 (�).
Не найдено слов если заменить букву 71 (�).
Не найдено слов если заменить букву 72 (�).
Не найдено слов если заменить букву 73 (�).
Не найдено слов если заменить букву 74 (�).
Не найдено слов если заменить букву 75 (�).
Не найдено слов если заменить букву 76 (�).
Не найдено слов если заменить букву 77 (�).
Не найдено слов если заменить букву 78 (�).
Не найдено слов если заменить букву 79 (�).
Не найдено слов если заменить букву 80 (�).
Не найдено слов если заменить букву 81 (�).
Не найдено слов если заменить букву 82 (�).
Не найдено слов если заменить букву 83 (�).
Не найдено слов если заменить букву 84 (�).
Не найдено слов если заменить букву 85 (�).
Не найдено слов если заменить букву 86 (�).
Не найдено слов если заменить букву 87 (�).
Не найдено слов если заменить букву 88 (�).
Не найдено слов если заменить букву 89 (�).
Не найдено слов если заменить букву 90 (�).
Не найдено слов если заменить букву 91 (�).
Не найдено слов если заменить букву 92 (�).
Не найдено слов если заменить букву 93 (�).
Не найдено слов если заменить букву 94 (�).
Не найдено слов если заменить букву 95 (�).
Не найдено слов если заменить букву 96 (�).
Не найдено слов если заменить букву 97 (�).
Не найдено слов если заменить букву 98 (�).
Не найдено слов если заменить букву 99 (�).
Не найдено слов если заменить букву 100 (�).
Не найдено слов если заменить букву 101 (�).
Не найдено слов если заменить букву 102 (�).
Не найдено слов если заменить букву 103 (�).
Не найдено слов если заменить букву 104 (�).
Не найдено слов если заменить букву 105 (�).
Не найдено слов если заменить букву 106 (�).
Не найдено слов если заменить букву 107 (�).
Не найдено слов если заменить букву 108 (�).
Не найдено слов если заменить букву 109 (�).
Не найдено слов если заменить букву 110 (�).
Не найдено слов если заменить букву 111 (�).
Не найдено слов если заменить букву 112 (�).
Не найдено слов если заменить букву 113 (�).
Не найдено слов если заменить букву 114 (�).
Не найдено слов если заменить букву 115 (�).
Не найдено слов если заменить букву 116 (�).
Не найдено слов если заменить букву 117 (�).
Не найдено слов если заменить букву 118 (�).
Не найдено слов если заменить букву 119 (�).
Не найдено слов если заменить букву 120 (�).
Не найдено слов если заменить букву 121 (�).
Не найдено слов если заменить букву 122 (�).
Не найдено слов если заменить букву 123 (�).
Не найдено слов если заменить букву 124 (�).
Не найдено слов если заменить букву 125 (�).
Не найдено слов если заменить букву 126 (�).
Не найдено слов если заменить букву 127 (�).
Не найдено слов если заменить букву 128 (�).
Не найдено слов если заменить букву 129 (�).
Не найдено слов если заменить букву 130 (�).
Не найдено слов если заменить букву 131 (�).
Не найдено слов если заменить букву 132 (�).
Не найдено слов если заменить букву 133 (�).
Не найдено слов если заменить букву 134 (�).
Не найдено слов если заменить букву 135 (�).
Не найдено слов если заменить букву 136 (�).
Не найдено слов если заменить букву 137 (�).
Не найдено слов если заменить букву 138 (�).
Не найдено слов если заменить букву 139 (�).
Не найдено слов если заменить букву 140 (�).
Не найдено слов если заменить букву 141 (�).
Не найдено слов если заменить букву 142 (�).
Не найдено слов если заменить букву 143 (�).
Не найдено слов если заменить букву 144 (�).
Не найдено слов если заменить букву 145 (�).
Не найдено слов если заменить букву 146 (�).
Не найдено слов если заменить букву 147 (�).
Не найдено слов если заменить букву 148 (�).
Не найдено слов если заменить букву 149 (�).
Не найдено слов если заменить букву 150 (�).
Не найдено слов если заменить букву 151 (�).
Не найдено слов если заменить букву 152 (�).
Не найдено слов если заменить букву 153 (�).
Не найдено слов если заменить букву 154 (�).
Не найдено слов если заменить букву 155 (�).
Не найдено слов если заменить букву 156 (�).
Не найдено слов если заменить букву 157 (�).
Не найдено слов если заменить букву 158 (�).
Не найдено слов если заменить букву 159 (�).
Не найдено слов если заменить букву 160 (�).
Не найдено слов если заменить букву 161 (�).
Не найдено слов если заменить букву 162 (�).
Извините, слов образованных из ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ не найдено.
слова на раз слова с приставкой на слова заканчивающиеся на улька слова оканчивающиеся на ери слова которые заканчиваются на оз
|
madlad
|
{}
|
[] Молодежка 6 Сезон 1` 2` 3` 4 Серия Смотреть Онлайн. >j9 Молодежка 6 Сезон 1` 2` 3` 4 Серия Смотреть Онлайн.
[] Молодежка 6 Сезон 1` 2` 3` 4 Серия Смотреть Онлайн. >j9 Молодежка 6 Сезон 1` 2` 3` 4 Серия Смотреть Онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. !z0 Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. 20.04.2018
ONLINE Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. ONLINE Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия в хорошем качестве
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. все серии
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн hd 720p
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия смотреть онлайн Смотреть все
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал 2018 серия смотреть онлайн
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал.Новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. 2018 смотреть онлайн онлайн/Амедиатека/Новинки.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. скачать в хорошем качестве 2018.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн все сезоны и серии в HD.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий
СТРИМ новая серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы.Новый сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. дата выхода, смотреть.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия сериал 2018 смотреть онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. (lostfilm 2018) русская озвучка.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал 2018 Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия смотреть онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн.Новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. 2018 смотреть онлайн онлайн/Амедиатека/Новинки.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала.смотреть Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. на русском
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. все серии подряд (2018 LostFilm, Amedia)
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии.Сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. 1-13,14,15 серия LostFilm
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы.смотреть Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. на русском
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сезон, серия (Lostfilm 2018) Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. Все серии.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы.Новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. 2018 смотреть онлайн онлайн/Амедиатека/Новинки.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. (сериал 2018) 1,2,3,4,8 серия смотреть онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. все серии в озвучка LostFilm онлайн. смотреть онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть, смотрите Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. Смотреть онлайн премьера новой серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон.смотреть 8 серию Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. 7 сезона онлайн, даты выхода.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала.Сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. дата выхода, смотреть.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал.смотреть Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. на русском
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сезон, серия (Lostfilm 2018) Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. Все серии.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. все серии.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий.WATCH~~~ Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. лостфильм (2018)
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. (Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. )- Новые серии.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. скачать торрентом.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы.Новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. 2018 смотреть онлайн онлайн/Амедиатека/Новинки.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
Сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. все серии подряд смотреть онлайн в хорошем HD качестве.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. 1-7,8 серия (сериал 2018 LostFilm, Amedia) смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн.(Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. )- LostFilm(лостфильм),Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. Амедиатека.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. (Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. )- Новые серии.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть список новых серий.Новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. 2018 смотреть онлайн онлайн/Амедиатека/Новинки.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. (Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. )- Новые серии.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть онлайн.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. (lostfilm 2018) русская озвучка.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новости сериала Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сколько серий
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые серии Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
смотреть онлайн сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. онлайн Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. серия.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сезон Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. fb
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы» fb
[Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.] fb
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сериалы» рус
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы онлайн» кф
```Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.``` кф
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы онлайн» ok
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы онлайн» ua
"Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть" кф
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы» ok
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы онлайн» fb
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы онлайн» by
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы» kz
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. смотреть сериалы» ok
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы онлайн» рус
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. vk
«Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериалы» by
``Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.`` рус
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. новые сериалы Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн. сериал
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,,,,.сериал.,.2018...Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,,,,серия,.,смотреть.,,онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,.серия.,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,,новости.,,сериала.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,.,,все.,.серии,,.в...озвучка,,,LostFilm.,,онлайн..,.смотреть,.,онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,.,сериал.,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,..онлайн.,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,,новые,,,сериалы.,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,,новые...серии
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,.,серия,.,сериал,.,2018.,.смотреть.,,онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,,новые,.,сериалы,.,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,.онлайн.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,.,.смотреть.,,онлайн.,.в,..хорошем..,качестве.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,,,.,lostfilm.,.скачать.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,.смотреть,,.список.,,новых..,серий,,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,.,сколько,.,серий,,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,смотреть...сезон.,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,сериал
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,.серия..,смотреть,,.онлайн,.,Смотреть.,,все
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн....сериал,,,2018,..серия,,,смотреть.,.онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн....сколько..,серий,,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,.,новости..,сериала.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,..,.лостфильм.,.смотреть...онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,онлайн,,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,..смотреть..,список,.,новых,..серий...
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,смотреть,,,,смотрите,,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
серия,,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,...,.Смотреть..,онлайн.,.премьера,..новой,..серии,,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,.сериал..,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,.смотреть..,онлайн.Лучший...сериал,..года,,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,...дата,.,выхода,,,,смотреть.
Любимый,,.сериал...Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,,.,,дата..,выхода,..,смотреть.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,смотреть,.,сезон.,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,,серия...Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,.,онлайн.,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,смотреть...онлайн
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,,смотреть,.,.смотрите,,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
серия,,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.....,,Смотреть.,,онлайн..,премьера,..новой,.,серии,,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,..сериал,,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,..сериал.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,..,все,,.серии,.,подряд,..(2018..,LostFilm,.,.Amedia)
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,.
смотреть,.,онлайн,,.сериалы...Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,.новые.,.серии.,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,.новости..,сериала...Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,,сериал
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,,смотреть,,..смотрите.,,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
серия,..Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,.,..,Смотреть.,.онлайн,,,премьера,.,новой,.,серии.,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,.новости,,,сериала.,.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,,,сериал.Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн...,,..смотреть.,,онлайн,..hd.,,720p
Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн..,.серия,.,Молодежка 6 сезон 1` 2` 3` 4 серия смотреть онлайн.,.,онлайн,,,
|
madlad
|
{}
|
Сумка Pinko Love L1099 7800 руб.
Сумка Pinko Love L1098 7800 руб.
Сумка Pinko Love F3579 7800 руб.
Сумка Pinko Love N9974 7800 руб.
Сумка Pinko Love Logomania F4962 7800 руб.
|
madlad
|
{}
|
ыйытыахпын кыбыстабын ол иьин мантан ыйытабын эмэьэм кыьыйар ахай - Чэгиэн
ыйытыахпын кыбыстабын ол иьин мантан ыйытабын эмэьэм кыьыйар ахай
уол - 6 мая 2011 23:14 1480
то5о буолуой? уеннээхпин да оччо5о? анализ туттарарбын кыбыстабын. туох диэн эмтэр баалларый? маннык буолбут дьон бааргыт да? позор баайы да буоллар, кыьал5а(((
Буоллазына тыква сиэмэтэ баар ди?манан улахан базайы ону сиэ,жарийдаммыты.эффект.мин озобун эмтээбиттээхпин,билигин бэйэм да сиэччибин,для себя.боруобалаар и биллэрээр,хайдазын
ити астрисса диэн диагноз буо. обычно если вечерами тешится пятая точка то астриса! в аптеке есть лекарство. это не глисти эт точно
кыьыйар кэмигэр перчатката кэтэн баран хастан кер эрэ. Кердеххунэ точно уен диэн. Манан кыра синньигюс уен. Глиста. Аптека5а пирантел диэн баар. Сразу 2-3 ылан биьээр.
Танаскын дьиэ5ин хлордан суй
Утуктэ барытън уо туох бар суор5анын сытыкын тэбэ тын,ырахтаргын кырын
вермокс диэн эми атыылас, 1-2 кунунэн суох буолуо, аьара кыьыйда5ына чеснок тебетун алдьатан баран уктан кэбис, кыра о5о тулуйарын тулуйар инигин.
б..т да ба5айыта ол хайдах уеннэнэн хаалбыппыный? Вроде бич игин буотахпын сууна тараана сылдьабын д
Любой туох сымыта олох елен испэт
Ба5ар олох уhун уен буо балыhа5а бар уон араhа бар
туохтан ол уескууруй? Сыстыганнаах да? Блэт бэйэм бэйэбиттэн сиргэнэн эрэбим, пахай дааны!
оо дьэ кыбыстыма кердерун)
онноо5ор буолуох страшнай ыарыылар бааллар.
Илиигин постояна суун саахтаан баранын уч8йдук соттубата5ын болуо хозяйственай мылата кыра гын уонна эмэьэ5эр угун!
Киьини куттааман,и так ыксаабыта буолуо.ити мыланы ону маны угун диэн,тугуй ол,хаппыт шоли?!тыква сиэмэтин сиэ диибин ди.тугун да аьыйыа суоза,или аптекаттан таблетката ыл.побочнайа суозу.туох да буолуон суоза.билинни кэмнэ уубут куьазан,онтон да уоскуон соп
ким диэн эми ылабын? Пирантел диэн детскай эмп буотах да? Санаам барыта ол наьаа куьа5ан хайдах эрэ
астрисса Глисты(листик)дэн о5олор у8ннэрэ кинилэр иммунитеттара мэлтэх болан кошкаттан игин сыстар ди сиикэй ууттан у8скуур.улахан дьон,н,о у8скээбэт.
Эйиэнэ атын у8н боло паразиттар элбэх болахтара ди..балык игин сиэчигин ду? ону маны хоз.мылоны, чесногу игин уктума аллергиялыан игин мало ли что, Мээнэ эмптэри иьимэ,аскарида игин болбата ини..баран анализта туттар эмп аныахтара. киьи кыбыстара сох. дьон араас кыьал5алаах. кинилэр улэлэрэ онноо5ор болохтар кэлэлэрэ боло.
ааспыкка сиикэрик баайытык буспут шашлык
сиэбитим. Онтон буолуо да?
Билигин да кыьыйарын тулуйа-тулуйа сылдьа5ын чтоле?
Шашлыктан да буолуон сеп
Ситэ буспатах эти,балыгы сиэтэххэ,кирдээх ууну истэххэ уескуур уен.
Арааьа острица буолуо. онтун сэрэхтээх, онон баран анализта биэр. Анализ биэрдэххинэ эмп аныллар сразу ону сиэтин да острицан биир кунэнэн сутэн хаалар.острицаны эмтээбэтэххинэ искэр уерэ- кете былааьы ылар, улаатар и.т.д.онноо5ор буолуох ыарахан ыарыылар бааллар, кыраны баран тургэнник кердер "бэйэтэ эмтиэкэлии" сатаама
ылан ис антгельминтик широкого спектра действия.
Ыбылы суундимедроловай мааьынан сотун туьалыа
левомеколь ден мааьынан эмиэ тутун
випоракс диэн таблетка 6 штука киирэр
ити эми күҥҥэ биирдэ иһэҕин биир тэҥ чааска.Сразу аьардар.Результат во!
Уонна илиигин постоянно сууна сырыт или влажнай салфетканы постоянно укта сырыт.Аскын барытын сууйан сиэ.Чэ үтүөрэр инигин.Жу.
күҥҥэ биирдэ иьэ5ин.Результат во!
Уонна илиигин сууна сырыт,сиир астаргын сууйан сиэ.
Чэ 100% үтүөрүөҥ.
блэ эмэьэ5инэн заайыста5ын дии хэхэхэхэ дьэ дьаабы до5ор дьаабы дьыала болбут тох да комолоспот бо.
То5о киьини кулэ5ин!
Бэйэ5эр кэллэ5инэ атын буолаайа5ын!
Дифиллоботриоз диэн ыарыы! Сиикэй балыктан. Кыьын тоьо сиикэй, тон балыгы сиир этигиний или тугунок? Онтон сыстыбыккын. "БИЛЬТРИЦИД" диэн эмп баар аптека5а, только сыаналаах байи. Ону ылан ис, натощак. Очо5о эрэ эффектаах. Поможет 100% даю гарантию!
ба5ар грибок буолуо дии баран кёрдёр
Тимэх от (пижма) диэн от эмп баар
Аптека5а атыыланар. Ол туhалыыр
говорят, при начальной
стадии геморроя тож *** зудит..
такшто лучше сходи к врачу, ненаю точно к кому, наверн проктологу..
миэ оннук буолта, мин уолбун.
жестоко эмэьэлэт ээ)))
Мин эмиэ ыксаатым,миигиттэн хаьан эмит уьун ма5ан еннеех тахсааччык уона быстан хаалар,иьим тыаьыыра сурдэх,саа5ым уу курдук буолар,балыьа5а кыбыстабын барарбын тугуй ол?
только врач тебе поможет
ити быстан хаалара олох куса5ан ,ити быстыбыт сириттэн 1000-нан сымыыт тахсар только хуже будет если не обратишься к врачу
фуу ***! икнококтаабыккын нокоо!!
кэъэйбиккин ди.. Дьаабы! Интэн 8лу8ххэ с8п!
ону маны айа айалар куттаабыттар а5ай
любой поликлиникагa баран анализ на яйцеглист, сахар крови туттар.онтон терапевкар бар.
мин эьэм итинник ыалдьан баран а5ыйах эрэ хонон хаалаахтаабыта. Тулуйа тус, сотору сынньаныац.
Ама май ыйтан автор утуорда да ини! Туох улугэрэй! Коммены смешные!
гигиена тутуһуохтаахпыт.Сиикэй эти,балыгы сиирбитин тохтотуохтаахпыт.Барыгытыгар кытаанах доруобуйаны,уһун дьоллоох оло5у.
Бугун фарштан ма5ан у8ну буллум,убайым 40 хонугар
Ол аата того оннугуй
Трусики игин утюгтуу сылдьа5ын да сымыыттара иин хаалаллар вообще хлорунан тутун.Я без доместоса хлора сатаммаппын сууйар танаспын кытта доместос кутааччым.
Ити сахаларга кислотноспыт насаа урдук буолар, асыы асылыгы уонна минньигэhи сиэтэххэ, уос тахсар, ол инчэйэн дэлби кысытар буолар эбит, ол исин кислотность тусэрэр эмин сиэн, хилак форте диэн учугэй.
Ответ на тему: ыйытыахпын кыбыстабын ол иьин мантан ыйытабын эмэьэм кыьыйар ахай
|
madlad
|
{}
|
“СЭРИИ ОҔОТО” куонкуруска: "Үлэһит илии аҕыйах улахан киһи уонна оскуола оҕолоро буоларбыт" - Кэскил
“СЭРИИ ОҔОТО” куонкуруска: «Үлэһит илии аҕыйах улахан киһи уонна оскуола оҕолоро буоларбыт»
Биһиги эйэлээх олоххо олоруохтаахпыт, үөрэ-көтө сылдьыахтаахпыт. Сэрии диэн олус куһаҕан. Аҕа дойду сэрииитэ буолан ааспытын умнубаппыт уонна хаһан да умнуо суохтаахпыт. Сыл аайы Кыайыы күнүгэр сэриигэ сылдьыбыт аймахтарбыт, эһэлэрбит, тыылга үлэлээбит эбэлэрбит мэтириэттэрин тутан, “Бессмертный полк” параадыгар хаамабыт. Мин кырдьаҕас эдьиийим, Варвара Петровна Брызгалова сэрии оҕото буолар.
Кини билигин 89 саастаах, тыыл бэтэрээнэ. Урут нуучча тылын уонна литературатын учууталынан үлэлээбитэ. Мин кэлэн иһэр Кыайыы 75 сылынан сибээстээн, эдьиийбиттэн интервью ыллым. Кини, төһө да кырдьаҕас буоллар, барытын олус үчүгэйдик кэпсээтэ.
— Сэрии буолар сылыгар эн хас саастаах этигиний? Сэрии саҕаламмытын туһунан эн хантан билбиккиний?
— Мин сэрии саҕаламмытыгар 11 саастаах этим. Ити ыарахан сураҕы Табаҕаҕа ыалга олордохпуна эппиттэрэ. Дьон бары уолуйбуттара.
— Оччолорго тугу үлэлиир этигиний, улахан дьоҥҥо тугу көмөлөспүккүнүй?
— Эдьиийбиниин икки ынаҕы уонна икки ньирэйи көрөр этибит. Оскуола оҕолоро бары окко үлэлиирбит, алааска оту кыраабыллыырбыт. Өйүө-тайаа диэн суох. Сарсыарда дьиэбитигэр лэппиэскэ дуомун сиэн кэлэрбит. Хата окко күнүс биир киһи оҕуһунан айаннаан кэлэн, отчуттарга барыларыгар суораты түҥэтэр этэ. Суораты кэтэһэр аҕай этибит, кыраабыллыы туран, оҕустаах киһи айаннаан иһэрин көрөөрү, сотору-сотору суолу кыҥастаһарбыт. Дьиэбититтэн илдьэ кэлбит истикилээҥкэлэрбитигэр суораты куттарарбыт. Кутаттаан баран, оҕустаах киһи барар этэ. Дьэ, оннук биир истикилээҥкэ суоратынан күнүскү аһылыкпыт бүтэр этэ.
— Кыһыҥҥы кэмҥэ тугу гынар этигит?
— Ийэбит ыанньыксыт буолан, пиэрмэҕэ көмөлөһөрбүт. Ньирэйи эмтэрэрбит, тэбиик ынахтары уоскутан тарбыырбыт. Күһүн бааһынаҕа куолас хомуйуутугар сылдьарбыт. Кыһын Бүтэйдээххэ эбэбэр олорон үөрэнэрим. Оскуолаҕа эбиэккэ кыра хааһыны биэрэллэр этэ.
— Сэрии кэмигэр туох уларыйбытай?
— Уларыйыы бөҕө буолбута. Эр дьон үгүстэрэ сэриигэ барбыттара. Доруобуйалара мөлтөх, инбэлиит дьон эрэ барбатахтара. Онон холкуоска үлэһит илии аҕыйах эр киһи, дьахталлар уонна оскуола оҕолоро буоларбыт. Бааһынаҕа, пиэрмэҕэ, окко үлэлиирбит.
— Эһиги аймахтан кимнээх сэриигэ сылдьыбыттарай?
— Биһиги аймахтан Андрей Иванович уонна Роман Иванович сэриигэ барбыттара. Өндөрөй атаҕын быһа ыттаран, сотору буолаат төннүбүтэ. Арамаан эмиэ эргиллэн кэлбитигэр, үөрүү бөҕө буолбуппут.
— Билиҥҥи оҕолорго тугу этиэҥ этэй?
— Мин билиҥҥи оҕолорго үчүгэй үөрэҕи баҕарабын. Үчүгэйдик үөрэннэххитинэ, элбэҕи ситиһиэххит. Кытаанах доруобуйалаах буолуҥ. Доруобуйа саамай күндү.
Бу интервьюттан мин сэрии диэн куһаҕанын, дьон ыарахан олохтоноллорун үчүгэйдик өйдөөтүм. Уонна былыр оҕолор олус үлэһиттэр эбит диэн санааҕа кэллим.
Рома Брызгалов, IV кылаас.
|
madlad
|
{}
|
Сэргэх буол | КИИН КУОРАТ
Билиҥҥи үйэҕэ үгүс киһи сарсыардатын кофеттан саҕалыыр. Онто суох ситэри уһуктубаппыт, сүгүн үлэлээбэппит диир дьон баар. Дьиҥинэн, натуральнай, зерновой кофе күҥҥэ биир-икки чааскы доруобайаҕа туһалаах. Ол эрэн атын даҕаны ньымалар бааллар эбит.
Ол эбэтэр мята уонна розмарин. Бу арыылар киһини олус сэргэхситэллэр эбит. Аҕыйах таммаҕы ытыһыҥ анныгар сыбаатахха, эбэтэр баата дискэтигэр таммалатан аттыгар уурдахха киһи ордук үлэлиир, болҕомтолоох буолар. Маннык ньыма мэйии үлэтин күүһүрдэр. Сорох дьон аҕыйах хааппыланы суунар гельга буккуйан кутар.
Кофе оннугар уу истэххэ тута сэргэх буолбаккын эрээри, күн устата элбэх уу иһэр туһалааҕа саарбахтаммат. Күҥҥэ аччаабыта 8 чааскы уу испэтэххэ киһи утуктуур, сэниэтэ эстэр. Куйааска яблоко, оҕурсуу сии сырыттахха эбии энергия киириэҕэ. Манна эмиэ элбэх уу баар.
Билигин элбэх киһи диетаны буолбакка, сөптөөх аһылыгы талар. Ол курдук, күүскэ аһаабакка, элбэх оҕуруот аһын уонна күөх оту сиир. Күҥҥэ үстэ аһыыр оннугар кыра-кыралаан биэстэ аһыыр доруобуйаҕа быдан туһалаах. Оннук курдук аһаатахха киһи бастакы нэдиэлэ кэнниттэн тута сэргэхсийэр, туруга тупсар.
Хайаан даҕаны сарсыардаттан сүүрэ барар, ыараханы көтөҕөр наадата суох. Киһи уһуктарыгар 10 мүнүүтэлээх гимнастика сөп буолар. Элбэх күүһү ирдиир тренажернай зал төттөрүтүн киһини сылатар. Маннык дьарык киэһээ өттүгэр ордук туһалаах буолуоҕа.
Биллэн турар, стресс киһини олус сылатар, элбэх энергиятын сиир. Ол иһин куруутун утуктуур, сарсыардаттан сылайан турар. Манна барыта киһиттэн тутулуктаах. Долгутар, умсуҕалатар мэһэйдэри туората сатыыр ордук. Кыаллыбат буоллаҕына, ньиэрбэни сынньатар дьарык булар үчүгэй. Холобура, хобби, үөрэх.
|
madlad
|
{}
|
Суорун Омоллоонтон ыччакка анаан - ЛОГОС
Икки сыллааҕыта, Бүлүү тыатыгар Лөкөчөөҥҥө онус кылааска үөрэнэ сырыттахпына, Дмитрий Кононович уонна Надежда Семеновна миигин Саҥа дьылга Москваҕа ыалдьыттата ыҥырбыттара. Ол саҕана ийэм Бэс Чагдаҕа кинилэргэ олорон, Саҥа Кэс Тылы бэчээккэ бэлэмниирэ. Икки сыл кэриҥэ көрбөтөх ийэбин олус ахтарым гынан баран, халлаан тымныыта бэрт буолан, эһэлээх эбэм ыыппатахтара. Онтон саас, каникулум кэмигэр, Москваҕа хараҕын эмтэтэ барар эһэбин Леонтьев Афанасий Ивановиһы кытта босхо барсыбытым. Дмитрий Кононович, маҥнай көрсөрбүтүгэр, миэхэ илиитин уунан баран, сүрдээх эйэҕэстик: «Каайа, Каайа, үчүгэй Каайа!» – диэн ыллыыр быһыылаахтык эппитин хаһан да умнубатым буолуо. Кини куруук күлэ-үөрэ, сырдыы сылдьарын өйдөөн хаалбыппын. Эһэм аҕыйах хонукка санаторийга сынньана сылдьан, Дмитрий Кононовичтыын өрүү көрсөр, сэһэргэһэр этэ. Иккиэн булчут дьон буоланнар, тыл аҥаарыттан өйдөһөллөрө. Төннөрбүт чугаһыгар мин Дмитрий Кононовичтан, Бүлүү улууһун «Олох суола» хаһыатыгар анаан, кыра интервью ылбытым. Ыйытыыларбын киниэхэ суруйан биэрбитим, онуоха кини, уталыппакка, эмиэ суругунан эппиэттээбитэ. Ону бүгүн эһиги, «Логос» хаһыат ааҕааччыларын, болҕомтоҕутугар таһаарабын.
Кая (София) ЛЕОНТЬЕВА,
ФЭИ 1-ы курсун студентката
– Дмитрий Кононович, Эн олоххор саамай улаханнык туохтан үөрбүккүнүй?
– Уон алта сааспар (1922 с.) убайым Иван Харитонович Сивцев, күһүн «Кутту» диэн үрэххэ соҕотоҕун оттуу сырыттахпына, сурук ыыппыта: «Миитэрэй, куоракка киирэ оҕус. Үөрэниэҥ, мин олорор ыалгын буллум», – диэн. Онно олус үөрбүтүм.
– Оттон туохтан саамай хомойбуттааххыный?
– 1937 с. сэтинньи 4 күнүгэр миигин түрмэҕэ илпиттэрэ. Хайдах бу туох да буруйа суох киһини хаайалларый диэн, онтон олус хомойбутум.
– Киһиэхэ саамай ханнык хаачыстыбаны сөбүлүүгүнүй?
– Сымыйалаабат, кырдьыксыт көнө киһини.
– Хайгыыр кинигэҥ ханныгый уонна таптыыр суруйааччыҥ кимий?
– Таптыыр кинигэм – Библия. Таптыыр суруйааччыларым – Пушкин, Толстой уонна Шекспир.
– Бэйэҥ суруйууларгыттан хайаларын ордук сөбүлүүгүн?
– «Ньургун Боотур» олоҥхоттон оҥоһуллубут опера либреттотын.
– Инники өттүгэр туох былааннааххыный?
– Бүгүҥҥү күннээҕи эдэр ыччат олоҕуттан киносценарий суруйар баҕалаахпын.
– Мин «Аанчык» диэн кэпсээҥҥин сөбүлээн аахпытым. Аанчык сэмэй, сымнаҕас быһыылаах-майгылаах. Кини эн идеалыҥ дуо? Олоххо итинник кыыһы көрбүтүҥ дуу, биитэр Бэйэҥ айбытыҥ дуу?
– Аанчык – саамай таптыыр, аһынар уобараһым. Саха кыыс оҕолорун дьылҕаларыттан мунньуулаах гынан баран, өйтөн кыра оҥоруулаах реальнай уобарас.
– Эдэр кыыска саамай ханнык хаачыстыбаны сөбүлүүгүнүй?
– Холкуну, номоҕону, көрсүөнү, ис-иһиттэн сэмэй эйэҕэһи, өйдөөхтүк-төйдөөхтүк туттары-хаптары, бэйэтин чөлүн кытаанахтык харанары, киэргэмсэҕэ суоҕу, куруутун барытыгар ырааһы.
– Эн Лөкөчөөн туһунан кэрэхсээн истэргин мин бэлиэтии көрдүм. Туохтан маҥнай интэриэһиргээбиккиний?
– Уруккута кыра, үрэх баһа сир эрээри, бэрт муударай, үтүө санаалаах дьоннордооҕун истэммин уонна билигин булугас өйдөөх, бар дьон диэки үтүө санаалаах, эрчимнээх итиэннэ талааннаах ыччаттардааҕын билэммин.
– Дмитрий Кононович, эдэр ыччакка Эн тугу сүбэлиэҥ этэй?
– Эдэр саас маҥнайгы кылаастан үрдүк үөрэҕи бүтэриэххэ диэри барыта үөрэххэ, билиини-көрүүнү үксэтэргэ, эти-хааны, доруобуйаны чэбдик оҥорорго, үрдүк үтүө санааны тутуһарга, ийэни-аҕаны, бар дьону, айылҕаны таптыырга-харыстыырга, эҥкилэ суох майгыннанарга ананар. Оҕо, эдэр киһи куһаҕаны тугу да оҥоруо суохтаах, арыгыны, табаҕы, атын да сүлүһүннээҕи тугу да сиэ-аһыа суохтаах, эт-хаан имэҥириитин кыатаныахтаах, ис сүрэхтэн ыраас, үрдүк буоларга, оҕолонор дьолу булар дириҥ тапталга тиксэргэ, Таҥара үөрэҕин тутуһарга дьулуһуохтаах, кини оччоҕо үйэтин тухары үөрэ-көтө олоруоҕа. Мин баҕам, алгыһым итинник.
Кулун тутар ый, 2004 с.
← Польский священник в Якутии
Проректор в митре →
|
madlad
|
{}
|
Глава Якутии Айсен Николаев поздравляет с Ысыахом Олонхо - Лента новостей Якутска
?р?сп??б?л?кэ салалтатын уонна тус бэйэм ааппыттан ЮНЕСКО ки?и аймах култуурунай нэ?илиэстибэтин с???мэр баайыгар – Оло?хо?о аналлаах Ы?ыа?ынан э?эрдэлиибин!
Оло?хо – саха тылын кэрэтин, эгэлгэ дэгэтин, модун к????н т?мп?т улууканнаах айымньыбыт. Бу би?иги норуоппут духуобунай-култуурунай нэ?илиэстибэтэ, историяны кэрэ?илиир ?йд?б?ннь?гэ.
Оло?хону ч?л хаалларарга, чинчийэргэ уонна киэ?ник тар?атарга 2006 сылтан 2015 сылга диэри ?р?сп??б?л?кэ?э Оло?хо бастакы уон сыла, 2016 сылтан 2025 сылы хабан иккис уон сыла биллэриллибитэ. Бу ааспыт сылларга дьо?ун ?лэ-хамнас ыытылынна. Оло?хону туруоруу уонна толоруу олохсуйбут ?гэстэрин уонна инновационнай ньымалары дь??рэлиир Оло?хо эпическэй театра тэрилиннэ. Бу театр репертуарыгар 40 тахса спектакль киирэр – оло?хо уонна моноспектакль. О?олорго “Оло?хо дойдутун о?отобун” фестиваль 20 сыл устатыгар ыытыллан кэллэ. Бастакы куонкуруска 5 о?о кыттыбыт буолла?ына, 2019 сылга 500 тахса о?о сайаапкатын биэрдэ. Улахан дьо??о 2006 сылтан “Уруйдан, Улуу Оло?хобут” куонкурус ыытыллар. Быйыл оло?хо?уттар к?рэхтэ?иилэригэр 150 ки?и кытынна. Ону та?ынан эдэр толорооччуларга анаан “Куйуур Оло?хото” уонна “Му?ха Оло?хото” куонкурустар ыытыллаллар.
Оло?хо?о аналлаах 500 кэри?э араас научнай хомуурунньуктар, монографиялар, библиографическай ыйыылар, ыйынньыктар, оло?хо ту?унан кинигэлэр к?н сирин к?рд?лэр. ?р?сп??б?л?кэ улуустарыгар 13 Оло?хо дьиэтэ тутуллан ?лэ?э киирдэ, онно оло?хону биирдиилээн уонна кэлэктиибинэн толорууну иилиир-са?алыыр ?лэ ыытыллар. Итинник дьиэлэри ?сс? 11 оройуо??а тутары былаанныыбыт.
Быйыл Оло?хо Ы?ыа?а 13-с т?г?л?н ыытыллар. Оло?хо Ы?ыа?а Нам улуу?угар буолуо?а. ?р?сп??б?л?кэбитигэр ?гэс буолбут бу тэрээ?и??э Саха сирин араас муннуктарыттан басты? оло?хо?уттар мустуохтара. Кинилэр Оло?хо алыптаах эйгэтин эмиэ арыйан, Айыы бухатыырдарын кыайыылаах-хотуулаах сырыыларын, ?с халлаан анныгар ?р?? к??стэр хара к???? самнарыыларын ту?унан умсугутуулаахтык туойуохтара. Тулалыыр айыл?абыт бары ???н-дь???н?н харахха к?ст?рд?? ойуулуур, икки атахтаах иэйиитин ки?и дуу?атын кылын таарыйар саха тыыннаах тылын дьо?уругар ким барыта с?г?р?йэр, с???р-махтайар.
?сс? т?г?л барыгытын Оло?хо Ы?ыа?ынан э?эрдэлиибин! Э?иэхэ чэгиэн доруобуйаны, дьолу уонна т?р??б?т ?р?сп??б?л?кэбит, Россия ту?угар ?лэ?итигэр-хамнаскытыгар сити?иини ба?арабын!
|
madlad
|
{}
|
08:33, 19 Бэс ыйын 2020 барыл
183 баайт эбиллибит , 1 сыл ынараа өттүгэр
16:08, 2 Тохсунньу 2019 барыл (уларыт)
TYSK (ырытыы | вклад)
08:33, 19 Бэс ыйын 2020 барыл (уларыт) (төнүн)
Иэнэ 9.83 млн км² (аан дойдуга улаханынан үһүс) уонна олохтоохторун ахсаана 306 млн (аан дойдуга улаханынан үһүс). Холбоhуктаах Штаттар аан дойду биир ордук элбэх араас [[омук|омуктардаах]] уонна [[култуура]]лардаах дойдута буолар, бу өр кэмнээх улахан, билигин да бара турар, [[иммиграция]] түмүгэ. АХШ [[экономика]]та аан дойдуга бастыҥ, ол курдук [] сыллааҕы [[Брутто ис оҥоhук|БИО]] $14.3 триллион буолбут (аан дойдутааҕы БИО 23% уонна [[атыылаhар кыах паритета|АКП]] 21%).
Дойду историятаустуоруйата [[Холбоhуктаах Хоруоллук|Улуу Британия]] Атлантик океан кытылыгар [[уон үс колония]]ны тэрийиититтэн саҕаланар. [[От ыйын 4]], [] c. бу колониялар [[Тутулуга суох буолуу АХШ декларацията|тутулуга суох буолуу декларациятын]] таhаарбыттара, бу декларациянан кинилэр Улуу Британияттан тутулуга суох буолууларын уонна Холбоhуктаах Уния тэрийиилэрин туhунан эппиттэрэ. Ол кэнниттэн буолбут [[Тутулуга суох буолуу Америка сэриитэ|Тутулуга суох буолуу Америка сэриитигэр]] өрө турбут штаттар Улуу Британияны кыайбыттара. [[Филадельфия конвенцията|Филадельфия конвенциятынан]] [[балаҕан ыйын 17]], [] c. билиҥҥи [[Америка Холбоhуктаах Штаттарын конституцията]] ылыммыта, аныгы сылга конституция чахчы буолуутунан, штаттар күүстээх киин дьаhалталаах биир республика ирээттэрэ буолбуттара. [] сылга элбэх тутаах олохтоох бырааптары уонна көҥүллэри мэктиэлиир [[Bill of Rights]] диэн конституцияҕа уон көннөрүүлэр киллэриллибиттэрэ.
[[XIX үйэ|XIX үйэҕэ]] АХШ [[Франция]]ттан, [[Испания]]ттан, Холбоhуктаах Хоруоллуктан, Мексикаттан уонна Арассыыйаттан сирдэри ылбыта, уонна [[Тексас Республиката|Тексас]] уонна [[Хауайи Республиката|Хауайи]] республикаларын аннексиялаабыта. [[1860-с]] сс. дойду [[агрикултуура|аграр]] Соҕуруута уонна [[индустрия|индустриал]] Хотута штаттар бырааптарын уонна [[кулуттааhын]] институтун туhунан мөккүөрдэриттэн сылтаан [[Америка олохтоох сэриитэ]] буолбута. Бу сэриигэ Хоту кыайыыта дойду эстиитин тохтоппута уонна кулуттааhыны суох оҥорбута. [[Испания-Америка сэриитэ|Испания-Америка сэриитин]] уонна [[Бастакы аан дойду сэриитэ|Бастакы аан дойду сэриитин]] кэннилэриттэнОннук АХШ сэрииКэнгириэһэ күүһэ статустаммыта.кулуттааһыны [], [[Иккис аан дойду сэриитэ|Иккис аан дойду сэриититтэн]] АХШ бастакы ядернай сэрии сэптээх дойду,сыллаахха [[Холбоhуктаахбэс Нацияларыйын Көмүскэл Сүбэтэ|Холбоhуктаах Нациялар Көмүскэл Сүбэтин19]] олохтоохкүнүгэр кыттааччыта уонна [[NATO]] тэрийээччи кыттааччытын быhыытынан тахсыбытабоппута. [[Тымныы сэрии]] бүтүүтүн уонна [[Сүбэ Унията]] эстиитин кэнниттэн АХШ соҕотох [[суперкүүс]] буолбута. Дойду глобал сэрии хоромньулааhынын 50% оҥорор уонна аан дойду бастыҥ экономика, [[политика]] уонна култуура күүһэ буолар.▼
[[Испания-Америка сэриитэ|Испания-Америка сэриитин]] уонна [[Бастакы аан дойду сэриитэ|Бастакы аан дойду сэриитин]] кэннилэриттэн АХШ сэрии күүһэ статустаммыта. [], [[Иккис аан дойду сэриитэ|Иккис аан дойду сэриититтэн]] АХШ бастакы ядернай сэрии сэптээх дойду, [[Холбоhуктаах Нациялар Көмүскэл Сүбэтэ|Холбоhуктаах Нациялар Көмүскэл Сүбэтин]] олохтоох кыттааччыта уонна [[NATO]] тэрийээччи кыттааччытын быhыытынан тахсыбыта. [[Тымныы сэрии]] бүтүүтүн уонна [[Сүбэ Унията]] эстиитин кэнниттэн АХШ соҕотох [[суперкүүс]] буолбута. Дойду глобал сэрии хоромньулааhынын 50% оҥорор уонна аан дойду бастыҥ экономика, [[политика]] уонна култуура күүһэ буолар.
▲[[XIX үйэ|XIX үйэҕэ]] АХШ [[Франция]]ттан, [[Испания]]ттан, Холбоhуктаах Хоруоллуктан, Мексикаттан уонна Арассыыйаттан сирдэри ылбыта, уонна [[Тексас Республиката|Тексас]] уонна [[Хауайи Республиката|Хауайи]] республикаларын аннексиялаабыта. [[1860-с]] сс. дойду [[агрикултуура|аграр]] Соҕуруута уонна [[индустрия|индустриал]] Хотута штаттар бырааптарын уонна [[кулуттааhын]] институтун туhунан мөккүөрдэриттэн сылтаан [[Америка олохтоох сэриитэ]] буолбута. Бу сэриигэ Хоту кыайыыта дойду эстиитин тохтоппута уонна кулуттааhыны суох оҥорбута. [[Испания-Америка сэриитэ|Испания-Америка сэриитин]] уонна [[Бастакы аан дойду сэриитэ|Бастакы аан дойду сэриитин]] кэннилэриттэн АХШ сэрии күүһэ статустаммыта. [], [[Иккис аан дойду сэриитэ|Иккис аан дойду сэриититтэн]] АХШ бастакы ядернай сэрии сэптээх дойду, [[Холбоhуктаах Нациялар Көмүскэл Сүбэтэ|Холбоhуктаах Нациялар Көмүскэл Сүбэтин]] олохтоох кыттааччыта уонна [[NATO]] тэрийээччи кыттааччытын быhыытынан тахсыбыта. [[Тымныы сэрии]] бүтүүтүн уонна [[Сүбэ Унията]] эстиитин кэнниттэн АХШ соҕотох [[суперкүүс]] буолбута. Дойду глобал сэрии хоромньулааhынын 50% оҥорор уонна аан дойду бастыҥ экономика, [[политика]] уонна култуура күүһэ буолар.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/wiki/Аналлаах:Сравнение_версий/355526»
|
madlad
|
{}
|
Тохсунньу 10 — Бикипиэдьийэ
Тохсунньу 10 диэн Григориан халандаарыгар сыл 10-с күнэ. Сыл бүтүө 355 күн (ордук хонуктаах сылга 356 күн) баар.
ХНТ ХНТ — ХНТ Генеральнай Ассамблеятын бастакы сиэссийэтин арыллыытын күнэ (1946)
Бенин Бенин — Вуду күнэ. Бу дойдуга Вуду итэҕэлэ (гбе тылларыгар вуду иччи диэн суолталаах) судаарыстыба ылыммыт итэҕэлэ буолан киэҥник бэлиэтэнэр, онон турист бөҕө кэлэр
Фолкленд арыылара Фолкленд арыылара — Маргарет Тэтчер күнэ
Багаамалар Багаамалар — Элбэх баһылаабыт күнэ (ааҥл. Majority Rule Day). Арыыларга 1836 сыллаахха кулуттааһын суох буолбутун үрдүнэн хара тириилээхтэр бырааптара үрүҥ тириилээхтэр бырааптарыттан кыра этэ. 1967 сыллаахха тыҥааһыннаах туруорсуу түмүгэр быыбарга "биир киһи — биир куолас" уонна "элбэх куолас быһаарар" диэн быраабылалар олоххо киирбиттэрэ. Бу дьон санаатын көтөхпүтэ, "биһиги эмиэ тугу эрэ быһаарар кыахтаах эбиппит" диэн санааны бөҕөргөппүтэ, онон түмүгэр 1973 сыллаахха дойду Британияттан тутулуга суох буолбута.
Б.э.и. 49 сыл — Юлий Цезарь легионнарын кытары Рубикон үрэҕин туораабыт, Рим импиэрийэтигэр гражданскай сэрии саҕаламмыт. Сэрии түмүгэр Цезарь диктатор буолбута.
9 — Ван Ман ыраахтааҕы Халлаан Арҕаа Хань династията түмүктэммитин уонна кини бэйэтин Синь династията саҕаламмытын туһунан биллэрдэ диэбит.
1475 — Молдавия кинээһэ Стефан III 40 тыһыынчалаах аармыйата Осмаан импиэрийэтин 120 тыһыынча киһилээх аармыйатын Васлуй аттынааҕы кыргыһыыга урусхаллаабыт.
1696 — Сибиирдээҕи бирикээс Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарбыт.
1863 — Лондоҥҥа аан дойдуга бастакы метрополитен бастакы лиинийэтэ аһыллыбыт.
1870 — Америкаҕа Джон Д. Рокфеллер Standard Oil диэн ньиэп хостуур хампаанньаны тэрийбит. Бу хампаанньа биир кэмҥэ ньиэп хостооһунугар аан дойдуга монополист буола сылдьыбыта. Кини арахсыытыгар үөскээбит хампаанньалар ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips уо.д.а. билигин да аан дойдуга саамай улахан ньиэп хостуур тэрилтэлэр ахсааннарыгар киирэллэр.
1901 — АХШ Техас штаатыгар Спиндлтоп диэн улахан ньиэптээх сир көстүбүт. Техаска ньиэп түрүлгэнэ саҕаламмыт.
1920 — 1919 сыл бэс ыйын 28 күнүгэр баттаммыт Версааллааҕы сөбүлэҥ олоххо киирбит — Наассыйалар Лиигалара баар буолбут. Саҥа тэрилтэ тохсунньу 16 күнүгэр Парижка бастакы мунньаҕын ыыппыт.
1922 — Үрүҥ этэрээттэр Амма солобуодатын төгүрүктээбиттэр. Амма гарнизонугар 382 киһи баара, хамандыырдара — венгр Карл Котрус. Осада 4 ый устата буолбут.
1923 — Үрүҥнэр өттүлэриттэн 250-ча киһилээх, кыһыллар өттүлэриттэн 67 киһилээх Төҥүлүтээҕи кыргыһыы буолбут. Үрүҥнэр Мэҥэ улууһун киинин Төҥүлүнү ылаары саба түспүттэр даҕаны үс чаас кэриҥэ ытыалаһыы кэнниттэн чугуйбуттар.
1945 — Туурак тылыгар алтынньы, сэтинньи, ахсынньы уонна тохсунньу ыйдар ааттара уларытыллыбыттар.
1946 — ХНТ Генеральнай Ассамблейатын бастакы мунньаҕа Лондон куоракка буолбут, онно 51 судаарыстыба кыттыбыт.
1950 — ССРС геология миниистирин бирикээһинэн Саха сиригэр алмаас көрдүүр сыаллаах Амакы эспэдииссийэтэ тэриллибитэ. Эспэдииссийэ маҥнай Иркутскайга кииннэммитэ, 1953 сыллаахха Ньурбаҕа көспүтэ. Билигин Амакы эспэдииссийэтин сүрүн баартыйалара Айхалга уонна Удачнайга бааллар.
1970 — Дьокуускайга аан дойдуга бастакы ирбэт тоҥҥо тутуллубут ГРЭС үлэҕэ киирбит.
2001 — Бикипиэдьийэ бастаан тахсыыта («Нупедия» бырайыак иһинэн). 5 хонугунан туспа ситим-сир (саайт) буолбут.
1908 — Роман Поскачин — 1943-1958 сылларга Дьокуускай №2-дээх национальнай орто оскуолатын дириэктэрэ, саха тылын учебниктарын ааптара, РСФСР уонна Саха АССР үтүөлээх учуутала.
1911 — Гавриил Протодьяконов — аатырбыт артиллерист, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. Аҕа дойду сэриитин I ст. уордьанынан, үс «Хорсунун иһин» мэтээлинэн, «Сталинград көмүскэлин иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмыта. Чурапчы улууһун ытык киһитэ, кини аата Алаҕар орто оскуолатыгар иҥэриллибитэ.
1918 — Мартын Тепляков (10.01.1918—30.01.1944) — сэрии иннинэ Алдаҥҥа көмүскэ үлэлээбит Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа.
1931 — Василий Кладкин (27.05.2003 өлб.) — үчүгэй көрдөрүүтүнэн аатырбыт таба иитэр "Томпо" сопхуос дириэктэрэ, Социалистыы Үлэ Дьоруойа. Дьиктитэ диэн иккитэ Америкаҕа үөрэммитэ, онтон бастакытын — Үлэ Дьоруойун аатын ыла илигинэ.
1935 — Афанасий Мунхалов — РФ норуодунай худуоһунньуга, график, Саха Өрөспүүбүлүкэтин (2010) уонна Чурапчы улууһун ытык киһилэрэ (2000).
1945 — Мария Никитина — СӨ үтүөлээх учуутала, РСФСР норуот үөрэҕириитин туйгуна.
1948 — Артур Алексеев — Саха сирин бэлиитигэ, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин X, XI ыҥырыыларын дьокутаата; Саха ССР Үрдүкү Сэбиэтин XII ыҥырыытын дьокутаата; Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин I, II ыҥырыыларын дьокутаата.
1951 — Александр Иванов — көҥүл тустууга 1976 сыллааҕы Олимпийскай оонньуу үрүҥ көмүс призера, норуоттар ардыларынааҕы кылаастаах уонна ССРС спордун маастара, ССРС 2 төгүллээх көҥүл тустууга чемпиона, 3 төгүллээх призера, Дьокуускай куоратын Ытык киһитэ (1998), «Хотугу сулус» уордьан кавалера (2006).
1961 — Михаил Еремисов — сүүрүүк спортсмен, супермарафонец. Биир сууккалаах сүүрүүгэ уонна 100 км дистанцияҕа Арассыыйа элбэх төгүллээх призера. Биир сууккалаах сүүрүүгэ 264 км 400 м көрдөрөн СӨ рекордун олохтообута. СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Үөһээ Бүлүү улууһун, Далыр нэһилиэгин Бочуоттаах гражданина.
1778 — Карл Линней — швед ботанига, эмчитэ уонна зоолога, үүнээйилэр уонна хамсыыр харамайдар систематикаларын айбыт киһи.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Тохсунньу_10&oldid=374918»
Бу сирэйи бүтэһигин 01:36 20 Тохсунньу 2022 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Атырдьах ыйын 4 — Бикипиэдьийэ
Атырдьах ыйын 4
Атырдьах ыйын 4 диэн Григориан халандаарыгар сыл 216-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 217-c күнэ). Сыл бүтүө 149 күн баар.
Кук Арыылара — Конституция күнэ. 1965 сыллаахха олоххо киирбит. Саҥа Зеландияны кытта көҥүл холбоспут бэйэтин салайынар сир буолбут. Те Маэва Нуи диэн аатынан нэдиэни быһа бэлиэтииллэр.
Словакия — Матица Словенска күнэ (Deň Matice Slovenskej). 1863 сыллаахха словак омугун билимин, бибилиэтиэкэлэрин уонна түмэллэрин сайыннарар соруктаах Матица Словенска диэн тэрилтэ үөскээбит (билигин пуонда). Матица диэн тыл урут ийэ ыҥырыа диэн суолталааҕа, аныгы словак тылыгар эбии матрица диэн суолталаммыт.
Иллинойс (АХШ) — Барак Обама күнэ. Обама 1997-2004 сс. бу штаат Сенаатын чилиэнэ этэ, онтон 2005 сылтан 2008 сыллаахха АХШ бэрэсидьиэнинэн талыллыар диэри АХШ Сенаатыгар бу штаат бэрэстэбиитэлэ буола сылдьыбыта. Штаат анал сокуонунан бигэргэтиллибит бэлиэ күн, ол эрээри өрөөбөттөр.
1662 — Москубаҕа урукку ааҕыынан от ыйын 25 күнүгэр "Алтан өрө туруута" (Медный бунт) буолбут. Польшаны кытта 1654—1667 сс. сэрии кэмигэр Москуба судаарыстыбатын экэниэмикэтэ мөлтөөн кыһыл уонна үрүҥ көмүс тиийбэккэ манньыаты алтантан кутар буолбуттар. Элбэх сымыйа манньыат баар буолбут. Онтон сылтаан табаар сыаната аһара үрдээбит. Маны тулуйбакка куорат дьадаҥылара өрө турбуттар. Ыраахтааҕы олорор сирин төгүрүйбүттэр, буруйдаахтары өрө турааччыларга биэрэрин модьуйбуттар. Стрелецтэр кэлэн саата-саадаҕа суох дьону кыргыбыттар, сорохторун ол күн ыйаан, сорохторун өрүскэ тимирдэн өлөрбүттэр (тыһыынчаҕа тиийэр киһи өлбүт бадахтаах). Элбэх киһини кэлин силиэстийэлээн баран илиилэрин-атахтарын, тарбахтарын бысталаан Казааҥҥа, Астрахаҥҥа, Сибииргэ иҥин төннүбэттии ыыталаабыттар.
1879 — Эльзас уонна Лотарингия диэн ньиэмэстэр олорор эрэгийиэннэрин Германия Францияттан былдьаан ылбыт. Кэлин Франция бу сирдэри төннөрөөрү, "реванш" ылаары, сэриигэ бэлэмнэммитэ, ону көрөн Германия эмиэ сэриигэ бэлэмнэнэн барбыта. Түмүгэр Аан дойду бастакы сэриитэ өрө күүдэпчилэммитэ.
1923 — Бүлүү уокуругун 2-3 учаастактарыгар норуодунай судьуйанан 1902 сыллаахтан Үөһээ Бүлүү Хоротугар олохсуйбут сыылынай Андрей Дягилев анаммыт. Бу киһи Порт-Артурга (билигин Кытай Далянь куората) сулууспалыы сылдьан бэлиитикэҕэ буруйданан хаатыргаҕа ыытыллыбыта, кэлин Саха сиригэр көскө кэлэн олохсуйбута, саха кыыһын ойох ылан элбэх оҕону төрөппүтэ. 1926 сыллаахтан 1934 сыллаахха өлүөр диэри Хоро оскуолатын салайбыта.
1944 — Холокост: Голландия олохтооҕун үҥсүүтүнэн гестаполар Амстердамҥа дьэбириэйдэр саһа сытар сирдэрин булан, кэлин күннүгэ бэчээттэммит Анна Франк диэн 15 саастаах кыыһы, кини дьиэ кэргэнин уонна эбии түөрт киһини туппуттар. Бу кыыска 1942 сыллаахха 13 сааһын туоларыгар күннүк бэлэхтээбиттэр, онно кини хаайыллыар диэри бэйэтин санааларын суруйбута. Кыыс дьонунаан концлааҕырга өлбүттэрэ, аҕата эрэ тыыннаах хаалбыта, 1947 сыллаахха кыыһын күннүгүн булан бэчээттэппитэ, күннүк кэлин 70-тан тахса тылга тылбаастаммыта.
2002 — Афганистан урукку хоруола Захир-шах 29 сыл ынараа өттүгэр быраҕан барбыт уораҕайыгар төннүбүт.
2007 — Канаверал тумултан «Дельта-2» ракета Марска көтүөхтээх Phoenix станцияны космоска таһаарбыт.
1901 — Луи Армстроҥ (Louis Daniel Armstrong) (1971 өлб.) — Америка дьаас(джаз) турбаһыта уонна ырыаhыта.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Атырдьах_ыйын_4&oldid=369536»
Последний раз редактировалась 3 Атырдьах ыйын 2021 в 23:42
Бу сирэйи бүтэһигин 23:42 3 Атырдьах ыйын 2021 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Галина Данчикова: Сокуон ирдэбиллэрин тутуһуҥ — СИА — Сахалыы сонуннар
Галина Данчикова: Сокуон ирдэбиллэрин тутуһуҥ
18:06, 31 марта 2016
СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Галина Данчикова муниципальнай тэриллиилэр, куорат уокуруктарын баһылыктарын уонна РФ Саха сиригэр толорор уорганнарын салайааччыларын кытта мунньах ыытта.
Мунньахха СӨ прокурорун солбуйааччы Анатолий Щербаков иһитиннэрбитинэн, муниципаллар сокуону толорууга кэһиилэрэ бэлиэтэнэр. Ордук судаарыстыбаннай сакааһы толоруу хаачыстыбатыгар, бюджет сокуонугар, муниципальнай сирдэри арендаҕа биэриигэ. «Муниципальнай тэриллиилэр Устааптарын толору ирдэбилгэ эппиэттир гына оҥоруу мөлтөх. Буруйу оҥорууну сэрэтии үлэтэ эмиэ намыһах. Ол иһин буруйу оҥоруу көрдөрүүтэ улаатар», — диэтэ кини.
Суут приставтарын федеральнай сулууспатын управлениетын салайааччытын э.т. Наталья Григорьева суут быһаарыыларын толоруу кыһалҕаларын туһунан кэпсээтэ. «Муниципалитеттар суут таһаарбыт уураахтарын толорууга эппиэтинэһи сүгэҕит, онон бэйэҕит боломуочуйаҕытын ситэри толорботоххутун ситиһиннэриэххитин наада», — диэн тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Федеральнай структураларга баһылыктар ыйытыылара элбэх буолла. Бастатан туран, «Сбербаан» уонна «Почта России» тэрилтэлэргэ туһаайылынна.
«Сбербаан» Саха сиринээҕи салаатын управляющайын солбуйааччы Ольга Вольф иһитиннэрбитинэн, 2016 сылга биир да оройуоҥҥа филиаллар сабыллыахтара суоҕа. Эбии филиал арыллыбат, ол оннугар банкоматтар биллэрдик эбиллиэхтэрэ. Холобур, муус устарга Томпоҕо 4 банкомат туруоруллуо, нэдиэлэ 7 хонугар сууккаҕа 24 чаас үлэлиэхтэрэ, ол аата тохтоло суох.
Банкомат кыһалҕатын «Почта России» быһаарар буолла. Ол туһунан СӨ сибээскэ, информационнай технологияларга миниистирэ Александр Борисов эттэ. 2016 сыл бүтүөр диэри «Почта России» POS-терминаллара 160 нэһилиэнньэлээх пууҥҥа туруохтаах. Галина Данчикова ханнык-ханнык пууннарга туруоралларын испииһэгин биир ыйынан оҥороллорун сорудахтаата.
Баһылыктар аэропортар салгын транспора көтөр-олорор балаһаларын тутуу эбэтэр өрөмүөннээһин боппуруоһун сытыытык туруордулар. «Аэропорты Севера» тэрилтэ генеральнай дириэктэрэ Вадим Волков быһаарбытынан, 2016 сылга аналлаах федеральнай бырагыраама лаппа кыччатыллыбыт. «Билигин ол бырагыраамаҕа бырайыактыыр-сметалыыр докумуоннаах эрэ портар оҥоһуулара киирэ сылдьар. Экспертиза быһаарбытынан, 31 портан 13 эрэ онно баар», — диэтэ салайааччы.
Галина Данчикова мунньаҕы түмүктүүрүгэр баһылыктартан федеральнайдааҕы уонна регионнааҕы сокуоннар ирдэбиллэрин тутуһалларыгар эттэ.
Рослесхоз баһаардары умулуннарыыга эбии 150 мөл солкуобайы ыытта
Александр Жирков: «Уһук илин гектар» туһунан сокуоҥҥа Саха сирин уратылара уонна олохтоох дьон интэриэһэ аахсыллыахтаах
Ил Түмэн спикерэ: «Уһук Илин гектарын туһунан» сокуону олоххо киллэрии өрөспүүбүлүкэ интэриэһинэн салайтарыахтаах
Галина Данчикова Саха сирин олохтоохторугар быыбарга өйөбүл иһин махтанна
Галина ДанчиковаМуниципальнай тэриллиилэр
|
madlad
|
{}
|
Атырдьах ыйын 16 — Бикипиэдьийэ
Атырдьах ыйын 16
Атырдьах ыйын 16 диэн Григориан халандаарыгар сыл 228-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 229-c күнэ). Сыл бүтүө 137 күн баар.
Габон Габон — Тутулуга суох буолуу күнэ (икки күн бэлиэтэнэр). Францияттан 1960 сыл атырдьах ыйын 17 күнүгэр тутулуга суох буолбута
Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ — Өрөспүүбүлүкэ сөргүтүллүбүт күнэ
Италия Италия — Сиенатааҕы Палио — сылга иккитэ буолар ат сүүрдүүтэ
Кипр Кипр — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан 1960 с.)
АХШ АХШ — Салгын десааннын сэриилэрин күнэ
Парагвай Парагвай — Оҕо күнэ. 1869 сыллаахха Акоста-Нью аттыгар кыргыһыыга улахан аҥаара 9-15 саастаах оҕолортон турар Парагвай сэриитин Бразилия уонна Аргентина сэриилэрэ кыргыбыттар.
Япония Япония — Гозан-но Окуриби (五 山 送 り 火), Киото куоракка буолар Обон бэстибээл түмүктүүр күнэ. Киото аттыгар баар хайаларга 5 баараҕай уот оттоллор.
1936 — Ньурба Чаппандатыгар Павел Стасов — Саха АССР-га спортивнай ох сааннан ытыыны киллэрбит уонна сайыннарбыт киһи.
1949 — Юрий Шейкин — аҕыйах ахсааннаах омуктар муусукаларын үөрэтэр чинчийээччи. АГИКИ преподавателэ.
1975 — Анна Данилова — фольклорист учуонай, филология билимин хандьыдаата.
1977 — Элвис Пресли — аатырбыт ырыаһыт, музыка суруйааччы.
1981 — Томмокко Виктор Захаров (07.02.1901 төр.) — Эмэлдьээктээҕи сүлүүдэлээх сири арыйбыт киһи. Амматтан төрүттээх дьон дьиэ кэргэнигэр Чекунда диэн билигин Хабаровскай кыраайга киирэр сиргэ төрөөбүтэ.
2006 — Анастасия Варламова (23.03.1948 төр.) — саха биллиилээх ырыаһыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Атырдьах_ыйын_16&oldid=369811»
Бу сирэйи бүтэһигин 02:16 16 Атырдьах ыйын 2021 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Эдэр ыалга туһаайыллыбыт тэрээһин — АОУ ДПО РС(Я) "Институт развития образования и повышения квалификации им. С.Н. Донского-II"
Ахсынньы 15 күнүгэр В.С.СоловьевБолот—БоотураатынанХатылыортооскуолатыгар «Тыасиринсайдаркэскилэ – эдэрыал» диэн улуустааҕыТөрөппүтмунньаҕабуолла, эдэр төрөппүт оҕотун иитиитин кыра сааһыттан саҕалаан, уйулҕа уонна норуот педагогикатын ньымаларын табыгастаахтык туттарыгар туһуланна.
Төрөппүттэри сылаас үүттээх чэйинэн, алаадьынан, саламаатынан Хатылы нэһилиэгин эдэр ийэлэрэ көрүстүлэр. Хатылы уһуйаанын төрөппүттэрин уонна оскуола оҕолорун оҥоһуктарын быыстапката дьон сэҥээритин ылла «Тыа сирин сайдар кэскилэ – эдэр ыал» диэн тэрээһиҥҥэ уопсайа 77 төрөппүт улуус бары нэһилиэгиттэн кэлэн кыттыыны ылла.
Төрөппүттэргэ аналлаах консультационнай пууннар үлэлээтилэр, ол курдук, Гоголева С.П.-«Туллукчаан» уһуйаан логопеда, Собакина С.И. «Березка» уһуйаан дефектолога, Артемьева С.В. «Березка» уһуйаан логопеда, культура управлениятын юриһа Дьячковский А.М., Сылаҥ ОО социальнай педагога Сивцева Е.И., Болтоҥо ОО психолога Монастырева Ж.П. кэлбит дьоҥҥо наадалаах сүбэлэри, туһааннаах боппуруостарга эппиэт биэрдилэр. Маны сэргэ Адамов Г.И., П.И., Е.И.Поповтар дьиэ-кэргэҥҥэ оҕону иитиигэ туһаайыллыбыт кинигэлэрэ хамаҕатык атыыга барда.
Мунньахха кыттыыны ыллылар: Петрова Маргарита Константиновна – педагогическай үлэ бэтэрээнэ, Саха өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, “Матери России” общественнай хамсааһын Саха сирин салаатын президиумун чилиэнэ; Сабарайкина Татьяна Васильевна, Саха өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, Российскай федерация уопсай үөрэхтээһин бочуоттаах үлэһитэ, “Инсайт” психологическай киин дириэктэрэ; Адамов Гаврил Иннокентьевич Семен Николаевич Донской аатынан Үөрэҕи сайыннарар уонна идэни үрдэтэр институт старшай преподавателэ.
Чурапчы улууһа (оройуона) муниципальнай тэриллии дьаһалтатын баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччыта Петрова О.Ф., улуустааҕы үөрэх управлениятын начаалынньыгын солбуйааччыта Федорова Н.Е., «Хатылы нэһилиэгэ» МТ дьаһалтатын баһлыга У.Н.Атласова мунньах кыттыылаахтарын эҕэрдэлээтилэр.
Эдэр төрөппүккэ аналлаах экспресс- анкета ыытыллыбытыгар 49 төрөппүт эппиэтээтэ. Бу анкета үөрэх тэрилтэлэрин, уһуйааны, оскуоланы эдэр төрөппүттэр хайдах сыаналыылларын көрдөрөр. Экспресс анкета түмүгүнэн төрөппүттэр оскуола психологическай комфорта, төрөппүт иитээччини уонна учуталы кытта сыһыана үчүгэй диэн сыаналаабыттар.
«Иитэр, үөрэтэр үлэ – төрөппүт хараҕынан» бөлөҕу үлэлэттилэр Оконешникова М.П., Адамов Г.И. Манна өбүгэ үгэһин туһаныахха, оҕоҕо атас, доҕор, табаарыс буолуохха, иитиигэ эбээ, эһээ кыттыһара оруннаах, туһалаах, төрөппүт активнаһын үрдэтэргэ ньымалары толкуйдуохха, Мугудай нэһилиэгин «Сарыал» эдэр аҕалар түмсүүлэрин опытын тарҕатыахха диэн сүбэлэстилэр.
«Оҕону иитиигэ төрөппүт эппиэтинэһэ» бөлөҕу иилээн-саҕалаан ыыттылар Винокурова И.Г., Петрова М.К. Эдэр төрөппүттэр оҕо уонна төрөппүт сыһыанагар, дьиэ-кэргэн бүттүүн кыттар дьаһаллара тэриллэллэрин баҕаралларын биллэрдилэр. Манна тэриллибит консультационнай пууннар үлэлэрин сэҥээрдилэр, чаастатык үлэлиирэ буоллар диэн эттилэр.
«Оҕо иитиитэ — төрөппүт илиитигэр» бөлөҕу салайдылар Винокурова Л.Г., Сабарайкина Т.В. Оҕону хас сааһыттан иитэбит, онно тугу учуоттуубутуй диэҥҥэ туһалаах сүбэлэри ыллылар, кэпсэтигэ кытыннылар. Эдэр ыаллар союзтарын тэрийиэххэ, нэһилиэктэн биирдии ыал киирэрин ситиһиэххэ диэн ыҥырыы таһаардылар.
Түмүккэ эдэр төрөппүттэр тахсаннар бөлөхтөрүн үлэлэрин билиһиннэрдилэр, тэҥҥэ үлэлэһэргэ баҕаларын биллэрдилэр. Эдэр ыаллар союзтарын тэрийиэххэ, нэһилиэктэн биирдии ыал киирэрин ситиһиэххэ диэн ыҥырыы таһаардылар.
Төрөппүттэр оҕолору иитии-үөрэтии уһуйааны, оскуоланы кытары бииргэ ылыстахха эрэ көдьүүһэ түмүктээх буоларын бары бигэтик өйдөөн тарҕастылар.
|
madlad
|
{}
|
Дуобатка республика нэьилиэктэрин Хамаанданан Кубога - Спорт
Дуобатка республика нэьилиэктэрин Хамаанданан Кубога
30 декабря 2017 08:54 2001
Кэлэр сыл 2018 спортивнай сыл онон барыгытын спорту таптааччылары Саҥа Дьылынан эҕэрдэлиибин.
Уонна Саҥа сылга биир сонун күрэх буоларын иһитиннэрэбин.
Олунньу ый 25 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас улууһун Төҥүлүтүгэр республика нэһилиэктэрин ортотугар дуобатка Николай Николаевич Кычкин аатынан Хамаанданан Кубок буолар.
Хамаанданан Кубокка кыттыыны ылаллар.
Республика нэһилиэктэригэр олорор, үлэлиир, үөрэнэр дуобаты таптааччылар.
Пропискан нэһилиэккэ буолан баран атын сиргэ үлэлиир, олорор буоллаххына бу күрэххэ кыттыыны ылбаккын
Күрэх сүрүн сыала.
Тыа сиригэр олорор дьону көҕүлээһин.
Онон кыайар баҕа санааттан атын сиргэ, куоракка олорор, үлэлиир, үөрэнэр биир дойдулаахтары хомуйа сатаабакка, дэриэбинэҕэ олорооччулары түмэн кыттыы бу буолуо улахан кыайыы.
Кинилэри түмэн бэлэмнээн, дьарык ситимин тэрийии үлэлээһин түмүгэр кыттыы бу буолуо улахан ситиһии
Нэһилиэк хамаандатыгар эр киһититтэн, дьахтарыттан, оҕотуттан тутулуга суох 5 дуобатчыт буолуохтаах
«Нэһилиэк хамаандатыгар эр киһититтэн, дьахтарыттан, оҕотуттан тутулуга суох 5 дуобатчыт буолуохтаах»
Бу Хайдара эрэ дии Командага биир дьахтар баар буолуохтаах.
3 мүнүүтэлээх молниеноснай дуобат
10 мүнүүтэлээх түргэн дуобат
Дуобат көрүҥнэринэн тус туспа түмүк тахсыаҕа.
Уопсай түмүккэ икки көрүҥҥэ хамаандалар ылбыт миэстэлэрэ сууммаланыа,
Аҕыйах очколаах хамаанда Николай Николаевич Кычкин Кубогын Хаһаайына буолуо
Бэрт тэрээһин буолуох кэриҥнээх.
Арай мин санааабар күннэтэ куоратынан, соҕуруунан күрэхтэһэ сылдьар оҕолор тыа кырдьаҕастарын түргэн оонньууга тулуппаттара биллэр буоллаҕа ээ. Чурапчы кырдьаҕастара, орто да саастаах дуобаччыттара оҕолорго баһыйтаран дуобаппыт нэһилиэккэ лаппа мөлтөөтө дииллэрэ оруннаах. Бу да сырыыга оҕолордоох хамаандалар инники сылдьыахтара. Тыа нэһилиэктэрэ кэбис манан оонньоон бүтүүһүкпүт, оҕолор хамсаналлара түргэннэрэ сүрдээх диир буолсулар, элбэх тыа дуобаччыта дуобатын быраҕыыһык. ))))
оскуола о5олорун киллэримэн)))
Эс оҕо дуобаттыыр буолбутугар хайдах сайдыы кэхтиэй.
Мэҥэ Хаҥаласка биир да оҕо тренерэ суох буолла.
Биир Мэлдьэхсигэ Намтан үбүлэнэн Василий Куприянов үлэлиир.
Дьэ бу сайдыыны аҕалыа дии санаабаппын
Быйылгы республика Чемпионатыгар саамай саастаахтара 29-таах дииллэр.
Оҕонньоттор биһиги кыайбат буоллубут онон сайдыы олох суох диэбэттэр ини.
Бастакы Кубокка ким барыта кытыннын.
Дуобат уопсай хартыыната көстүө бо.
Хайа нэһилиэк кэлимник дуобат сайдыытыгар үлэлиир ол инники күөҥҥэ тахсыа бо.
Кытта кэлбит дуобатчыт Нэһилиэккэ олорор, үлэлиир, үөрэнэр буолуохтаах.
Сылга нэһилиэктэринэн биир Хамаанданан Кубок ыытан бүппэт инибит.
Сайдыы суолун тутуһар баҕа санаа баар буоллаҕына
Дуобат күрэҕин балаһыанньатын ырытар буоллахха Спортивнай Оонньуулар киэнин ырыта сатаан.
Билигин сэттэ дьахтары мас тардыһыннараллар. Гиря астараллар.
Онтон дуобатка 2 эр киһи биир дьахтар.
Сайдыыны бу туормастыыр
Молниноснайга, тургэн оонньууга оголор кыайаллара чуолкай, сылга биирдэ эмэ оонньуур огонньоттору. Маны оголорго туьунан толкуйдуохха соп эбит. Дьахтара суох элбэх нэьилиэк, бары да кэриэтэ, хамаандалар кэлииьиктэи.
Ылдьыыс эн спорт үлэһиттэрин уонна нэһилиэктэри биир халыыпка угаҥҥын саныыгын
Спортар үксүлэрэ өй спордун дуобаты, саахыматы өйдөөбөт дьоннор. Олох да суох буоллахтарына улаханнык баардыылаабаттар, кыһамматтар, мэһэй - таһай эрэ буолаллар дии саныыллар. Бу күрэхтэһииттэн сылтаан өйдөнө охсубаттара биллэр, төптөрүтүн аны нэһилиэк тойотторо ол оҕолорго хотторор аата барыман кэлимэн диэхтэрэ. Оҕолорго үлэлиэхтээх ДЮСШалар, үөрэх салаалара бааллар, балар саатар үлэлэрин суотугар оҕолорго туспа тэрийэн ыыттыннар ээ.
Быйылгы республика Чемпионатыгар саамай саастаахтара 29-таах дииллэр.- диэн ханнык
чемпионаты этэрин буолла? Ганя Колесов холобур 1979 сыллаах төрүөх, ол аата 29 эрэ саастаах буолбатах. Уйбааан Токусааров өссө кыра кырдьаҕас.
Наһаа да дуобатчыттары түһэрэн суруйаҕын
Туох да эстибит быстыбыт дьон курдук
Нэһилиэк бэйэтэ быһаарар ээ.
Оҕону илдьэ барбаппыт, бэйэлэрэ күрэхтэһиилээхтэр дииллэрэ,ол бэйэлэрин дьыалалара. Тоҕо оҕо суоҕуй диэн ким да сирэйгэ харахха анньыа суоҕа.
Хааччах икки эрэ.
Нэһилиэккэ олорор үлэлиир үөрэнэр буолуохтаахтар
Уонна хамаанда 5 киһилээх буолуохтаах
Сана Дьылынан ! Промышленнай нэьилиэк кыттар бырааптаах дуо ?
Пропискалаах буолан баран атын сиргэ үлэлиир дьон нэһилиэк хамаандатыгар киирбэт дуо
Нэһилиэккэ бу кэмҥэ олорор, үлэлиир, үөрэнэр дуобатчыттар хамаандаҕа киирэллэр
Промышленнай нэһилиэк диэн хайа нэһилиэктэрий
Нэһилиэгэр олорорун дуу олорботун хайдах билэҕит ,пропискалаахпын диэ да бүттэҕэ дии.
Алдан улууьун Аллараа Кураанах пгт
Аллараа Кураанах Алдан буолбатах кыттар бөҕө буоллаххыт
Олунньу ый 1 күнүгэр дылы [email protected] электроннай аадырыска хамаандалар сайаапка ыыталлар.
Хайа хамаандаҕа ким кыттара эрдэттэн сырдатыллар.
Кыттар Хамаандаларга атын хамаандаларга ким хайа нэһилиэккэ кыттарыгар боппуруос үөскээбэт буоллаҕына сайаапкаҕа бааллар күрэххэ кытталлар
Олунньу ый 1 күнүн кэнниттэн күрэххэ кыттыыга сайаапка ылыыта тохтуур.
Буолар күнүгэр кэлэн анньыһыы суох буолар.
Төһө хамаанда кэлэринэн тэрээһин үлэ былааннанар.
Сайаапка биэрбиттэр хаалбыт бириэмэҕэ бэлэмнэнии, Хамаанданан Кубок балаһыанньатынан бэлэмнэнэн туох эрэ күрэх ыытыахтара диэн эрэнэбит.
Николай Николаевич Кычкин (Кычкин-старший, 1940—2010)
— советский и российский спортсмен и тренер по шашкам, а также педагог;
Заслуженный тренер Якутской АССР (1990),
Заслуженный учитель Республики Саха (Якутия);
Почётный гражданин Таттинского улуса.
Родился в 1940 году в Мегино-Кангаласском районе Якутской АССР.
Занимался шашками, достигнув звания кандидата в мастера спорта. Затем в течение более чем 25 лет Николай Кычкин работал тренером по шашкам. Также тренером по шашкам была его жена — Мария Бырдыннырова, вместе с которой они воспитали и подготовили своего сына — якутского шашиста и тренера Николая Кычкина, а также 85 чемпионов и призеров мира, 86 — Европы, 491 — России. Только один Николай Николаевич подготовил 51 чемпиона и призера мировых первенств, 36 — Европы, 204 — России, в том числе двух гроссмейстеров международного класса и шесть гроссмейстеров России.
В качестве педагога Николай Николаевич Кычкин работал в Якутском государственном университете (ныне Северо-Восточный федеральный университет).
В 2015 году селе Дойду Мегино-Кангаласского улуса был открыт новый спортивно-культурный комплекс имени заслуженного тренера РФ и РС(Я) Николая Кычкина.
Заслуги и награды[править
Лауреат Государственной премии имени Дмитрия Петровича Коркина (2004).
Лауреат спорта XX века Республики Саха (Якутия).
Обладатель почетных знаков
«За заслуги в развитии физкультуры и спорта в Якутской АССР»,
«80 лет физкультурного движения Якутии»,
«Гражданская доблесть» (2003).
Награжден медалью «80 лет Госкомспорту Российской Федерации»,
знаками «За вклад в развитие детского спорта» (2004) и
«За вклад в развитие образования Чурапчинского улуса».
Мэн'э Хан'алас Кычкиннара сурдээх дьон
Бу куннэргэ Төҥүлүгэ Николай Николаевич Кычкин бирииьигэр бастакы нэһилиэктэр ортолоругар Хамаанданан Кубок тэрээһинигэр үлэлии сылдьан аатырбыт тренер, суду киьи, саха саарынын туьунан а5ыйах тылы хаһыатка урут суруйбуппун ааҕаргытыгар ыҥырабын.
Дуобат сайдыытын туьугар олохторун анаабыт Мария Никитична, Николай Николаевич Кычкиннар дьиэ кэргэттэрин кытта 1995-97 сыллаахха Чурапчыга интернат томторугар улэлии сылдьан билсибит дьоллоохпун.
Кинилэр олорор дьиэлэрэ, улэлиир сирдэрэ хантан да киир дуобат дьицнээх уйата урут да этэ билигин да5аны. Туох баар ей-санаа, улэ буус бутуннуу, биир да хааппыла хаалбахха дуобат сайдарын туьугар туьуламмыт дьиэ кэргэнэ кинилэр буолаллар.
Николай Николаевич элбэхтэ айаннаабатын, улахан туьулгэлэргэ сылдьысбатын кэргэнэ Мария Никитична олус учугэйдик ситимнээн биэрэрэ. Солбуллубат ураты эппиэттээх выездной тренер аатын сугэн теьелеех о5ону батыьыннаран ийэлии утуе сыьыанынан, тренер утуе субэтинэн кыайыы урдук чыпчаалыгар тахсалларыгар, сахалары ааттаталларыгар тэццэ сылдьыспытын киьи аа5ан сиппэтэ буолуо.
Туох хайдах буолбута, курэхтэьии толору отчуота сиьилии Николай Николаевичка тиэрдиллэр буолан сайдыы суолун тобулууга кемелеспутэ мэлдьэх буолбатах.
Биир киьи аьары сэргиирэ Николай Николаевич са5алаабыт дьыалата, дуобат сайдарыгар анаабыт утуе дьыалата кини бу олохтон бардар да кинини суохтахпакка аатын ааттатан сал5анан саца уктэллэри ылан иьэриттэн. Ханнык ба5арар а5а туйах хатарааччы, ааппыт ааттатааччы эн буолаар диэн о5отугар аат биэрээччи. Билигин Чурапчыга, а5ата саамай айымньылаахтык улэлээбит сиригэр улахан уол Николай Николаевич второй ситиьиилээхтик улэлии сылдьарын керебут уонна сэргии истэбит. Утум сал5анар диэн маны этэн эрдэхтэрэ. Кыра уол Василий кэргэнинээн Мотреналыын ийэлэрин кытта куоракка дуобат сайдыытын туьугар айымньылаахтык улэлии сылдьар.
Николай Николаевич улэлии сылдьарын кере сылдьан биири бэлиэтии кербутум. Уерэнээччилэрин, о5олорун олох сур баттаабат эбит этэ. Кулэ уерэ, чэпчэкитик кинилэри кытта сыьыаннаьарын керербут. Улэтигэр уьус этээскэ тахсарыгар уксугэр кими эрэ батыьыннаран уерэ-кете кирилиэьинэн тахсан иьэр буолааччылар. Дьарык буолуон иннинэ о5олорун иннигэр олорон Аан дойду сонуннарын сиьилии кэпсиир, о5олоруттан тугун ханныгын ыйыталаьар эбит этэ. Дьэ уонна хас биирдиилэригэр анаан суруйбут, бэлэмнээбит сорудахтарын биэттэлиирэ. Туох да хаьыыта, айдаана суох икки ертуттэн ейдеьер айымньылаах улэ куестуу оргуйан барарын керербут.
Кэлин дьиэлэригэр хоно тиийдэххэ хайа эмэ о5о дуобакка дьарыктанаары атын улуустан кинилэргэ олорор буолар эбит этэ. Гаврил Колесовтан са5алаан теье о5о оннук олорбута буолуой? Тиийдэххэ «Дьэ дуобаттаан эрэ» диэн буолааччы. Оҕолоругар «Кыьаллан оонньоор эрэ.» диэн этиилээх. Остуолтан нэьиилэ быгар оҕону кыайбакка моьуок буолара. Николай Николаевич сарсыарда олох эрдэ турар эбит этэ. Ону кулэрэ Кими эрэ дуобат хонуутугар сабырыйаары ону маны толкуйдуу сатыыбыт. Дьэ ол толкуйдар хайдахтарын уерэнээччилэрэ кердерен кыайыы кетеҕуулээх уерэн-кетен кэлэллэрэ. Биирдэ да мин улэлиирбэр кураанах кэлбиттэрин ейдеебеппун. Сороҕор теттерутун аьары буолан сэмэйдик сороҕун кэпсии сатаабаттара. Кинилэртэн наар кыайыы эрэ кэлиэхтээҕин туьунан кытаанах ейдебул да баара.
1996 сыллаахха Азия оҕолорун бастакы Оонньууларыгар 100 харахтаах дуобатка оҕолорбут монгол оҕолоругар хотторон кэбистилэр. Ол кэмцэ тапталлаах уерэнээччитэ Гаврил Колесов 64 харахтаах дуобакка бастакы улахан кыайыылара кэлбит кэмнэрэ этэ. Пахаай да диэччилэр бааллара. Икки атын атын дуобаттар диэн этиини ылымматтар бааллара. Онтон билигин хайдаҕый. Оҕолорбут, улахан дьоммут бэрт кылгас бириэмэ икки ардыгар 100 харахтаах дуобакка кыайар хотор буолан барбыттарыгар ылы чып буолан хааллылар. Бу ситиьиилэр кэлиилэригэр Николай Николаевич оруола балайда улахаттар. Оччотооҕу 1996 сыллаахха хотторуу хомолтото, ол тула санаа атастаьыылар саамай ыараханнык киниэхэ иьиллибит буолуохтаахтар. Мээнэҕэ билигин кини аатынан 100 харахтаах дуобакка турнир ыытыллыбат. Дьон тылыгар суолта биэрии, сыал сорук оцостуу хайдаҕын Николай Николаевич бэйэтин улэтинэн дакаастаан турар.
Дьонтон уратытык, суол-иис хаалларардыы улэлээбиттэр олоххо аьары боростуойдарын кере сылдьабыт. Хаьан да кинилэр туестэрин таптана сылдьалларын кербеккун. Мин да мин диэн дьону утуруйэрдии хамсаналларын. Улахан дьыаланы оцороро сылдьан дьоццо сэмэйдик кестубэттии сылдьа сатыылларын. Николай Николаевич олортон биирдэстэрэ.
Саамай туйгун, дууьатын, тренер талаанын биэрбит, аатын ааттатыахтаах уерэнээччитин аатын кытта сэргэстэьэ кини аата билигин ааттамматын хомойо истээччибин. Гаврил Колесов тренерэ Николай Николаевич Кычкин уонна……… диэн иьиллиэн баҕарабын. Кыра оҕо эрдэҕиттэн теьелеех сыратын биэрбитэ буолуой. Сэмэйдик, баарыгар ситиспит ситиьиилэринэн дарбаммакка олорбут суду киьибитин оцорбутун умуннара сатыырбыт табыллыбата кестен турар.
Николай Николаевич тапталлаах дуобатыгар оцорбут суду кылаатын убаастаан маннык урдук таьымнаах турнир ыытыллалара бу хайҕаллаах суол. Сахабыт норуотун бу улуу киьитин аата эдэр дьону кэрэҕэ сайдыыга угуйардыы. Маннык сыьыан салҕанан сайдан барыан баҕарабын.
почётный гражданин мегино- канг. буолбатай?
Ити википедияҕа баары копиялаабытым
Саҥа Дьыл үлэтин күнэ саҕаланна.
Бүгүҥҥэттэн саҕалаан Олунньу ый бастакы күнүгэр дылы хайа нэһилиэк кыттарын биллэрэригэр сайаапка хомуйуута саҕаланна.
Олунньу ый 1 күнүгэр дылы кыттар хамаандалар [email protected] электроннай аадырыска заявка ыыталлар
Уус Алдан улууһун Сыырдаах
1. Портнягин Иван Гаврильевич - 1975г.
2. Гоголев Семен Иннокентьевич - 1958г
3. Бурцев Валентин Николаевич - 1975
4. Гоголева Надежда Михайловна - 1970г
5. Местников Степан Васильевич - 1959г
Бүгүн Дьокууйскайга Дуобат Киинигэр республика оҕолорго күрэҕэр кэлбит тренердэри кытта көрүстүбүт.
Хамаанданан Кубок балаһыанньатын билиһиннэрдибит.
Дьэ холобура маннык боппуруостар бэрилиннилэр.
"Покровскай куорат кыттар дуо?"
- куораттар кыттыыны ылбаттар. Холобура Покровскай, Ньурба, Бүлүү куораттара. Онтон улуустарын нэһилиэктэрэ кытталлар.
"Хамаандаҕа хас оҕо, дьахтар, эр киһи баар буолуохтааҕый"
- нэһилиэк хамаандата 5 киһи. Туох да хааччаҕа суох. Нэһилиэк биэс күүстээх дуобатчыта кыттыыны ыла кэлиэхтээх. Кэлэр нэһилиэк бэйэтэ быһаарар. Ким кыттарын. Быйылгы акылаат уурар Хамаанданан Кубокка нэһилиэккэ олорор биэс күүстээх дуобатчыт кыттыыны ылыахтаах.
"Нэһилиэк хамаандатыгар куоракка олорор биир дойдулаахпыт кыттыыны ылар дуо?"
- куоракка олорор, үөрэнэр дуобатчыт кыттыыны ылбат. Оҕо, сиэн көрө киирбит пенсионердар эмиэ.
Бу кэмҥэ тыа сиригэр олорор, үөрэнэр кыттыыны ылар.
"Хайдах быһаараҕыт. Ким хантан кыттарын"
- олунньу ый 1 күнүн ааспакка кыттар баҕалаах хамаандалар
заявкаларын электроннай аадырыска [email protected] ыыталлар.
Кыттыан сөптөөх дьонун барытын суруйан. Ол заявканан мандатнай комиссия үлэлиир. Форумҥа ватсап группатыгар ыытабыт. Өскөтүн ол түмүгэр мандатнай комиссияҕа да, кыттар хамаандаҕа да боппуруос үөскээбэт буоллаҕына барыта этэҥҥэ.
"Өлүөхүмэттэн кытта кэлиэхпитин баҕарабыт. Тута тиийээт кыттар уустук дии"
- Ыраахтан кэлээччилэр куоракка тохтоон сынньанан баран сарсыарда тиийиэхтэрэ диэн былаанныыбыт. Спортсменнар гостиница усулуобуйалаахха олох түһэ сатааччылара суох. Саастаах дьону матка түһэрэр эмиэ хайдах эрэ. Төҥүлүгэ урут уруккаттан училища баар буолан республика араас муннуктарыттан кийииттэр элбэхтэр. Олох кыаллыбатаҕына эрдэ билсэн ити боппуруос быһаарыллыан сөп.
Олунньу ый бастакы күнүн ааспакка заявка түһэриэхпит диэн тарҕастыбыт.
Өссө биирдэ санатабыт.
Олунньу ый 1 күнүгэр заявка ылыыта түмүктэнэр.
Төһө нэһилиэк кыттабыт диэбитинэн Кубок ыытыллыаҕа
Заявка биэрбиттэр бэлэмнэниэхтэрэ, бэйэлэрин истэригэр Кубок балаһыанньатынан араас күрэх тэрийиэхтэрэ диэн эрэнэбит.
Ылдьыыс, маладьыас ! Олус учугэй дьыаланы тэрийэ сылдьар эбиккин !
Ону-маны суруйар дьону истимэ, теттеру сургуех дьон элбэх, оннуктары чихал диэ :) Санаммыккын онор, бэртээхэй дьыала !
Кыттабыт диэн Нам улууһун Хамаҕаттатыттан эрийэ сырыттылар.
Ол гынан састааб суох буолан заявка ылылла илик.
Мэҥэ Хаҥалас улууһа Герой Попов дойдута Баатара нэһилиэгэ.
1. Колесов Егор Егорович - 1946
2. Неустроев Анатолий Ильич - 1958
3. Варламов Петр Петрович - 1960
4. Березкин Иннокентий Максимович - 1962
5. Иванов Виктор Афанасьевич - 1986
6. Сивцев Афанасий Семенович - 1985
7. Винокуров Софрон Павлович - 1990
Кыттыан сөптөөх дуобатчыттары итинник ыытаҕыт.
Онтон күрэхтэһиигэ 5 киһитэ кыттар
Сунтаар улууһун Түбэй-Дьаархан нэһилиэгин дуобатчыттара кыттар баҕа санааларын биллэрдилэр
1. Данилов Семен Михайлович - 1973 с.
2. Михайлова Венера Ивановна - 1970 с.
3. Прокопьев Иннокентий Иванович - 1956 с.
4. Сафронов Фрументий Петрович - 1941 с.
5. Титов Юрий Александрович - 1961 с.
Артыыс, ырыаһыт Фрументий Петрович кырдьаҕас өссө дуобаччыт эбит дуу?
Барахсан бэрткэ да ыллыыр, киһи эрэ истьэ олоруон курдук. Атын киһи дуу?
пока официально кытталларын биллэрдилэр
Улуус киинэ кыттар дуу? Дэриэбинэлэр эрэ дуу?
Ылдьыыс дорообо! Турнир балаhыанньатын хантан ылабыт.
Төҥүлү Эбэ дуобатчыттара биллэн туран кытталлар.
Тумуллар Доллу нэһилиэгэ
1. Власов Гаврил Силинович 1968с
2. Лонгинов Анатолий Кирикович 1964 с.
3.Максимов Виктор Гаврильевич 1952с
4. Птицын Петр Михайлович 1960с
5. Васильев Валентин Васильевич 1988с.
1. Протодьяконов Василий Никифорович 1937с
2. Тарабукин Иван Николаевич 1961с
3. Данилов Гаврил Гаврильевич 1955с
4. Степанов Сергей Егорович 1963с
5. Ноговицын Степан Иванович 1968с
6. Каплин Милентий Иосифович 1965с
Нам улууһа Хамаҕатта нэһилиэгэ
Леонтьев Егор Романович кмс 1941
Филиппов Дмитрий Иванович кмс 1948
Бурнашев Анатолий Ильич кмс 1951
Охлопков Аполлон Евтропьевич кмс 1961
Местников Григорий Дмитриевич кмс 1971
Олус учугэй тэрээьин буолан эрэр эбит, Ылдьыыска ситиьиини багарабын.
Дьэ, үчүгэй! Түмүгүн хайаатар да хаһыакка игин суруйаарыҥ, НВК-ҕа эмиэ көстөрө буоллар бэт да бэт буолуо этэ)))
На участие Республиканского турнира по Шашку Алтанского наслега
( Амгинского района ) в памяти Кычкина Николая Николаевича.
1. Стручков Александр Алексеевич
2. Никифорова Ольга Ивановна
3. Устинова Мария Ивановна
4. Неустроева Александра Константиновна
5. Алексеева Тамара Михайловна
Ылдьыыс убай дуобаттан сааһын тухары ыраах сылдьыбыт киһи бэйэтин баҕа
өттүнэн кэннэки кэмнэргэ аны дуобакка ылсан эрэрэ бэрт бөҕө уонна уруйданар эрэ буоллаҕа ээ. Ол эрээри кини ис кухняны соччо билбэт буолан спорт.функционер курдук үөһэттэн саба быраҕан маннык гыннахха нэһилиэктэри сэргэхситиэм дии саныыра олохпут көрдөрөрүнэн сыыһатын ааһан улахан охсуулаах буолуон сөп. Бу күрэхтэһиини тэрийэригэр кини биллэн туран мин эрэ соҕотоҕун барытын билэбин, эһигини быһаарабын диэбэккэ спортшколалар тренердэрин кытта сүбэлэспит буолуон сөп эбит. Ол дьон биллэн турар оҕолорбутун киллэрэбит, нэһилиэктэн ыраах сылдьааччылары киллэттэрбэппит диэтэхтэрэ. Үөһээ суруйбуппун сатаан аахпатах дуу, өйдүү да сатаабатах быһылаах дуу, наһаа да куттаскын, дуобаччыттары сэниигин диэбит? Чэ, өссө төгүл быһааран көрүүм, баҕар кыратык толкуйдуу сатаатаҕына өйдөөрөй, аныгыскыга балаһыанньаны нэһилиэктэр дуобаччыттара дьиҥ сайдалларын туһугар диэн оҥороорой? Ити киирбит заявкаларынан да көрдөххө билигин тыа нэһилиэктэригэр тыыппалаах ыччат, эдэрчи да спортсмен суох буолбута ырылыччы көстөр ээ. Саатар Ганя Колесов саастыылара сэттэ уонус, аҕыс уонус, тоҕус уонус төрүөхтэр тыа нэһилиэктэригэр суохтар, бары куораттарынан, нэһилиэк кииннэринэн тарҕаһан сайдыы суолун тутуһа, олохторун оҥосто сатыы сылдьаллар. Көрөҕүт дии, бары кэриэтэ кырата биэс уонча, үксүлэрэ алта уонча уонна сэттэ уонча саастаах, дуобат чаһытын буолуохтааҕар дуобаты да сылга ахсааннаахтык тутар дьоннор. Дьэ бу дьоннору спортшколалар профи оҕолорунан түргэн оонньууга быһыта сыстаран дуобаттарын бырахтарар аакка эрэ ыытыахха сөп. Холобур урут Куоркун саҕана тустууга маннык күрэхтэһии тэрийбитин буоллар эдэр Карповтаах, Сахааччалаах тыа тустууктарын таптаабыт сирдэригэр тамнааннар сорох сорохторун аны хаһан да тустубат оҥортуо этилэр. Ньукулай Кыычыкын баара буоллар балаһыанньаны олох атыннык оҥотторуо этэ. Кини өрүүтүн нэһилиэк оҕолоро ханна даҕаны сырыттыннар наада буоллаҕына нэһилиэктэрин аатын ааттатыахтаахтар, ыҥырдылар да кыах баарынан тиийэн кэлэн күрэхтэһиэхтээххит, барбытын да бардаҕын эйигин билиммэппит диэбэтэ. Араас группаларга элбэх уонна сөптөөх ырытыы барда уонна дьиҥ нэһилиэк күрэхтэһиитэ диэн ааттанар буоллаҕына оҕолоро суох ол нэһилиэккэ төрөөбүт эбэтэр билигин олорор диэн пропискалаах уон аҕыһын туолбут киһи барыта киириэн сөп диэн түмүккэ кэллибит. Биллэн турар оҕо тренердэрэ оҕолорун оҕонньотторго киллэрэ сатааччылар бааллар, ол өйдөнөр эрээри оҕолорунан дьарыктанар араас министерствалар, улахан да кыра да тэрилтэлэр, фондалар элбэхтэр, арай нэһилиэк орто саастаах, кырдьаҕас да спортсменнара УРОЖАЙ эстэ - эстэ тиллэ сатыыр кэмигэр улахан умнуллууга хаалбыттара ырааппыт буолан эдэрдэр бары кэриэтэ тыаттан бардылар диирим ама албын, тыа дуобаччыттарын түһэрэ сатыырым эрэ курдук өйдөнөр буоллаҕай?
Дьэ ырытыһыахха оччотугар.
Аһары да дуобаттан тэйиччи дии саныыр буоллаххына.
Син Николай Николаевич Кычкин илиититтэн бастакы разряд значогун, удостоверениетын туппут киһибит.
Дуобатка аһары оннук халы мааргы киһи буолбатахпын
Аны бэйэн көрөҕүн дии.
Мин булгуччу оҕо кыттар диэн ханна суруйбуппут көрдүн.
Олох булгуччу спортоскуола иитиллээччитэ кыттыахтаах диэн.
Ону нэһилиэк быһаарар.
Көрөрүн курдук нэһилиэктэргэ биир да оҕо суох.
Уруһуйдаан көрөн ону маны теориялыыр хайдах эбитэ буолла.
Аны күн бүгүн утуйа сытан баран ким эрэ тэрийээри, саха биир Саарынын ааттатаары, үйэтитээри гыммытын "Эн дуобатчыт буолбатаххын. Тугу билиэххиний. Оннук маннык...." истэбин ээ тугу ватсапка боччойоллорун.
Киһи саамай сөҕөрө тугуй.
Кырдьаҕастар оҕо биһигиттэн ордук оонньуур, онон дуобат эстэр суолга тураары гынна диэн.
Атын эбитэ буоллар "Оҕолору күн аайы дьарыктыыллар да биһигини оҕонньоттору кыайбаттар диэн " диэн буолуо этэ бо.
Эдэр дуобатчыттар суохтар диэни миэхэ сыбааһа.
Оччо үлүгэр Улуу буоллаххытына, ханна сырыттыгыт.
Киһи тугу эрэ тэрийээри гыннаххына дьэ биирдэ уһуктан, бэрт былдьаһардыы ону маны туойаҕыт.
Дуобат кыһалҕатын барытын киһиэхэ сыбыах саҕа буоллугут
Ол эдэр дьон оонньооботторо үчүгэй үһү дуо.
Уонна биир өртүнэн оҕолору оонньотуман.
Оҕону итинник оонньоммоккоҕут, биир да турнирга чугаһаппаккаҕыт ыччат оонньообот буолбатаҕа буолуо дуо.
Чурапчыга урукку Софронов залыгар Барахсанов үлэлиир эрдэҕинэ дуобат хоһугар уһуннук ким кими эрэ кытта биликтэһэ олорорун көрбөт этим. Барыта блиц. Кылгас бириэмэ. Аҕыйах мүнүүтэ чуумпуран ылан баран һуу һаа буоларын көрөр этибит дии.
Билигин дуобат күрэҕэ швейцарскай системанан 10-15 мүнүүтэлээх биир күннээх буоларын көрө сылдьабыт дии.
Туох да олох утарбыт эрэ киһи диэн.
Урут мас тардыһыыга 25 сыллааҕыта эн бу мас тардыспатах киһи тугу билэн ону маны тэрийэҕин диэн утарсыы кытаанаҕа этэ. Ону ол диэбэккэ тэрийбиппит. Көрүҥ сайдыытыгар дьоһун кылааты киллэрбиппит.
Бу да тэрээһин дуобат сайдарын туһугар ыытыллар.
Мин куолулууру сөбүлээбэт киһибин.
Олоххо киллэрэри инники тутан баччаҕа дылы кэллим.
Кыттыбат буоллаххына кыттыма.
Дьиэҕэ холкутук олор.
Биһиги бу нэдиэлэнэн кыттар баҕалаахтар заявкаларын ылан бүтүөхпүт.
Баҕалаах дьоҥҥо күрэх тэрийиэхпит.
Олохпор биир быраабыланан салайтарабын.
Эн санааҕын ыланан кэлбит киһи, аныгыскыга кэлэрин туһугар тэрийиэхтээхпин.
Биир буоллун, икки буоллун.
Маны билэрин эбитэ дуу.
Эбэтэр атын омук оҕотун ситиһиитэ дуу?
В актовом зале ЦСП «Триумф» состоялась пресс-конференция по итогам чемпионата мира по шашкам-64, проходившего 19-29 октября 2017 года в г.Санкт-Петербург, сообщает sportyakutia.ru
В пресс-конференции приняли участники чемпионата мира Гаврил Колесов, Николай Гуляев, вице-президент федерации шашек РС (Я) Юрий Никифоров, главный тренер РС(Я) по шашкам Александр Азаров, первый заместитель директора ШВСМ Александр Платонов, и представители средств массовой информации. Вел конференцию министр спорта РС(Я) Георгий Балакшин.
Напомним, в чемпионате мира по шашкам из 43 стран участвовало 70 спортсменов.
В молниеносной программе Гаврил Колесов вышел в финал первым номером из турнирной таблицы и в дальнейших поединках одержал победы над Игорем Михальченко из Белоруссии, над россиянами Олегом Дашковым, Владимиром Егоровым и завоевал золотую медаль.
В быстрой программе Гаврил Колесов уступил Игорю Михальченко по коэффициенту и стал обладателем серебряной медали.
Ити дуобат буолбатах дуу?
Николай Кычкин Тааттаҕа Гаврил Колесовы улахан дьону кытта оонньотон билиҥҥи таһымыгар таһаарбыта.
Ону бииргэ үлэлии сылдьан Чурапчыга элбэхтэ истибитим.
Дьарыктыыр оҕолорун куруук улахан дьону кытта оонньоторун күн аайы көрөрбүт.
Федоров Василий Фёдорович
Ларионова Анна Филипповна
Кириллин Петр Петрович
Ларионов Афанасий Филиппович
Уус Алдан 2-с Лөгөй нэһилиэгэ
1. Дегтярев Петр Семенович- 1950с
2. Дьяконов Михаил Михайлович - 1955с
3. Игнатьева Надежда Дмитриевна - 1977с.
4.Троева Раиса Николаевна - 1952с.
5. Мигалкин Кеша - 2002с.
Ылдьыыс убай мин этэрбин олох да аахпакка эрэ утарылаһар дуу хайдах?
Чэ, айылааҕын ол күн миигин ити этэр түргэн оонньуугар дуобаттыы матчка ыҥыр. Төһө да ырааҕын иһин убайы убаастаан тиийэ сатыаҕым аҥаардас Флументий убайы көрсөөрү уонна эйиигин кытта матч оонньоору. Онно көстүөҕэ ээ ким тугу, төһөнү дуобакка өйдүүрэ. Партийатын кырата биэс мөһөөхтүүгэ киирсэбин. Элбээбитэ биирдии тыыһынчалыы. Куттаныма, сүүрбэтэ да кыайтардахпына пенсиябын син эбэн - сабан уһаабыта ый иһинэн иэһи иэс курдук мөккүөрэ суох төлүөҕүм.
Аны итинник диэ
Туоххун сүүттэрэн кыайыаххын эрэ баҕардын
Оччо үлүгэр дуобатка ыалдьар буоллаххына тоҕо миэхэ эрэ иилиһиннин.
Спортивнай Оонньууга улуустан баара суоҕа 3 эр киһи, 2 дьахтар кыттар.
Онтон ол кэмҥэ мас реслинг Манчаарыга төһө киһи кыттарый.
Бу эһэр дуобаты.
Мин тэрийэр күрэҕим буолбатах
сопко боппуруоhу туруорса сылдьар..дуобакка хаhан да буолбатах сан,а суурээн киирэн эрэр..Мэн,э курдук дуобатчыттарынан аатырар улууска биир да5аны дуобакка тренер суо5а хомолтолоох..ба5ар бу курэхтэhии кэнниттэн улуус спортка салалтата дуобакка болхомтотун уураарай диэн Ылдьаа Ылдьыыс "хамсанар" буолуохтаах..
Бэт, бэт. Илья Ильич дьоьуннаах курэ5и тэрийэн "сергутэн" эрэриттэн киьи уерэр.
Бэрт тэрээһин буолан эрэр эбит. Ылдьыыс маладьыас. Өссө да сэргэх тэрээһиннэри тэрийиэ диэн эрэнэбин. Бу күрэх кэмигэр инники күрэх балаһыанньатын быһаарсын ээ. Бастакы күрэх ким тэрийбит ол быраап. Ону мөккүһэр наадата суох.
Тонулу мас тардыьыытын, куйууру сайыннаран Саха дьонун тумэн Утуо Дойду!
Аны дуобакка Сана суурээн!
Ылдьаа Скрябин диэн аат сахаларга Убаастанар аат! Самныбат Суду Киьи!
Ответ на тему: Дуобатка республика нэьилиэктэрин Хамаанданан Кубога
|
madlad
|
{}
|
Саҥа Ыйаах: 2032 сылга диэри Дьокуускай сайдыыта торумнанна - Эдэр Саас
Саҥа Ыйаах: 2032 сылга диэри Дьокуускай сайдыыта торумнанна
12:00 08.09.2021 12:01 08.09.2021
Бүгүн Дьокуускай куораттааҕы Думатын 31 (уочараттаах) сессията буолла. Сессияҕа өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана Айсен Николаев кытынна.
Сессияҕа куорат сайдыытын дьоһун суолталаах боппуруоһа көрүлүннэ. Ил Дархан “Дьокуускай куорат – Саха Өрөспүүбүлүкэтин киин куоратын 2032 сылга диэри сайдыытын туһунан” Ыйаахха илии баттаата. Бу Ыйаах Дьокуускай куорат тирэхтээх сайдыытыгар ананар. Манна Ирбэт тоҥҥо турар куоракка дьон олороругар дьоһун усулуобуйа тэриллиэхтээх, куттала суох буолуохтаах, айар куттаах сырдык санаалаах дьон олорор куоратын аатын аан дойдуга билиэхтээхтэр диэн санаанан салайтараллар. Уонна куорат тэриллибитэ 400 сылыгар ананар.
Маныаха ыйаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбата (Тарасенко А.В.) уонна “Дьокуускай куорат” (Григорьев Е.Н.) бастакы уочараттаах тэрээһиннэри олоххо киллэриэхтээхтэрэ ыйылынна: кыбаарталлары тутууга сөптөөх архитектурнай былаан торумнаныахтаах. Куорат эйгэтэ эстетическэй көрүҥнээх буолуохтаах. Дьон харгыһа суох сылдьалларыгар усулуобуйа олохтонуохтаах. Нэһилиэнньэ доруобуйатын туругунан кыайан сылдьар кыаҕа суох араҥатыгар сөптөөх усулуобуйа тэриллиэхтээх.
Куорат күөҕүнэн симэниэхтээх, ону сөптөөхтүк көрүөхтээхтэр-истиэхтээхтэр. Өлүөнэ кытылыгар уонна куорат иһигэр баар уулаах сирдэр тастарыгар сынньанарга сөптөөх сирдэр баар буолуохтара.
150 кыбаартал иһинээҕи уонна 300 тиэргэн сирин-уотун тупсаҕай оҥоруохтара. Аныгы куорат саҥа киинин кэнсиэпсийэтэ олоххо киириэхтээх.
”Мас Дьокуускай. Аппа уҥуор” 2 №-дээх харыстанар түөлбэни сайыннарыы көрүллэр. Манна урбааны сайыннарыыга, норуот оҥоһуктарыгар суолта бэриллиэҕэ.
Уу сүүрэр ханаала ыраас буолуохтаах. Кытылы бөҕөргөтөр үлэ ыытыллыахтаах. Тулалыыр эйгэни бөх-сыыс толоруо, киртитиэ суохтаах, онуоха бөҕү-сыыһы арааран тутуу тэриллиэхтээх.
Ирбэт тоҥ усулуобуйатыгар дьиэлэргэ инженернэй өттүнэн куттал суоһуо суохтаах.
2032 сылга саахалланар туруктаах элбэх кыбартыыралаах мас дьиэлэртэн толору көһөрөн бүтэриэхтээхтэр.
Дьон олорор кыбаарталларыгар уонна дьоҕус оройуоннарга гаас киириэхтээх. Дьокуускай уулуссалара толору 100 бырыһыан сырдык буолуохтаахтар.
2023 сылга бөҕү харайар саҥа полигон үлэҕэ киириэхтээх.
2026 сылга диэри уопсай үөрэхтээһин тэрилтэлэригэр 17 тыһыынча саҥа үөрэх миэстэтэ тэриллиэхтээх. 20 тыһыынчаттан итэҕэһэ суох саҥа үлэ миэстэтэ арыллыаҕа. Маныаха куорат дьоно экэниэмикэ креативнай уонна сервиснэй кииннэригэр үлэлиир буолуохтара.
Ыйаахтан кылгастык кэпсээтэххэ итинник. Дьокуускай куорат 2032 сылга диэри бу Ил Дархан Ыйааҕар олоҕуран сайдыахтаах. Онон Бырабыыталыстыбаҕа уонна куорат дьаһалтатыгар сүрдээх улахан эппиэтинэс сүктэрилиннэ.
Хаартыскалар — Ил Дархан инстаграмыттан.
|
madlad
|
{}
|
“Дьокуускай” норуоттар икки ардыларынааҕы аэропордугар уларытыы чэрчитинэн, аэропорт уораҕайыгар саҥа аат уонна логотип бэлиэтэ турда. Бу туһунан аэропорт пресс-сулууспата иһитиннэрэр.
“Дьокуускай” аэропорда алтынньы 27 күнүттэн ыла саҥа ааты чиҥник сүгэн үлэлиирин саҕалаабытын туһунан киэн тутта иһитиннэрэр. Ол курдук, бу күнтэн ыла “Дьокуускай” норуоттар икки ардыларынааҕы аэропорда Былатыан Ойуунускай аатын сүгэр”, - диэн иһитиннэрэллэр.
Аэропорт саҥа логотибыгар олоҥхоттон ылыллыбыт үс төбөлөөх хотой турбут. Уруккуттан аэропорт бэлиэтинэн хотой кыыл буолара, инньэ гынан, саҥа логотипка дизайнердар ону учуотаабыттар. Маныаха дизайнердар Былатыан Ойуунускай айар үлэтин уонна саха култууратын киэҥник үөрэппиттэр. Хотой – саха ытык көтөрө, оттон Ойуунускай ити туһунан айымньыларыгар элбэхтэ суруйбута. Аэропорт дьиэтигэр хотой кыыл төбөтө баарын билэр буолуохтааххыт. Оттон үс төбөлөөх хотой көтөр аал турбиналарын санатар.
Аэропорт юридическэй докумуоннарыгар Былатыан Ойуунускай аатын сүгэрин туһунан уларытыылар киирбэттэр: устаап, лиссиэнсийэ, сэртипикээт уо.д.а. оннунан хаалар. Арай логотип, корпортаивнай дьүһүн, табличкалар, вывескалар, сувенирдар, официальнай саайт эҥин эрэ уларыйыахтара. Бу туһунан аэропорт правовой ыйытыыларга дириэктэрэ Афанасий Томтосов иһитиннэрэр. Сотору кэминэн аэропортка Былатыан Ойуунускайга аналлаах экспозиция баар буолуоҕа.
|
madlad
|
{}
|
Гиирэ спордунан эрчиллэр Руслан Лугинов ситиһиитин төрдүн туһунан кэпсиир - Кэскил
АрхивЗдоровьеИнтервьюСахалыыСпортХолобур буолар дьонЫалдьыт
Россия Кубогын иккис, Россия полуфиналын үһүс призерадара, Саха сирин чемпиона, спорт маастара Руслан Лугинов (Уус Алдан) гиирэ спордунан оскуола кэмиттэн дьарыктанар. «Эр киһини бу көрүҥ тулуурга, дьулуурга үөрэтэр», — диэн санаатын үллэстэр. Гиирэ спорда саха ыччатыгар сайдар кэскиллээҕин бэлиэтиир.
– Руслан, ааҕааччыларга, баһаалыста, бэйэҕин билиһиннэр эрэ.
– Мин Уус Алдан улууһун наһаа нарын тойуктаах Найахы нэһилиэгиттэн төрүттээхпин. Лугиновтар дьиэ кэргэҥҥэ иккис оҕонон төрөөбүтүм. Ыал кыра оҕотобун. Бииргэ төрөөбүт эдьиийдээхпин.
– Үөрэҕин туһунан кэпсээтэххэ…
– Билигин М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университекка, горнай институт магистратуратын “Управление пожарной безопасности” диэн салааҕа ситиһиилээхтик үөрэнэ сылдьабын.
– Спорт эйгэтигэр хайдах киирбиккиний?
– Маҥнайгы тренерым — Иван Иванович Никифоров. Кини миигин гиирэ спордугар сыһыарбыта. Тоҕо уонна хайдах гиирэ спордугар киирбит диир буоллаххытына, VII кылааска үөрэнэр кэммэр, Иван Иванович соҕуруу баран гиирэҕэ күрэхтэһэн кэлбитэ. Кыайыы амтанын билэн, үөрэн-көтөн кэлэн, биһиэхэ кылаас чааһын ыыппыта. Онно тута гиирэ спордун туһунан кэпсээбитэ. Мин болҕойон аҕай истибитим, сэҥээрбитим. Иван Иванович кэпсиириттэн, саамай өйдөөн хаалбытым нуучча оҕолоро гиирэни хайдах анньалларын, дьарыктаналларын туһунан буолар. Оттон өйбөр толкуйдаан, маннык санааҕа кэлбитим: «Мин да туох уратылаахпыный кинилэртэн, сөпкө дьарыктаннахпына элбэҕи ситиһиэм ди». Бу кэмтэн ыла гиирэни үөһэ-аллараа анньа сылдьыбытым номнуо 9 сыл буолла. Миигин гиирэҕэ сыһыарбыт тренербар махталым муҥура суох.
Руслан маҥнайгы тренерын кытта.
– Билигин эйигин ким дьарыктыыр?
– Оскуоланы бүтэрээт, олохпор өссө биир киэҥ хардыы оҥорон, Дьокуускай куоракка үөрэнэ киирэн, дьарыкпын бырахпакка, салгыы эбиллээри, сайдаары «Модун» спортивнай комплекска Василий Николаевич Дьячковскай дьаһалтатынан утумнаахтык дьарыктана сылдьабын.
– Cитиһиилэриҥ, кыайыыларыҥ-хотууларыҥ туһунан кэпсиэҥ дуо?
– Ол курдук, 2013, 2017 сылларга «Манчаары оонньууларын» муҥутуур кыайылааҕа буолабын. 2014 сылга Намҥа ыытыллыбыт Саха сирин норуоттарын спортивнай оонньууларын призерабын, 2017 сылга Улан-Удэ куоракка Леонов турнирыгар Россия спордун маастарын толоробун, 2018 сылга Бердск куоракка полуфинал России III миэстэ, 2018 сылга Кореяҕа Пусан куоратыгар азиатскай зона ыытыллыбыта, онно кыайыы амтанын билбитим. 2019 сылга «Олоҥхо ыһыаҕар» эстафетаҕа улууһум аатыттан кыттан II миэстэ буолбуппут, Томскайга гиирэҕэ «Кубок России» баран II миэстэ, Улан-Удэ куоракка Леонов бирииһигэр III миэстэ.
Хас биирдии ситиһиим хара көлөһүнүнэн кэлэр. Онон гиирэ спордун туһунан кэпсээтэххэ бу курдук: «Хас биирдии гиирэбиик курэхтэһэ сылдьан, элбэх санааҕа ыллараллара буолуо». Дьэ, мин бэйэм санаабын этиим.
Миигин тренерим алҕаан, эрэннэрэн атаарар, ырыа алгыстаах хааман, олох охсуһардыы тахсабын. Ол эрээри, ким эрэ баара суоҕа 10 мүнүүтэ эрэ дии саныыр буоллаҕына, олох сыыһа толкуйдуугут. Манна олох сэрии, атын хартыына, 10 мүнүүтэ сыалай 1 чаас гиирэни анньа турар курдук ааһар. Бастакы уонна иккис мүнүүтэлэргэ «бэрт наһаа да үчүгэй, гиирэ олох чэпчэки», онтон үһүс мүнүүтэ барар «ок-сиэ баарын биллэрэн эрэр дии (гиирэ)», төрдүс мүнүүтэ бүтэрин саҕана «оо, алта мүнүүтэ баар, тулуйбут эрэ киһи», онтон бэһис мүнүүтэ буттэҕинэ «аны аҥаара, гиирэ илиибэр тэһэ киирэн, ыарыыта сүрдээх, сирэй-харах мөлтүүр», алтыс мүнүүтэҕэ «манна хайыы турабын, уу ити көрөөччүлэр курдук сылдьыбыт киһи баар ини, хараҕым кытыытынан дьоммун көрөбүн, өрүөллэр эмиэ кыһалла аҕай тураллар эбит», таблону көрөбүн: «сэттис мүнүүтэ», дьэ бу саамай ыарахан кэм. Туох баар күүспүнэн гиирэбин көтөҕөбүн. уурбаппын, анньарым тухары анньабын, Ахсыска «биир мүнүүтэни тулуйуохха уонна бүтэр, атаҕым олорбут, тыҥам баарын биллэрбит». Тохсус мүнүүтэҕэ «һуу, олох гиирэм наһаа чэпчэки, бэйэтэ тахсар курдук, ол да буоллар ыарахан». Уон мүнүүтэ буолбутун кэннэ, нэһиилэ бүтэһик кыахпынан тахсан иһэн, санаан ылабын «аны өссө рывок баар диэн күлэбин». Инчэҕэй футболка, ытыһым барыта хаан, гиирэбин мин таптыыбын.
– Оҕолорго тугу баҕарыаҥ этэй?
– Барыларыгар чэгиэн доруобуйаны уонна ситиһиилээх буолууну баҕарабын. Спордунан дьарыктаныҥ! Өйгүтүнэн-санааҕытынан сырдыкка тардыһыҥ, дьон-сэргэ ортотугар сылдьыҥ. Бэйэҕитин таптааҥ, хайдах баарынан ылыныҥ, эрэллээх, күүстээх санаалаах буолуҥ. Уонна биллэн турар, чугас дьоҥҥут өйөбүл-тирэх буолуохтуннар.
Биһиги бу гиирэ спордун көрүҥүн өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник тарҕатан, оҕолор дьарыктанан эрэллэриттэн астынан, дуоһуйан бары даҕаны сүргэбит көтөҕүллэр! Дьарык быыһыгар, гиирэнэн челлендж видео оҥорон устан, социальнай ситимнэргэ тарҕатабыт. Билигин нэдиэлэҕэ 3 күн гиирэлиибин, 3 күн уопсай физическэй бэлэми толоробун уонна баскыһыанньаҕа сынньанабын.
#газета кэскил#Кэскил оҕо кыһата#спорт#спорт якутии
В Роспотребнадзоре рассказали, как школы будут работать...
Офтальмолог предупреждает родителей об опасности лазерных указок
|
madlad
|
{}
|
Орто Халыма улууһа окко быйылгы былаана 8567 тонна — СИА — Сахалыы сонуннар
14:14, 09 июня 2016
Орто Халыма улууһугар окко киириигэ күүстээх бэлэмнэнии бара турар. Бэс ыйын 7 күнүгэр улуус баһылыгын “2016 сыллааҕы оттооһун хампаанньатын туһунан” дьаһала таҕыста.
Бу дьаһалга олоҕуран, оттооһун хампаанньатын кэмигэр улуустааҕы оперативнай штабы кытта пресс-киин састааба бигэргэннэ. Итини сэргэ нэһилиэктэринэн куратордар ананнылар.
Улуус үрдүнэн быйыл уопсайа 8567 тонна оттоноро былааннанар. Итинтэн Алаһыай нэһилиэгэ — 696 тоннаны, Бастакы Хаҥалас — 2433 тоннаны, Иккис Мээтис — 749 тоннаны, Иккис Хаҥалас — 903 тоннаны, Байды — 900 тоннаны, Бастакы Мээтис — 591 тоннаны, Сиэн Күөлэ — 1701 тоннаны, Хатыҥнаах — 561 тоннаны, Орто Халыма куорат — 33 тоннаны бэлэмниэхтээҕэ быһаарылынна.
Уопсай былаантан 3167 тоннатын тыа хаһаайыстыбатын тэрилтэлэрэ, 2175 тоннатын нэһилиэнньэ, 2453 тоннатын бааһынай хаһаайыстыбалар, 341 тоннатын оскуолалар лааҕырдара оттуохтара, 431 тонна — саппаас от.
Дьаһалга от ыйын 1 күнүттэн от хампаанньатын саҕалыырга этиллэр. Ол иннинэ бары нэһилиэктэргэ тиэхиникэни 100% бэлэмнээһин, баһылыктар отчуоттааһыннарын уонна үөрэх управлениетынан лааҕырдары тэрийии соруга туруорулунна.
Оттон бэс ыйын 8 күнүгэр улуустааҕы оперативнай штабка бастакы селекторнай мунньах буолла. Манна нэһилиэк баһылыктара сибээскэ тахсан, быйылгы от хампаанньатын тэрийиигэ төһө бэлэмнээхтэрин иһитиннэрдилэр. Бары нэһилиэктэр баһылыктара туһааннаах дьаһалы ыллылар, былааннарын туттулар. Хаһаайыстыбалар оттуур сирдэригэр уматык тиэрдиллибит.
Сыбаатайга уонна Арҕахтаахха күнүгэр уу 2-3 см кэлэрэ бэлиэтэнэр эрээри, бэс ыйын 10 күнүн кэнниттэн түһүө диэн сабаҕалыыллар, онон оттуурга мэһэй тахсыа суохтаах.
Тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начаалынньыга Егор Константинов: “Бүгүҥҥү туругунан улуус үрдүнэн 1659 ынах сүөһү, итинтэн 660 ыанар ынах, 3710 сылгы, биэ 1854 төбө баар. Онон уопсай от былаана быйыл 8567 тоннаҕа тэҥнэстэ. Сыллата сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ улуустан көмө көрүллэр. Оттуур тиэхиникэ атыылаһыллар, уматыкка көмө оҥоһуллар. Онон туох да хааччаҕа суох оттонуохтаах”, — диэтэ.
Орто Халыма улууһаот үлэтэ
|
madlad
|
{}
|
«Айдарыылаах оҕолор баалларыгар» кыайыылаахтар ааттаннылар - "Ресурсно-проектный центр"
—Култуура, искусство үөрэҕин кыһаларыгар уһуйуллар үөрэнээччилэрбит, устудьуоннарбыт, эһиги араас куонкурустарга кыайыыларгыт-хотууларгыт үксээн иһэр. Кэнники сылларга ордук, норуоттар икки ардыларынааҕы, аан дойдутааҕы таһымнарга ситиһиилэниигит биһигини үөрдэр. Култуура уонна духуобунай сайдыы министиэристибэтэ үөрэх кыһаларын материальнай баазаларын тупсарыыга, сайыннарыыга ситимнээх үлэни ыытар. Үүммүт 2018 сылга ситиһиибит өссө үрдүөҕэр эрэнэбит, — диэтэ миниистир Владимир Тихонов эҕэрдэ тылыгар.
—Хайдахтаах курдук үчүгэй остуоруйаны көрдүбүт?! Үүнэр көлүөнэ тыйаатыра улуу Пушкин суруйуутугар “Балыксыт уонна балык туһунан остуоруйаны” олус да сонуннук, олус да саҥалыы туруорбут! Олоххо эмиэ итинник – туох даҕаны халлаантан түспэт, барытын бэйэҥ дьулуургунан, дьүккүөрдээх үлэҕинэн ситиһэҕин, — диэн бэлиэтээтэ.
“Музыкальнай искусство” хайысхаҕа Оҕо искусствотын оскуолатын бастыҥ үөрэнээччитэ” номинацияҕа – Вероника Малинина, Мирнэйдээҕи ДШИ.
“Ойуулуур-дьүһүннүүр искусство” хайысхаҕа бастыҥ үөрэнээччи” – Анатолий Еремисов, Үөһээ Бүлүүтээҕи ДШИ, Үөһээ Бүлүү улууһа.
“Хореографическай искусство” хайысхаҕа бастыҥ үөрэнээччи” — Евдокия Сивцева, Бороҕоннооҕу ДШИ, Уус Алдан улууһа.
“Фольклор” хайысхаҕа бастыҥ үөрэнээччи – Ксения Соловьева, Белай Горатааҕы ДШИ, Абый улууһа.
“Театральнай искусство” хайысхаҕа бастыҥ кэлэктиип – Хампатааҕы ДШИ. Хампатааҕы образцовай оҕо театральнай кэлэктиибэ, Бүлүү улууһа.
“Декоративнай-прикладной искусство” хайысхаҕа бастыҥ үөрэнээччи – Светлана Андреева, Сунтаардааҕы ДШИ,Сунтаар улууһа.
“Ойуулуур-дьүһүннүүр искусство” хайысхаҕа бастыҥ устудьуон – Светлана Семенова, П.П.Романов аатынан Дьокуускайдааҕы художественнай колледж.
Сааскылаана ВАСИЛЬЕВА, Дьокуускай к. 2N-дээх ДШИ фортепианоҕа 6-с кылааһын үөрэнээччитэ, 13 саастаах, зональнай, куораттааҕы уонна норуоттар икки ардыларынааҕы куонкурустар лауреаттара:
—Мин преподавателим Анна Витальевна Зайцева. Олус үчүгэйдик үөрэтэр. Ол иһин, миигин батыһан, балтым уонна быраатым эмиэ Анна Витальевнаҕа үөрэнэ кэлбиттэрэ. Бэйэм саха-корейскай оскуола 7-с кылааһыгар “хорошисткабын”. Ааспыт сылга Сербияҕа норуоттар икки ардыларынааҕы куонкуруска лауреат итиэннэ сэтинньигэ Москваҕа “Глиэровская осень” куонкуруска II миэстэ буолбутум. Музыканы сэргэ уруһуйдуурбун сөбүлүүбүн. Ахсынньыга “Новогодняя выдумка” диэн норуоттар икки ардыларынааҕы куонкуруска эмиэ 2-с миэстэни ылбытым. Музыкаҕа миигин эбээм аҕалбыта, киниэхэ олус махтанабын. Бакаа туох идэни талыахпын быһаарына иликпин эрээри, музыка уонна уруһуй мин олоҕум аргыһа буолаллара чахчы. Айар үлэнэн куруутун дьарыктаныам.
|
madlad
|
{}
|
Быыбар-21: Уратылаах быыбар иһэр - Эдэр Саас
15:30 04.07.2021 14:49 04.07.2021
Хонон турдах ахсын уопсастыба олоҕор-дьаһаҕар дьоһун суолталаах тэрээһин, Бүтүн Арассыыйатааҕы биир кэлим быыбар күнэ, чугаһаан иһэр.
Бүтүн Арассыыйатааҕы биир кэлим быыбар күнүгэр, ол эбэтэр балаҕан ыйын 19 күнүгэр, ахсыс ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Дуумаҕа 450 дьокутаат талыллыаҕа. Эрэгийиэннэргэ дьаһалта баһылыктара уонна бэрэстэбиитэллээх уорган дьокутааттара быыбарданыахтара. Ол курдук, болдьоҕун иннинэ Мордовия Өрөспүүбүлүкэтин, Хабаровскай кыраай, Белгород уобалаһын баһылыктара, болдьохтоох кэмнэрэ туолан Тыва, Чечня өрөспүүбүлүкэлэрин, Пенза, Тула, Тверь, Ульяновскай уобаластарын баһылыктара талыллыахтара. Оттон Дагестан, Карачаево-Черкесия уонна Хотугу Осетия баһылыктара парламент куоластааһынынан ананыахтара. 39 эрэгийиэн бэйэлэрин парламеннарын дьокутааттарын талыллыахтара.
Ааспыт түөрт сылга Биир кэлим быыбар күнэ балаҕан ыйын иккис өрөбүлүгэр ыытыллыбыт буоллаҕына, быйылгы быыбар балаҕан ыйын үһүс өрөбүлүгэр ананна. Бу Судаарыстыбаннай Дуума быыбарын кытары сибээстээх, 2021 с. бэс ыйын 19 күнүн кэнниттэн астаапкаҕа барбыт эрэгийиэннэр баһылыктара быыбарга турунар кыахтаналларыгар ананан маннык оҥоһулунна диэн ырытааччылар этэллэр.
Ааспыт нэдиэлэҕэ ыытыллыбыт мунньахха дойду Киин быыбардыыр хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлэ Элла Памфилова пандемиянан сибээстээн, быыбар үс күҥҥэ, балаҕан ыйын 17, 18, 19 күннэригэр, ыытылларын туһунан иһитиннэрдэ.
2016 с. быыбарга тэҥнээтэххэ, куоластааһын тэрээһинэ биллэрдик сайынна, аныгы сыыппара технологията киирдэ, быыбар хамыыһыйалара чахчылары хомуйан түмүү биир кэлим ситимигэр холбоннулар. Кэлэр өттүгэр толоруллубут, баттаммыт илиистэри компьютерынан бэрэбиэркэлииргэ, тэйиччиттэн электроннай куоластааһыҥҥа эксперимент киллэриллэрэ былааннанар.
Бэйэҕэ кэллэххэ, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр быыбар хас да таһымынан ыытыллыаҕа. Бастатан туран, икки улуус (Булуҥ уонна Эдьигээн национальнай улуустарын) баһылыктара талыллыахтара.
Иккиһинэн, биир улуус киинин (Кэбээйи улууһун Сангаар бөһүөлэгин) итиэннэ 15 нэһилиэк (Горнай улууһугар Мытаах нэһилиэгин, Дьааҥы улууһугар Табалаах нэһилиэгин, Кэбээйи улууһугар Ламыҥха национальнай нэһилиэгин, Өймөкөөҥҥө II Бороҕон, Сордоҥноох нэһилиэктэрин, Сунтаар улууһугар Кэмпэндээйи нэһилиэгин, Уус Алдан улууһугар Өспөх уонна I Хоро нэһилиэктэрин, Уус Маайаҕа Звездочка бөһүөлэгин, Үөһээ Бүлүү улууһугар Нам нэһилиэгин, Үөһээ Халыма улууһугар Арыылаах нэһилиэгин, Хаҥалас улууһугар Сиинэ нэһилиэгин, Чурапчы улууһугар Арыылаах уонна Хадаар нэһилиэктэрин, Эбээн Бытантай национальнай нэһилиэгэр Түһэгиир нэһилиэгин) баһылыктара талыллыахтара.
Үсүһүнэн, 13 улууска кэккэ нэһилиэктэр олохтоох сэбиэттэрин дьокутааттарын болдьоҕун иннинэ быыбардааһын ыытыллыаҕа.
Итиэннэ Судаарыстыбаннай Дуумаҕа дьокутааттарбытын талыахпыт.
Ааспыттан сэгэттэххэ, Арассыыйа Федерациятын Үрдүкү Сэбиэтин уонна норуот дьокутааттарын сийиэһэ ыһыллыбыттарынан, 1993 с. саҥа Конституцияны ылынар, бэрэстэбиитэллээх уонна сокуону таһаарар уорганы тэринэр наада буолбута. Онон Арассыйа Федерациятын Федеральнай Мунньаҕа – икки палааталаах парламент (алын палаата – Судаарыстыбаннай Дуума, үөһээҥҥи палаата – Федерация Сэбиэтэ) баар буолбута. Ити сыл Саха Өрөспүүбүлүкэтин олохтоохторо икки дьокутааты талбыппыт. 1994 сылтан Федерация Сэбиэтин сенатордара Арассыыйа Бэрэсидьиэнинэн, эрэгийиэннэр баһылыктарынан, парламеннарынан ананар буолбуттара.
Судаарыстыбаннай Дуума дьокутааттара икки систиэмэнэн: 450 дьокутааттан аҥаара баартыйалар испииһэктэринэн, аҥаардара биир мандааттаах мажоритарнай уокуруктарынан талыллаллар. «Мажоритарнай» диэн француз тылыттан киирбит тиэрмин (majorité – большинство), быыбардааччылар элбэх куоластарын ылбыт хандьыдаат дьокутаакка талыллыбытынан ааҕыллар. Дойду тэҥ ахсааннаах быыбардааччылаах 225 биир мандааттаах уокурукка араарыллыбыта. Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр биир мажоритарнай уокурук олохтонон, Парламент алын палаататыгар биир дьокутаат талыллар буолбута.
2007, 2011 сс. быыбардарга мажоритарнай уокурук систиэмэтэ тохтотуллан, 450 дьокутаат пропорциональнай систиэмэнэн (тустаах баартыйа бэрэстэбиитэлин быһыытынан) быыбардаммыттара. 2016 с. булкаас систиэмэ киирбитэ, 2021 сылтан хандьыдааттар мажоритарнай уокуругунан уонна пропорциональнай систиэмэнэн талыллаллар.
Саха сирэ бэйэтин хандьыдаатын биэс төгүл туруорбута. 1993 с. Егор Жирков, 1995 с. Зоя Корнилова, 1999, 2003 сс. Виталий Басыгысов, 2016 с. Федор Тумусов Судаарыстыбаннай Дума дьокутааттара буолбуттара. Быыбардааччыларын накаастарын толорон дьоһуннук үлэлээбиттэрэ, саҥа ылыллар федеральнай сокуоннарга о.д.а. тыйыс усулуобуйалаах хотугу дойду уратыта учуоттанарын, өрөспүүбүлүкэ туруорсуулара ылылларын ситиспиттэрэ.
Суударыстыбаннай Дума ахсыс ыҥырыылаах быыбарын ыытар туһунан Бэрэсидьиэн Владимир Путин уурааҕа бэс ыйын 17 күнүгэр таҕыста. Бу быыбар таһымын ырытааччылар 2018 с. ыытыллыбыт дойду Бэрэсидьиэнин быыбарыттан уонна Арассыыйа Конституциятыгар уларытыылары киллэрии боппуруоһугар анаммыт Бүтүн Арассыыйатааҕы куоластааһынтан итэҕэһэ суох буолуоҕа диэн сабаҕалыылар. Чахчыта даҕаны Владимир Путин быйылгы быыбар уруккулартан улахан уратылаах буолуоҕа диэн өссө былырыын бэлиэтээн турар.
– Саҥардыллыбыт Парламент боломуочуйаны элбэх хайысхаларынан ылар буолуоҕа, ол иһигэр Бырабыыталыстыба састаабын быһаарыыга. Ити дьокутааттар куорпустарын үлэтин суолтатын уонна дойду иннигэр эппиэтинэһин үрдэтиэҕэ, – диэбитэ Бэрэсидьиэн.
Быыбарга кыттар политическай баартыйалар сийиэстэрин тэрийэн, бэйэлэрин хандьыдааттарын итиэннэ бырагыраамаларын бигэргэтэн эрэллэр. Тыҥааһыннаах, өрө күүрүүлээх кэмнэр, сороҕор интэриэстэр да харсыһыылара саҕаланна!
Иһэр уу — олох төрдө
Муома улууһун баһылыгын быыбара тохсунньу 30 күнүгэр буолуоҕа
Чурапчыга быыбардааччылар 10,14% куоластаатылар
Бүгүн Чурапчы улууһун баһылыгын талыахтара
|
madlad
|
{}
|
Ситим-сир — Бикипиэдьийэ
Ситим-сир (англ. website: web — «ситим, илим» уонна site — «сир», ол аата «ситимҥэ баар сир») — көмпүүтэрдэр ситимнэригэр баар биир аадырыһынан (дэмиэн аатынан, эбэтэр IP-нан) ситимнэспит билэлэр бөлөхтөрө. Соҕотох киһи эбэтэр тэрилтэ бас билиитигэр баар буолаллар.
Туох баар ситим-сирдэр Аан ситими (Интэриниэти) үөскэтэллэр. Ханнык баҕарар киһи бэйэтин көмпүүтэриттэн киирэн ааҕарыгар анаан HTTP боротокуол ылыныллыбыта.
Веб- сайт электроннай докумуоннар тиһиктэрэ (файлов данных и код) чааһынай киһи эбэтэр тэрилтэ кыттыан сөп уонна уопсай дьиэ эбэтэр IP- аадырыс эбэтэр локальнай компьютерга уһуллуон сөп. «Хаһаайыстыба уонна права» сурунаал ыстатыйатыгар хас биирдии сайт бэйэтин аата баар, ону ааһан дьиэни бутуйбат буолуохтаах диэн санаа этиллибитэ. Сайт автор быраабын көрүүттэн саайт аатыгар сөп түбэһиннэрэн атын айымньылар ааттарын сэргэ харыстаныахтаах.
Все сайт в совокупности состоялось Международное Путину, онно коммуникация (Путин) мировой сообщение информации семеннэрин холбоон аан дойду үрдүнэн биир кэлим — дааннайдар уонна планетной общиналар коммуникацияларын холбоон көрдөрөллөр. Сайтка клиеннэри быһаччы бэлэмниир инниттэн СЕРВЕРДЭРГЭ быһаччы сыһыаннаах боротокуол оҥоһулунна.
Сайт страницалара-бу тылга сыһыаннаах текст файлларын хомуурунньуга. Бу файллар кини компьютерыгар сырытыннарыллан у ' лэлииллэр (монитор, НПК экрана, принтер эбэтэр тыл синтезатора). Тылбыт тексин функциональнай элеменнэргэ араарар, ол аата гипертекстаах ссылкалары (гиперссылкалары) оҥорор уонна ойуулуур страницаны көрдөрөргө, атын мультимедийнай элеменнэри оңорорго кыаллар. Страницалары талларыы стилинэн уларытыахха сөп, тоҕо диэтэххэ, быһаарыылаах файлга форматирование бары элеменнэрин (2- с таһымнаах буукубалар кээмэйдэрин, кээмэйэ уонна да атын) эбэтэр сценарийынан эбэтэр дьайыыларынан кииннээн көрүү кыаҕы биэрэр.
Сайт страницалара боростуой статичнай наборунан буолуохтарын сөп эбэтэр серверга анал компьютернай программа оҥоһуллуон сөп. Кинилэр хайа баҕарар сайтка сакаастаан оҥоруохтарын сөп, эбэтэр ханнык эрэ сайт кылааһыгар суоттанан, бэлэм бородууксуйаны оҥоруохтарын сөп. Олортон сорохторо веб- сайтка информацияны настройкалааһын уонна настройката имигэстик олохтооһун туһунан информацияны таһаарар кыахтаахтар. Маннык салайар программалар ис хоһоонноох (ССС) салайыы систиэмэлэрэ диэн ааттаналлар.
Сайты может быть подразделены, ориентированные бүүс- бүтүннүү ол эбэтэр атын аудитории. Бу түгэҥҥэ маннык разделлар сайт версиятынан ааттаналлар. Аудитория туһаныллар оборудованиеларын көрүҥүнэн араастаһыан сөп. Холобур,смартфону туһанарга аналлаах мобильнай версиялар диэн ааттаммыттар. Сайты может имеет язык версии (русскоязычно, английское и другие).
↑ Бэйэ саайтын оҥоруу
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Ситим-сир&oldid=368167»
Последний раз редактировалась 22 Бэс ыйын 2021 в 00:16
Бу сирэйи бүтэһигин 00:16 22 Бэс ыйын 2021 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Биисинэскэ көмө салҕыы оҥоһуллуо - Эдэрсаас – сахалыы сонуннар – новости на якутском языке
Биисинэскэ көмө салҕыы оҥоһуллуо
Владимир Путинныын пресс-кэмпириэнсийэҕэ дойду инникитин туһунан элбэх кэпсэтии тахса турар. Ол иһигэр, ковид хааччахтааһыннарын кэнниттэн дьоҕус уонна улахан тэрилтэлэр иккистээн атахтарыгар туралларыгар туох көмө оҥоһуллара буолла.
Владимир Путин бэлиэтээбитинэн, Арассыыйа кириисис туругуттан аан дойду атын экэниэмийэлэриттэн түргэнник таҕыста. Кини биисинэс эмсэҕэлээбитин туһунан этэригэр: «Биһиги бу салаалары эмиэ өйөөтүбүт. Ылыллыбыт миэрэлэр улахан салааларга уонна тэрилтэлэргэ туһалаатылар. Кинилэр тохтобула суох кэриэтэ суох үлэлээтилэр. Сорохтор оннооҕор оҥорон таһаарар кэмэйдэрин улаатыннардылар. Оттон дьоҕус тэрилтэлэр туһунан эттэххэ, уопсай аһылык тэрилтэлэрэ, тренажер саалалара, тыйаатырдар, киинэ тыйаатырдара , мусуойдар ордук улаханнык эмсэҕэлээтилэр», — диэтэ.
Дойду баһылыга эппитинэн, бу салаалар үлэлэрин сөргүтэргэ салҕыы элбэх үлэ оҥоһуллар: кирэдьиити биэрии, чэпчэтиинэн туһаныы, кирэдьиит төлүүр болдьоҕун уһатан биэрии, чэпчэтиилээх арыанда уо.д.а. Бу барыта биисинэс уопсастыбатын кытта сүбэлэһэн оҥоһуллар.
Аан дойду сүҥкэн кыһалҕатын быһыы эрэ быыһыаҕа
|
madlad
|
{}
|
Саҥа үөрэх дьылыгар оскуола эрэ буолбакка, кылаас уратытын эмиэ учуоттуохтара — СИА — Сахалыы сонуннар
Саҥа үөрэх дьылыгар оскуола эрэ буолбакка, кылаас уратытын эмиэ учуоттуохтара
17:01, 07 августа 2020
Саҥа үөрэх дьылыгар оскуола эрэ буолбакка, кылаас уратытын, муниципалитеттар эпидемиологическай балаһыанньаларын эмиэ учуоттуохтара. Бу туһунан үөрэх министиэристибэтин пресс-сулууспата иһитиннэрэр.
Үөрэх миниистирэ Михаил Сивцев хас биирдии муниципальнай тэрээһини кытары үлэ саҕаламмытын этэр. Оскуола, кылаас уратытыттан көрөн үөрэхтээһин араас көрүҥнэрин бэлэмнииллэр. Роспотребнадзор ирдэбилин толорорго салгыны ыраастыыр тэриллэр, дезинфекциялыыр сириэстибэлэр, бесконтактнай термометрдар, харыстанар маллар, мэдиссиинискэй көмө наадалар.
Билиҥҥитэ үөрэх тэрилтэлэрэ балаҕан ыйын 1 күнүттэн аһыллар былааннаахтар, ол эрэн дьаҥ тарҕаныытыттан көрөн, атын дьаһаллар ылыллыахтара. Бүтэһиктээх быһаарыныыны атырдьах ыйын иккис аҥарыгар ылыныахтара. Этэҥҥэ буоллаҕына 736 оҕо саада, 649 оскуола, 43 профессиональнай үөрэх тэрилтэтэ уонна биэс үрдүк үөрэх кыһата ааннарын тэлэтиэхтэрэ.
|
madlad
|
{}
|
Өбүгэлэр эмтэниилэрэ 2 - Норуот эмчиттэрэ - Итэҕэл - Ыстатыйалар - Уххан сирэ
Main » Articles » Итэҕэл » Норуот эмчиттэрэ
Өбүгэлэр эмтэниилэрэ 2
Ааспыт сырыыга аан бастаан сииппилииһи, бөрөлөйү эмтээбит Кэмчи туһунан кыратык кэпсэммитэ. Кини уонна аҕатын туһунан сиһилии соҕус кэпсээн баар.
Сунтаар улууһугар Күүкэй күөлүн соҕуруу эҥээрэ Очокуун тумула диэн ааттанар. Өтөхтөр оҥкулларыттан көрдөххө түҥ былыргыттан дьон-сэргэ тоҕуоруйан олорбут дойдуту быһылаах. Өссө кыргыс үйэтин саҕана олоро сылдьыбыттара баар. 1931с. “Кыргыс өтөҕө” диэн ырааһыйа “Кыһыл кэккэ” колхуоска баара, ону Павел Максимович Егоровтыын 2 буут бурдук ыһыллар буолата баарын оҕуһунан тартаран паардаабыппыт. Ол үлэлии сылдьан чокуур курдук таас оноҕос тойуллан оҥоһуллубута көстүбүтэ. Оччолорго итиннигинэн интэриэһиргиир суоҕа, оноҕос Боллоойоп Дьарааһыннаахха хаалбыта.
Бу тумулга Уһуунньук диэн аатырбыт эмчит саха олорбут. Аата кимэ биллибэт. Бааһыгыра Уоһук диэн аатырбыт ойуун, эмчит уоллаах, Кэмчи диэн аатырбыт эмчит кыыстаах. Уһуунньук тоҕо итинник ааттаммыта биллибэт. Уһуйуу диэн тыл буолуо- дииллэр.
Уһуунньук былыр, аан-бастаан сахалары имири эһэ сыспыт бастакы буоспаны кыайбытын туһунан уостан түспэт домох баар. Ыалдьыбыт киһи ириҥэтин ылан тарбыйахха быһыы быһан иҥэрдэн баран, ону ылан дьоҥҥо быһыы быһан кыайбыта үһү. Ол ириҥэ хаппытын сиэнэ Осипов Сэмэн, 1897 с. ириҥэни суурайан быһыы быһан саҥа күөрэйэн эрэр буоспаны хаптаппыт. Англия доктора эмиэ итинник быһыынан Англияҕа ааҥнаабыт буоспаны хаптаппытын туһунан хирург Иван Сафронович Контогоров кэпсээбитэ уонна Уһуунньук быһыыта бастакы быһыы эбит - диэбитэ. Онон Уһуунньук биир научнай хайысхалаах үлэтэ ити бэлиэтэнэр.
Уһуунньук иккис биллэр эмтээһинэ – оҕолоноору эрэйдэммит дьахтары эппэрээсийэлээн оҕотун курдары ылар эбит. Хайытыан иннинэ ардах чиэрбэтин хоргунунан хайытар сирин тас өттүнэн эргиччи сотон этин ыарыытын мэнэритэр уонна хайытан оҕотун ылан баран тарбыйах, ол суох буоллаҕына эдэр сүөһү иэнин иҥиириттэн, наада буоларын сыыйын ылан баран сүөһүтүн хайыппыт сирин тигэн баран сүөһүтүн ыытан кэбиһэр уонна дьахтарын ити ылбыт иҥииринэн тигэн кэбиһэр. Инньэ гынан өлүүттэн быыһыыра үһү.
Уһуунньук араас ыарыылары үүнэр от эгэлгэтин хомуйан ону эмп оҥорон эмтиирэ киэҥник кэпсэнэр.
Уҥуох тостуутун чартаан тутар эбит, ууга түһэн өлөн эрэр киһини бигээн уутун таһааран тыын ылларан тилиннэрэр эбит. Ол курдук аналаан өлүү диэн баар эбит. Киһи сылдьан эрэн охтон түстэ да өлөн хаалар, ону биэстээх дьэс харчынан тымырын сыыйан тилиннэрэрэ үһү. Хаан сүүрэр тымырдара бобуллан аналыыллар- диирэ үһү.
Салгын охсубут киһитин кумахха, эбэтэр көннөрү ыраас буорга көмөн сытыаран быыһыыр эбит. Ити курдук хааннаан, түөннээн, илбийэн төгүрүччү эмтиир эбит.
Тиит мас иһигэр үөскүүр дилэй дабаххайа мунньан онон ис уонна тас ыарыыларын иһэрдэн, уунахтаан эмтиир эбит. Дилэй дабаххай кыһын тоҥмот, мас иһигэр хааланан үөскүүр уонна сорох ардыгар тиити курдары дьөлөн таһыгар тахсан сиргэ халыйа сытар буолааччы. Дилэй дабыххай өлбөт мэҥэ уута эбит. Ол иһин сахаларга: “Дилэй дабаххай сүүрбэт киһитэ”- диэн уос домоҕо баар.
Сайын, бэс ыйыгар, эмискэ тыал түһэр, ол бириэмэҕэ кынаттаах кымырдаҕас түһэн кыната туллан көннөрү кымырдаҕас буолан олоҕун булан сүтэн хаалар. Ити тыалга уонна кымырдаҕас түспүтүн кытта араҕастыҥы үрүҥ өҥнөөх бороһуок көтөн ууга түһэр, окко-маска сыстар, ону илиинэн бигээн көрдөххө хоргун курдук ньалҕарыйа сылдьар буолар. Ити “кымырдаҕас сүүлэ”- диэн ааттанар. Ити кэмҥэ Уһуунньук куйаас күн кымырдаҕас бөдөҥ уйатын кэрийэн көрө сылдьан, төбөтүттэн үрүҥ күүгэн тахса сытар уйатын булар. Бу “сүүл уйата” диэн. Манна сөтөл, харах ыарыылаахтары, уйа төбөтүн дьөлө анньан баран онно сөтөллөөхтөрү төҥкөтөн туран аа-дьуо сыыйан күүскэ эҕирийтэрэн тыыннарар эбит. Итинник эмтээн харах уонна сөтөл ыарыылаахтары үтүөрдэрэ үһү.
Сорох итинник уйаны хаһан араҕастыҥы үрүҥ өҥнөөх убаҕастыҥы арыыны туос тордуйаҕа кутан ылар, ол “кымырдаҕас хайаҕа”- диэн улахан эмп. Быһата “өлбөт мэҥэ арыыта” дииллэр. Ардыгар итинник күүгэннээх уйаҕа бытыылканы уган толору кыһыл (ала) кымырдаҕаһы хаайан күн уотугар ыйаан арыы оҥорон, ону ыраастаан баран араас ыарыыларга уунахтаан, иһэрдэн эмтиир эбит. Ордук илии-атах ыарыыларыгар, дьарҕа уонна сөтөл, ис ыарыытыгар туһанар үһү.
Ардах чиэрбэтин хомуйан эмиэ бытыылкаҕа хаайан күн уотугар ыйаан хоргун таһааран, кымырдаҕас хоргунун курдук туһанар эбит. Уонна сылгы, сүөһү баастарыгар туттара үһү.
Ойох уонна эр көрдөөбөт буолбуттары уһугуннарарга сул саҕына тиит мастаах ыркый ойуурга мустар хара сахсырҕаны куйаабылынан саба охсон ылан, иһин тутан маҕан өҥнөөҕү ыган, ону мунньан туоска хатаран баран аҥардастыы уонна оҕус дуу, тыһы ыт дуу имэҥэр буккуйан, онон эмтээн эр, ойох көрдөөһүнүн уһугуннарар эбит. (Ону муоха диэччилэр)
Ол эрээри сахсырҕа имэҥин аҥардастыы сиэтии олус күүстээх буолан киһиэхэ буортулаах буолар. Аска эбэтэр убаҕаска буккуйан сиэтэллэр. Ону сиэбит киһи дьахтарга сырыттаҕына эрэ сатанар эбит.
Дьахтар эрин атын киһиэхэ күнүүлүүр буоллаҕына үс суол арахсар төрдүттэн хаарты аҥаарын саҕа сир кытаанах кырсын хастаан ылан баран, синньигэс инньэни уокка сиэтэн уйадытан баран, сап уган били ылбыт кырыстарын бүтүөр диэри сирийэн баран, инньэтин токуруччу тутан өҕүлүннэрэн баран, эр киһи ыстаанын иитигэр: “Эн эмиэ бу инньэ курдук токуччу тардан хаал!”- диэн тыл этэн баран, биллибэт гына ыстаан иитигэр анньан кэбиһэллэр. Ол киһи сэбэ инньэ токуруйбутун курдук токуччу тардан хаалара үһү. Содурдар Уһуунньуктан куттаналлара үһү. “Уһуунньукка үҥсүөм”- диэн дьахталлар эрдэрин куттууллара дииллэр. Уһуунньук ити курдук дьикти эмчит 19 үйэ ортотун диэки олорон ааспыт. Билигин кини ыччаттара элбэхтэр эрээри өбүгэлэрин суоллаабыт иһиллибэт.
Уһуунньук кыыһа Кэмчи диэн Күүкэй илин өттүгэр Бээкимдэ арҕаатыгар туруорбах балаҕаҥҥа олорбут. Аатырбыт эмчит. Кини тугунан эмтиирэ чопчу биллэрэ- баҕа батаһыттан эмп оҥорор эбит. Килиэп буһарар оһох курдук эрээри үрүт өттө дьөлөҕөс, онно күөс өрүллэр эбит. Ойоҕос өттүнэн уот оттордоох, билиитэ оһоҕу майгынныыр. Быһаас көмпүт баҕатын батаһын, мутукча түспүтүн кэннэ хамсаҕа табах ууран илдьэ барар уонна тиийэн хататынан саҕан табааҕын уматтан баран тыал хайысхатын булан тыал охсор өттүгэр олорон били көмүгүн хоруурунан хостуур. Күөскэ хааллыбыт баҕа батаһа хаппыыста сүрэҕин курдук симиллэн үөскүүрэ үһү. Халаабыһыгар уган аҕалан уулаах баҕаччаххха уу оргута уурар. (Баҕаччах- 8 кг. киирэр буор иһит) Баҕатын батаһын эмиэ атын баҕаччахха ууран баран били уулаах баҕаччахха уурар. Оргууй оргутар эбит. Оргуйан баар үөскээбитэн кэннэ баҕа батастаах иһитин тууна баайан баран түгэҕин дьөлө үүттээн кэбиһэр эбит. Ол дьөлөҕөс устун баҕа батаһын баара ортоку иккис баҕаччахха түһэр, оргуйан бүттэҕинэ ортоку баҕаччах түгэҕигэр саахар курдук өҥнөөх хаппыт ороһуол сөҥөн хаалар. Эмээхсин ону хоҥнорон ылан эмп оҥостор. Ити эминэн ол саҕына Күүкэйгэ дьиэ көскө кэлбит нууччалартан тарҕаммыт сиипилии, бөрөлөй курдук ыарахан ыарыылары эмтээн үтүөрдэрэ үһү. Кэмчини итинник ыарыылары эмтииргэ аҕата Уһуунньук үөрэттэҕэ.
Күүкэйгэ уопсайа түөрт уонча араас кутталлаах ороспуойдар, түөкүттэр, халааччылар көскө кэлэбиттэр. Кинилэри Күүкэй күөлүн тула үүнээйи олус үүнэр, хаһыҥҥа ылларбат уохтаах, өҥ буордаах уонна бараммат балык баайдаах дойдуга күөмэйдэрин ииттинэн олоруохтара диэн көскө ыыталлар эбит. Хааһына үбүнэн иитинэллэрин онон солбуйбуттар. Ити баҕадьылар саха эдэр дьахталларын, кыргыттарын өлөрөөрү куттаан туран маассабайдык күүһүлүүллэр эбит. Онтон үөскээбит оҕолорун сыдьааннара сахаттан атын көрүҥнээх эр дьон, дьахталлар да билигин Күүкэйгэ бааллар. Ол күтүрдэри улахан уоспа имириэх сотон ааспыт, олору мунньан Күүкэй илин өттүгэр Аркыын Маарын булгунньаҕар биир уҥучахха көмөн бараннар тула намыһах ампаар тардан кээспиттэрэ билигин лаппа биллэр көмүү сытар.
Бээкимдэ илиннии соҕуруу өттүгэр Кэмчиттэн эмп былдьаан элбэҕи сиэн өлбүт Бүччүүк уҥуоҕа үс дүлүҥ тардыллыбыта эмэҕирэн сытарын, бу сэһэни суруттарбыт Григорьев Спиридон Николаевич – Куһаҕан уола диэн аатырбыт сэһэнньит миигин сирдээн көрдөрбүтэ уонна Кэмчи баҕа батаһын астыыр дьиэтин оннун көрдөрбүтэ.
Кэмчи эмэ итинэн бүппэт. Содоҥ, куоҕас уонна суор үөстэрин мунньан ону хатаран, ис, куртах, бүөр, быар ыарыыларын онтон да атыны эмтиирэ үһү. Сиипилииһи, бөрөлөйү букатыннаахтык кыайбыта үһү. Сиппилиискэ ыалдьан муннулара түспүт Силлэй Миитэрэй ойоҕо Мааппа эмээхсини – Быкынаан тумулугар олохтоох уонна Кутана таһыгар Улахан Тиэрбэскэ олорор Хоруодьа оҕонньору кыра уол сылдьан көрөрүм, быһата ынырыктар этэ, кирдээх эргэ өрбөҕүнэн саба маанан сылдьаахтыыллара.
Мунна эрэ түспүт Төөтөөй Өндүрэй оһохчут оҕонньор баара, ол сүрэ-кэбэ суоҕа. Оһоҕос аҕатын ууһугар Маҥхааһай Силиппиэн диэн аатырбыт ойуун баара, олус ынырык көрүҥнээҕэ. Ол ойуун билиҥҥинэн ылан эттэххэ уопсай ыарыыга ыалдьыбыт дьону “төрөөбүт өтөххүт оһоҕун буорун булаҥҥыт кыра-кыралаан сии сылдьар буолуҥ, ити буор киһиэхэ ыарыыны киллэрбэт, искэ иҥэ сылдьар, ыарыыны оборон ыраастыыр”- диирэ. Ити ойуун 1919 с. сайын өлбүт. Уҥуоҕа Кэрэхтээх сиһигэр баар. Бүтүн турар.
Хаҥаласка, Саһар үрэҕэр олохтоох Захаров Афанасий Федорович – Мурун Хонооһой, Хочо Дьаарханын киһитэ Кырыылап Оконоос хаан барыытын тыл этэн бохсоллоро, ол туох диэн этэллэрин киһиэхэ иһитиннэрбэттэрэ.
Иирбити үтүөрдүү. Күндэйэҕэ Куобах уола ойуун Микиитэ – Парфенов Никита Алексеевич диэн Хаҥаласка Бырда уола Егоров Алексей Васильевич диэн баайдык олорор киһи 1923 с. улаханнык иирэн, ыараханнык ыалдьан дьиэ иһигэр муннукка оҥоһуллубут ампаарга хаайылла сытарын эмтээбитэ..
Ойуун дьиэ иһигэр киирэн иирэ сытар киһиэхэ ас биэрэн ыҥырда, онуоха иирээхи кэлэн утары турар ойуун сирэйигэр силлээн пал гыннарда, ойуун утары сүр күүскэ үрэн сирилэппитэ иирээхи тиэрэ кэлэн түстэ. Ойуун киэһээҥҥи аһылыгын аһаан баран кыыраары ( суол хайа) таһырдьа тахсаары туран эттэ: “ыарыһаххытын таҥыннаран оронугар сытыаран кэбиһиҥ”-диэтэ. Иирээхини сууйан-ыраастаан, таҥыннаран сытыаран кэбистилэр, киһилэрэ мэличчи хамсаабат, өлбүтэ-тыыннааҕа биллибэт.
Ойуун суол хайан киирдэ. Таҥаһа быыс тумсугар ыйаанан турар. Баардак уола Микиитэ дүҥүрү оһоххо суоһата- суоһата охсон дьүрүһүтэн көрөр. Өлөксөй ойоҕо Өрүүскэ муостаны сиппийэн ат буутайын уурда. Ойууну Ньалыар Бүөтүр хаҥас илиититтэн сиэтэн аҕалан ат буутайыгар олорто уонна таҥаһын таҥыннаран кылыгыратан-халыгыратан бүтэрдилэр. Баардак ойуун уҥа өттүнэн кэлэн дүҥүрүн туттарда, ойуун кутуран, устунан кыыран киирэн барда, биһиги уҥа ороҥҥо кирийэн олордубут.
“Суол хайыы” диэн иирээхини хайа өлүү төрдүттэн кэлэн ыарыталларын билээри хайан көрөллөр эбит. Ойууммут түүнү быһа кыыран хара дьаҕыл үс саастаах кытыты ытык туруорарга диэн сүбэлээн бүттэ. Бырда Өлөксөй итинтэн кыккыраччы үтүөрэн сааһын ситэн өлбүтэ. Ойүүн иирбити үтүөрдэрин илэ көрбүтүм.
Өлүү суолун лэтээгэнэн (маскаалайынан) бүөлээһин диэн баара. Итиниэхэ 1924 с. биһиги ыалбыт Мэҥнээх Өндүрэй-Григорьев Андрей Илларионович диэн оҕо турбат ыала олорбута. Кэргэнэ Марыына сыл аайы оҕолонор эрээри онтулара төннөн хаалара. Маачаха ийэлэрэ Ааныска эмээхсин сүбэтинэн Күүкэйгэ олохтоох Хаптаахаан уола ойуун Дьөгүөрү аҕалан оҕо уйата оҥорторбуттара. Ол боростуой буолбатах этэ, даппыга элбэҕэ. Лиитир аҥаардаах бытыылканы быһан сүлүллүбэтэх маскаалайы уган баран дьахтар утуйар оронун аныыгар көмөн кэбистилэр, ону кытта мас быһах уктулар. Быыс тумсуттан оһох уҥа чанчыгар диэри салама оҥорон ыйаатылар, ойуун дүҥүрэ, таҥаһа суох кыырда. Олоҕуттан турарыгар икки кыыс, биир эдэр дьахтар үс буоланнар ойуун хаҥас өттүгэр элээн буолуохтаахтар, үһүөн тыстары сылдьар туга да көҕүрэтиллибэтэх биирдии куобах тириитин хаҥас хоннохторугар кыбына сылдьаллар. Биир кыыс Иев кыыһа Аана, иккис Туппах кыыһа Маайа уонна эдэр дьахтар Сааба ойоҕо Өксүүнньэ буоллулар. Ойуун аҥардас булаайаҕын эрэ аҕалбыт, онтунан бэйэтин диэки эргитинэн оргууй далбаатыыр. Ким даҕаны тыаһыа, улаханнык саҥарыа суохтаах. Ойуун туойар курдук бэрт оргууй саҥаран алгыыр. Им-дьим, киһи мунна да тыаһаабыт, чуумпу бөҕө.
Онтон ойуун туойа-туойа туран кэллэ, элээн буолар кыргыттар үһүөн ойуун хаҥас өттүгэр турдулар, уҥа олорооччулар биһиги бука бары тардыллан турар саламаны батыһа кэккэлэһэн турдубут. Ойуумут биһиги диэкки хайыһан балачча уһуннук Айыыһыты ыҥыран туойда уонна биһиги диэки хайыһан түөрэх кээстэ, биһиги икки илиибитинэн бэйэбит диэки тардыалаан уруйдаан айманныбыт, түөрэх олордьу түспут, ону ийэлээх аҕа уруй-туску- дии-диилэр ойууҥҥа ылан биэрдилэр. Ойуун куобах тириитин кыбынан турааччылартан бастакыттан саҕалаан куобах тириилэрин арыйталаан көрөн бүтэн баран эттэ:-“Ньэлбэй байах Айыыһыт Хотунтан нэһиилэ икки кыыс оҕону уруйдаан ыллыбыт. Өлүү суола бүөлэннэ, аны муруннаах тымырыа суоҕа- диэн ойуун кыыран бүттэ.
Ойуун туттубут тэриллэрин оһох кэнниттэн ылан көҥдөй дүлүҥҥэ сааһылаан уктулар, эрдэ бэлэмнэммит быһылааҕа, ол дүлүҥү кистээбиттэр этэ. Көмүллүбүт маскаалай, мас быһах көмүллүбүтүнэн хаалбыттара.
Кэлин Өндүрэйдээх икки кыыстаммыттара, Дуунньа уонна Клара диэн кыргыттар кырдьан, билигин пенсияҕа олороллор.
Category: Норуот эмчиттэрэ | Added by: uhhan (2007-09-17)
Views: 2479 | Rating: 5.0/1 | - Оценить - Отлично Хорошо Неплохо Плохо Ужасно
|
madlad
|
{}
|
ЫРЫА – ДУУҺА ИЭЙИИТЭ » Ырыа кырдала
Ырыа кырдалаЫстатыйаларЫРЫА – ДУУҺА ИЭЙИИТЭ
14 августа 2008, 16:18 | Көрдүлэр: 14954 | Ыстатыйалар
Алексей Васильевичка субуоннаан эҕэрдэлээбиппитигэр уонна кэпсэтиэхпин баҕарарбын эппиппэр олус соһуйар:
— Төрөөбүт күнүм кэлбитин кимиэхэ да эппэтэҕим ээ. Кэргэммин Екатеринаны кытта дуэттаабыппыт 25 сылыгар уонна 50 сааспын туолбут үбүлүөйбүнэн сибээстээн сэтинньи ый бүтэһигэр биирдэ Дьокуускайга үбүлүөйдээри сылдьабыт. 25 сыллаах үлэбитинэн кэнсиэр көрдөрүөхтээхпит ээ, — диир кини.
Ол гынан баран от ыйын 28 күнүгэр 50 саас тиийэн кэллэҕэ эбээт!
Егоровтар икки уоллаахтар, үс сиэннээхтэр. Улахан уол Алексей (Өркөн) Саха тыйаатырыгар, оттон кыра уол Андрей (Харысхан) «Стерх» страховой хампаанньаҕа үлэлииллэр. Алексей Екатеринатын кытта холбоһоругар 24 саастааҕа. Екатерина 21-дээх эрэ эбит.
— Эдэр эрдэххититтэн ханна олоруохтааххытын, тугу ситиһиэхтээххитин былаанныыр этигит дуо?
—Тугу да былааннаабат этибит. Дьокуускайга дьиэлэнэр, даачаланар туһунан өйгө да суоҕа. Олох бэйэтэ сирдээн иһэр. 1978-1979 сс. Ытык Күөлгэ муусука оскуолатыгар учууталлаабытым. 1979 сыллаахха аармыйаҕа икки сыл сулууспалаан кэлбитим. 1981 с. «Чороон» ансаамбылы тэрийбиппит Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай филармония буолбута, кэлин Эстрада тыйаатырыгар кубулуйбута. Урут, оҕолорбут кыра эрдэхтэринэ, 1986 с. Бүлүү куоратыгар чуут көһөн бара сыспыппыт. Миэхэ ыҥырыы кэлбитэ. Ол эрээри соһуччу баҕайы олорор сир көстөн барбатахпыт. Билигин Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан норуот айымньытын Киинигэр оҕо устуудьуйатын аһан үлэлэппиппит 4 сыл буолла. Барыта 16 оҕону ырыаҕа уһуйабыт.
— Алексей, дьиэ кэргэҥҥэ аҕа оруола быһаарар суолталаах. Уолаттаргын үөрэтэн-такайан киһи оҥортуургар туох ньыманы туһаммыккыный? Оҕо иитиитэ туох ыарахаттардааҕый?
— Икки уолум улаатан, кэргэннэнэн, билигин бэйэлэрэ ыал аҕалара. Биллэн турар, аҕа оруола дьиэ кэргэҥҥэ улахан бөҕө буоллаҕа дии. Уолаттарбын илиибинэн хаһан да дьарыйбатаҕым. Аҕаны оҕо ытыктыы үөрэниэхтээх. Аҕа биир көрүүтэ, аҕа биир буойар тыла оҕону иһитиннэриэхтээх. Биһиги дьиэбитигэр — мэлдьи оннук. Уолаттарбын кытары доҕордуубут. Оҕолорбут доҕотторун барыларын билэбит. Биһиэхэ күүлэйдии кэллэхтэринэ, подъезка, дьиэ таһыгар хаһан да туруорааччыбыт суох, дьиэҕэ ыҥыран, кэпсэтэн, барытын көрө-истэ сылдьар буоларбыт. Оҕо дьонуттан тугу да кистиэ суохтаах. Төрөөбүт күннэрин бэлиэтиир буоллахтарына, дьиэбитин туран биэрэрбит. Үөрэххэ туттарсалларыгар идэлэрин бэйэлэрэ талбыттара. Улахан уол Алеша эрдэттэн артыыс буолуон баҕарара. Тугу эмэ оонньоон көрдөрөргө, толкуйдуурга хараҕа уоттанан, сирэйэ сырдаан кэлээччи. Оттон Андрейбыт кыра эрдэҕиттэн чопчу наукаҕа чугас. Математикаҕа сөбүлээн үөрэнэрэ. Ол иһин экэнэмиис буолбута. Үөрэххэ туттарсалларыгар туох да кэпсэтии, билсии көрдөөбөккө, бэйэлэрин баҕаларынан, өйдөрүнэн оҕолору кытта тэҥҥэ туттарсан киирбиттэрэ.
— Төрөөбүт сиргэр, Бүлүү Тыымпытыгар, төһө сылдьаҕын?
— Хас сайын аайы оттуу барабыт. Быйыл хойутаатыбыт. Субуотаҕа барыахтаахпыт. Дэриэбинэҕэ сылдьарбын сөбүлүүбүн. Онно дьон быдан суобастаахтар, үрдүк култууралаахтар дии саныыбын. Саха эмээхситтэрин сөҕөбүн. Дьиҥнээх аристократкалар. Кэлбит киһини ыҥыран, чэйдэтэн, туохха наадыйаргын барытын ыйытан, киһи кэпсиирин-ипсиирин өтө көрөн олорор буолааччылар. Хайа кыалларынан барытын табыгастаах гына оҥоро сатыыллар.
— Ханнык улуус дьонун бэйэҕэр чугастык саныыгын?
— Биһиэхэ бүлүүлэргэ маарынныыр, киэҥ көҕүстээх, турбут-олорбут, сытыы-хотуу дьон, кэргэним дойдутугар, Чурапчыга, бааллар. Хайа да улуус туох эрэ туспалаах, үчүгэйдээх. Ол иһин ити чурапчылары билэрдии, үөрэнэн хаалбычча, этэбин.
— Эһиги дьиэ кэргэн саамай ыкса доҕотторгут, сылдьыһар ыалгыт кимнээхтэрий?
— Кэргэннии Мохначевскайдар — Владимир уонна Валентина Чиркова. Бииргэ төрөөбүт кэриэтэ дьоммут. Владимирдыын биһиги 30-н тахса сыллааҕыта билсиэхпититтэн төлөпүөннэспэтэх күммүт суох. Биһиги бииргэ төрөөбүт алтыабыт, кэргэним аах бэһиэлэр. Онон 11 ыал бары ыга тутуһан олоробут.
— Билигин икки-үс көлүөнэ эрэ дьон аймахтаһаллар. Онтон умнуһан, тэйсэн бараллар.
—Сэбиэскэй кэминээҕи ыаллар үксэ элбэхтии оҕолоох буолан итинник көстүү тахсара буолуо. Ол эрээри биһиги аймахтарбытын барытын билэбит. Сиэннэрбитигэр билиһиннэрэбит. Ол дьонуҥ оччо убайдаахпын, бачча эдьиийдээхпин диэн ааҕа-суоттуу сылдьаллар ээ. Төрөөбүт күннэргэ, бырааһынньыктарга аймахтарбыт оҕолорун барыларын бииргэ түмэбит. Кинилэр эмиэ бырааһынньыктарыгар барыбытын ыҥыраллар. Даача үлэтигэр эмиэ бэйэ-бэйэбитигэр көмөлөһөбүт.
— Сиэн оҕо оҕоҕунааҕар ордук минньигэс диэччилэр. Сиэннэргин төһө атаахтатаҕын?
—\tИтинник тэҥниир сыыһа. Бэйэм оҕом диэн туспа күндү. Оҕом оҕото, сиэним эмиэ. Киһи сааһырдаҕына, түспэтийэн, сымнаан иһэр. Ол иһин кыра оҕоҕо сыһыан кытта уларыйар. Мөҕөр-этэр, буойсар-хаайсар диэҥҥэ кыһаллыбаккын. Сыллыы-ууруу сылдьаҕын. Сиэннэрим аҕаларын тылын истэллэр. Тугу эттэ да быһа гыммакка толороллор. «Оруобуна бэйэбит курдук» дии санааччыбын. Улахан сиэним Уйгун быйыл 6 сааһыгар Саха гимназиятыгар туттарсан киирдэ. Ырыаҕа сыстыах курдук.
—Алексей, ырыаны эн төһө түргэнник айаҕыный?
— Ырыаны суруйуу диэн, сорохтор саныылларын курдук, оннук айылаах ыарахан үлэ буолбатах. Ырыа — дууһа иэйиитэ. Хаһан баҕарар киирэн кэлэр. Сарсын дуу, бүгүн дуу олорон эрэ ырыаны айыам диэн былааннаабаккын. Ырыа үс мүнүүтэ, биэс мүнүүтэ иһигэр айыллыан сөп. Клавишаны баттыы олордоххо, араас матыып көтөн түһэр. Ону тутан ылар улахан дьол. Саҥаны арыйыыга тэҥнээх. Ырыа иэйиитэ, хоһооно, доҕуһуола уонна толорооччута суох сатаммат.
— Билиҥҥи ырыалар урукку ырыалар курдук дьон-норуот сүрэҕэр тоҕо иҥэн хаалбаттарый, уостан-уоска бэриллэн испэттэрий?
—\tЫрыа бэйэтэ дьылҕалаах буолар. Табыллыбыт ырыа айар киһи дьоҕурун, талаан саамай чыпчаалын көрдөрөр. Киһи ырыаны айарыгар дьылҕата хайдах буолуон билбэт, үйэлэргэ ылланыа дии санаабат. Урут ырыа аҕыйах, айааччы эмиэ оннук этэ. Сылга сүүрбэччэ ырыа айылыннаҕына баһыыба буолара. Ону тарҕатар араадьыйа, тэлэбиисэр суох. Ким эрэ ханна эрэ истибит ырыата уостан-уоска бэриллэн иһэр. Баҕар, ол иһин буолуо. Оттон билигин ырыаһыт элбэх, дьиҥнээх талааннаах ырыаһыт, орто эрэ ырыаһыт уонна ырыаһыт буолбатах ырыаһыт. Сахалыы тыллаах үс араадьыйа үлэлиир. Ханнык баҕарар киһи ырыа айан, уһултаран баран, араадьыйаҕа илдьэн туттардаҕына үөрүүнэн ылаллар.
— Маҥнай матыып айыллар дуу, хоһоон дуу?
— Поэтическай айымньыны дэҥ киһи айар. Ырыа, бастатан туран, хоһооҥҥо олоҕуруон наада. Оччоҕуна эрэ ис хоһоон баар буолар. Түбэһиэх матыып, киһиэхэ, биллэн турар, киирэн кэлэр. Оттон хоһоон тылларыгар сөп түбэһэр матыып ис хоһоону өйдүүртэн тахсар. Ырыаны айааччы хоһооҥҥо олоҕуруохтаах. Көннөрү матыыбы айан баран, күннээҕи туттар тылларынан ырыаны айар дьон бааллар. Ити толору ырыа буолбатах. Саха тыла олус баай. Аҥаардас биир ньэлбэйбит, ньолбойбут, ньалбайбыт, ньылбыйбыт диэн ойуупуур тыллар тус-туһунан хартыынаны көрдөрер суолталаахтар. Маны тыл туттугун билэр эрэ киһи хараҕар оҥорон көрөр ээ.
— Чахчы хаачыстыбалаах, өр үйэлээх ырыа айылларын туһугар тугу оҥоруохха сөбүй?
—Араадьыйа үлэһиттэрэ тылга-өскө болҕомтолоох, ирдэбиллээх буолуохтарын баҕарабын. Түбэһиэх ырыаны буолбакка, үчүгэйин, тыла олохтооҕун талан тыаһатар, дьону-сэргэни сөпкө ыллыырга үөрэтэр үчүгэй буолуо этэ. Холобур, «Наада миэхэ эйиигиттэн ыраас тапталыҥ
Нарын тылларыҥ, ырыаларыҥ..." - диэн олох сыыһа этии. Кыра оҕолор истэ улааталлар эбээт. Итинник саҥарар сөп эбит дии саныы улааталлара туох үчүгэйдээх буолуой?! Сахалыы истиил, сахалыы этии ханна баарый? Холоон да ырыаны күнү быһа хатайдаан дьоҥҥо соҥнуур, туох аанньа буолуой. Култуура үлэһиттэрэ буоларбыт быһыытынан тылбыт култууратын харыстыахтаахпыт. Норуоту үчүгэй эйгэҕэ иитиэхтээхпит.
— Оттон сорох ырыа тылыгар охсуутун сыыһа туруоран ыллыыллар дии: «Доо-ҕоччуу-гуом маннык кээ-рэ саа-ман саа-йын кэлбии-тин үөрэ көөр-сүөҥ ээ-тэ дуо?"
— Охсууну уларытыахха сөп. Өскөтүн охсуу тыл ис хоһоонун уларыппат буоллаҕына. Саха тыла баай буолан, сас-саас, сүр-сүүр уо.д.а. тыллары сэрэхтээхтик көрөн туттуохха сөп.
— 2004 сылтан СӨ ырыанньык ааптардарын Сойууһун бэрэссэдээтэлэ буолаҕын, ордук ханнык хайысхаҕа кичэйэн үлэлиигин?
— Саха сиригэр устуудьуйаны киэҥник үлэлэтэр кыах суох. Барыһы аҕалбат. Нэһиилэ диискэ сыанатын эрэ сабар. Холобур, биир саамай таһаарыылаахтык үлэлиир ырыаһыт диискэтэ сылга муҥутаан 1500-2000 устуука атыыланар. Ол гынан баран сахалыы ырыаны тарҕатыы дууһаҕа үөрүүнү аҕалар. Биһиги «ДЭУ Лена" тэрилтэ өйөөһүнүнэн сахалыы караокены, уостан түспэт ырыапары үйэтиппиппит хас да сыл буолла, элбэх альбому таһаардыбыт.
— Омук ырыатын өйдөөбөт да буолларбыт, тоҕо матыыбын эрэ иһин сөбүлээн истэбитий?
—\tОмук ырыаһыттара ырыа улахан ырыынагар тахсар кыахтаахтар, ону харчы эрэ буолбакка, бэлиитикэ быһаарар. Саха эдэр ырыаһыттарыттан, холобур, Лэгэнтэй, Далаана омуктартан итэҕэһэ суох ырыалары айаллар, ыллыыллар дии саныыбын. Уопсайынан, Арассыыйаҕа кэлин киһилии ырыа аҕыйахтык тахсар. Дьоҥҥо дэбигис киирэр тыллаах-өстөөх, чычаас өйдөбүллээх ырыаларынан толорубут. Ардыгар ырыаны биирдэ истэн баран, «соччото суох эбит» дии саныыгын. Ол ырыаҕын тыаһат да тыаһат, иһитиннэр да иһитиннэр, соҥноо да соҥноо буоллахтарына, кэлин үөрэнэн хаалаҕын, «ээ, син үчүгэй эбит ээ» дии саныыгын.
— Сахаттан билигин баар дьонтон саамай ытыгылаан кимнээҕи ааттыаҥ этэй?
— Бастакы бэрэсидьиэммит Михаил Ефимович Николаевы. Кини үлэлиир кэмигэр саҕалаабыт бырайыактара бүгүн үтүөнү эрэ аҕалаллар, саха норуотун күүскэ сайыннарарга туһуламмыттар эбит. Ытыктыыбын Ухханы, Багдарыын Сүлбэни, Сергей, Марфа Расторгуевтары, Тумус Мэхээлэни. Бу дьон норуоппут туһа диэн олорор, саханы саха дэтэр дьон буоллахтара.
Биһиги Алексей Васильевичтыын үгүһү кэпсэттибит, норуоппут инники дьылҕатын, дьон-сэргэ майгыта уларыйан эрэрин, ыччат кыһалҕатын уо.д.а. туһунан... Оттон хаһыат сирэйэ, өрүү буоларын курдук, тиийбэтэ. Сэтинньигэ эргиллэн кэлэн кэргэннии Екатерина Алексей Егоровтар айар үлэлэрин уонна инники былааннарын туһунан өссө сиһилии билсиэхпит.
«Кыым», 2008 с., от ыйын 31 күнэ, 31 №
"Саҥа ырыа": куоластааһын бу тиийэн кэллэ
2011-11-01 17:11:37 | Көрдүлэр: 2668
2009-10-20 12:50:03 | Көрдүлэр: 21989
2010-07-13 09:34:07 | Көрдүлэр: 4032
|
madlad
|
{}
|
Бу тоҕус этээстээх монолит-каркаас тутуу дьэндэтиллибитэ быйыл алта сылын туолар. 71 кыбартыыралаах дьиэни, бастакы бэдэрээччит кыамматаҕыттан сылтаан, итинник быһыы-майгы үөскээбит. Балачча кэм, тутуу кураанахсыйан, иһийэн турда... Былырыын, атын бэдэрээччит кэлэн, үлэ-хамнас “сүнньүн” булуохча буолбута. Дьиэни төрдүс кыбаарталга киллэрэбит диэн былаастар биллэрбиттэрэ баара.
Бэҕэһээ, бу дьиэҕэ, икки үлэһит оскуонньалары (дьиэ эркинин тулалыыр далаһа мастар. Нууччалыыта - “леса”) бэрийэ сылдьаллара. Ол аата халлаан сылыйда да үлэ тэтимирииһик.
Маҥнай утаа, бу тутуу, “Учууталлар дьиэлэринэн” биллэр эбит буоллаҕына, аны билигин, «Бүддьүөт үлэһиттэрин дьиэтэ» диэн ааттанар. Былырыыҥҥаттан, саҥа бэдэрээччит тутууну муус устар ыйыттан ылата сөргүтэн, хамсааһын тахсан испитэ. Дьиэ истиэнэлэрин боолдьоҕунан уонна уу өппөт матырыйаалларынан бүрүйүү үлэлэрэ сайын чээрэтигэр, күһүн ыытыллыбыттара.
Дьиэ иэнэ – 397,17 миэтэрэ. 71 кыбартыыра хомуур иэнэ – 2,506,96 м. Олус улахана суох дьиэ дьиҥэр. Тоҕус этээстээх дьиэ тас бүрүөһүнэ биир эрэ өттө уолдьаспыт. Илин диэки эркин онон-манан эрэ билииккэ бүрүөһүннээх. Оскуонньанан тилэри сыһыарыллан баран нэлэйэн турар.
Дьэ, хаһан ситэрэн-хоторон бүтэрэллэр?
|
madlad
|
{}
|
Автоматический аппарат сварки горячего воздуха COMET (159935500) купить в Москве за 679000 руб
20 мм. медь ПЭНД, ПЭВД 0,5 - 1,0
20 мм. сталь ПВХ 0,5 - 1,0
50 мм. медь ПЭНД, ПЭ-Х, ПП / ПЭВД 0,5 - 1,05 / 1,0 - 2,0
50 мм. сталь ПВХ 1,0 - 2,0
70 мм. медь ПЭНД, ПЭ-Х, ПП / ПЭВД 1,5 - 2,0 / 2,0 - 3,0
|
madlad
|
{}
|
Манна саҥаттан саҥа айыллар… — Кэскил
Главная Разное\tМанна саҥаттан саҥа айыллар…
Манна саҥаттан саҥа айыллар…
Былыр да, билигин да саҥаны айар, тобулар, олоххо киллэрэр туруу, мындыр дьон баара, баар. Оттон оннук «рационализатор» дьону түмэр, кинилэр толкуйдарын олоххо киллэрэр аныгы тэрилтэ—Технопаарка!
Аныгы олох түргэн тэтимнээхтик, балысханнык сайдар. Биэс сыл анараа өттүгэр Сахабыт сиригэр «Якутия» Технопаарка курдук инновационнай кластер сайдыа диэн ким да тымтыктанан көрбөтөҕө. Ону баара, Технопаарка хаһан төрүттэниэҕиттэн сүүһүнэн мөлүйүөн сууммалаах табаары оҥорон таһаарар 91 хампаанньаны кынатын аннынан илдьэ сырытта, сорохторун көччөх гына көтүттэ.
2012-2016 сс. 1 млрд. 144 мөлүйүөн суумалаах табаары уонна өҥөнү оҥорон таһаарда. 260 мөлүйүөн нолуогу төлөөтө, 450 үлэ миэстэтин таһаарда. Ол курдук, манна Led-лаампалары, уһуннук барар хочуоллары, дьиэҕэ-уокка аналлаах сууйар-сотор булкааһыктары, таҥас сууйар бороһуогу, мыылалары, сиэп төлөпүөннэригэр, гаджеттарга сөптөөх оонньуулары, сыһыарыылары, кырааскалыыр матырыйааллары, о.д.а. оҥорон таһаараллар.
Технопаарка—муҥутуур билии, үөрэх, наука уонна оҥорон, айан таһаарыы килбэйэр киинэ. Саамай сүрүнэ, манна киһи ис кыаҕа, айар-тутар дьоҕура муҥутуурдук арыллар.
Технопааркаҕа сылдьан, хайа да бэйэлээх тимир илииһи кумааҕы курдук быһан кэбиһэр станогу сөҕө көрбүппүт, итини баһылаабыт Иннокентий Ураны көрсүбүппүт. Иннокентий значок, сувенир халыыбын элбэҕи бэлэмниир. Кини туһунан сиһилии хаһыакка сырдатыахпыт.
Атын резиденнэр, холобур, «Эгопласт» ХЭТ тымныыны тулуйумтуо, бөҕө-таҕа, пластик турбалары оҥорон таһаарар. Инньэ гынан, даачаҕа, дьиэҕэ-уокка диэн, улуус дьаһалталара эмиэ элбэх пластик турбаны үлэһэн, атыылаһан бараллар эбит. Күҥҥэ 1 км уһуннаах турбалар оҥоһуллаллар.
Оттон «Теплый край» диэн тэрилтэ резиденнэрэ түннүктэри, стеклопакеттары оҥороллор. Сменаҕа 200 пакеты оҥороллор.
Үөрэнээччилэргэ эмиэ аһаҕас
«Якутия» Технопаарка аана үөрэнээччилэргэ эмиэ аһаҕас. Ардыгар оскуола оҕолоро бэрт интэриэһинэй бырайыактары толкуйдаан, Технопаарка резиденнэрин соһуталлара, үөрдэллэрэ диэн эмиэ баар. Холобур, бу сайын Маҥан орто оскуолатын VII кылааһын үөрэнээччитэ Саша Григорьева үс бырайыагы бэлэмнээн, Технопаарка көҕүлээбит куонкуруһугар кыттан бэлиэтэннэ.
—Маннык үчүгэй куонкурус туһунан «Якутск вечерний» хаһыакка аахпытым. «Дом для пульта», «Потеряшка», «Рампли» диэн бырайыактары бэлэмнээтим. Бары даҕаны дьыбааҥҥа олорон, тэлэбиисэртэн арахпатах түгэннэрдээхпит буолуо дии? Оннук түгэҥҥэ пульту көрдүүрү ардыгар киһи сүрэҕэлдьиир ээ. Сорохтор ол «өйдөөх» тэрили букатын да сүтэрэр үгэстээхтэр. Дьэ, ону сүппэтин, биитэр түргэнник көһүннүн диэн, дьыбаан кэтэҕэр эбэтэр атын да сиргэ сыстаҥнас лиэнтэ көмөтүнэн иилэн кэбиһэр хаа наада.
Иккис айбыт тээбириним—ону-маны сүтэрдэххэ, дыыгынаан кэбиһэн, сүтүккүн бэрт түргэнник булларар «жучок». Мин, холобур, ачыкыбын ханна уурбуппун умнан кэбиһээччибин. Оннук сүтэрэр, умнар түгэҥҥэ, арай, «Потеряшка»-ны көмөлөһүннэриэххэ син дии? «Потеряшка»-ҕа күлүүс тылы иҥэрэн кэбиһэҕин. Итиэннэ күлүүскэ, ачыкыга, иитэр тэрилгэ иилэҕин. Ол күлүүс тылын көмөтүнэн сүтүккүн дөбөҥнүк булаҕын. Оттон «Рампли» диэн спиннер курдук киһини аралдьытар, уоскутар оонньууру толкуйдаатым.
Сашаҕа, атын да ситиһиилээхтик кыттыбыт оҕолорго Технопаарка дириэктэрэ Анатолий Аскалонович Семенов «Азбука» маҕаһыынтан сертификат туттарда. Бу куонкуруска биһиги хаһыаппыт геройа, «Сириус» кииҥҥэ тиийэн ситиһиилээхтик дьарыктаммыт, Өлүөхүмэ улууһун Кыыллаах орто оскуолатын үөрэнээччитэ Аркадий Яковлев «Электронный сонар-браслет для незрячих людей» үлэтэ эмиэ бэлиэтэннэ.
Үөрэх дьыла саҕаланна. Ол эрээри, манна сылы супту үлэ тигинэччи барар, саҥаттан саҥа айылла, оҥоһулла турар сырдык кыһата. Ол барыта үрдүк билииттэн, сатабылтан саҕыллар.
Куонкуруска кыттыҥ, саҥаны тобулуҥ
Биһиги ааҕааччыларбытыгар «Ай, тобул» диэн ааттаах саҥа куонкуруһу биллэрэбит. Өскөтүн эһиги уратыны, дьиктини айаргытын-тутаргытын сөбүлүүр буоллаххытына, бырайыаккытын [email protected] почтаҕа сиһилии суруйан, ойуулаан, биитэр, хаартыскаҕа түһэрэн ыытыҥ. Бырайыаккытын кытары «Кэскил», «Юность Севера» хаһыаттарга суруйтарбыт квитанцияҕытын уган ыытаҕыт. Кыайыылаахтарга бирииһи «Якутия» Технопаарка аныыр. Баҕар, эһиги инникитин Технопаарка резиденнэрэ буолуоххут, оҕолоор, кытаатыҥ!
|
madlad
|
{}
|
Балаҕан ыйын 4 күнүгэр «Ситим» медиа-бөлөх дьиэтигэр халаан уутуттан эмсэҕэлээбит улуустарга көмө туттарыытын иккис чааһа буолан ааста. Быйылгы халааҥҥа Уус Майда, Амма, Чурапчы, Таатта, Мэҥэ Хаҥалас, Хаҥалас уонна Орто Халыма улуустара эмсэҕэлээтилэр.
Ол курдук биирдиилээн тэрилтэлэр, өрөспүүбүлүкэ олохтоохторо аһыныгас сүрэхтэринэн норуот хаһыата “Кыым” тэрийбит көмө аахсыйатыгар көхтөөхтүк кытыннылар. Ууга барбыт улуус, нэһилиэк бэрэстэбиитэллэригэр «Кыым» хаһыат эрэдээктэрэ Иван Гаврильев, «Ситим» медиа-бөлөх генеральнай дириэктэрин солбуйааччыта Владимир Степанов, «Аврора» медицинскэй килииникэ дириэктэрэ Светлана Яковлева аахсыйа чэрчитинэн хомуллубут көмөнү туттартаатылар. «Ситим» медиа-бөлөх генеральнай дириэктэрэ Мария Христофорова халаан уутугар эмсэҕэлээччилэригэр баҕа санаатынан тэрээһин түмүктэннэ.
Амма улууһун Абаҕа нэһилиэгин элбэх оҕолоох ыалыгар ырыаһыт Светлана Колесова - Сатабыл көмө оҥордо.
Уус Алдан Чэриктэйигэр уугу барбыттарга СӨ Үтүөлээх артыыһа Анастасия Готовцева анаабыт көмөтө нэһилиэк бэрэстэбиитэлигэр туттарылынна.
Амма нэһилиэгин олохтооҕор Дьокуускай куорат биэнсийэлээҕиттэн Мария Гороховаттан көмө көрүлүннэ.
Орто Халыма улууһун бэрэстэбиитэллэригэр СӨ Үтүөлээх артыыстара Сахаайа уонна Александр Бурнашевтар, Дьокуускай куорат олохтооҕо Дмитрий Сергеев көмөлөрө туттарылынна.
Ырыаһыт Светлана Бугаева, пенсионер Роберт Донской, Дьокуускай куорат олохтооҕо Анна Гоголева, пенсионер Валерий Попов, үҥкүү тыйаатырын артыыһа Дмитрий Артемьев оҥорбут көмөлөрүн Уус Майа улууһун бэрэстэбиитэллэригэр Владимир Степанов туттарда.
Климентий Корякин диэн биэнсийэлээх көмөтүн Амма Промкомбинатын бэрэстэбиилэригэр туттардылар.
Таатта улууһун Чымнаайытыгар «Аврора» медицина килииникэтин көмөтө нэһилиэк баһылыгар туттарылынна.
Санатан эттэххэ, «Норуот күүһэ – көмүөл күүһэ» аахсыйа өссө саҥа дьылга диэри салҕанар, халаан уутуттан эмсэҕэлээбит дьоҥҥо саҥа, ыраас малы-салы, аһы-үөлү, таҥаһы-сабы хомуйууга эрэдээксийэҕэ аҕалан туттарыаххытын сөп.
|
madlad
|
{}
|
Новгород уобалаһыгар Улуу Кыайыыга уонна Ильмень күөлгэ хорсун быһыыларын көрдөрбүт саха буойуттарын сырдык кэриэстэригэр анаан иккис төгүлүн ыытыллар чэпчэки атлетикаҕа сүүрүү саҕаланар. Түөрт күн иһигэр, ыам ыйын 4 – 7 диэри, спортсменнар уопсайа 260 км сүүрүөхтээхтэр, диэн иһитиннэрэр Vnru.ru саайт.
Ильмень күөлү туорааһыҥҥа уонна онтон да атын Старорусскай оройуон сирдэрин ниэмэс фашист халабырдьыттарыттан босхолуур байыаннай эппэрээссийэлэргэ ( 1943 сыл олунньу ыйыттан – кулун тутарга диэри), 400 – тэн тахса саха саллаата сырдык тыынын толук уурбута.
Сүүрүү кыттыылаахтарын ортотугар: Ильмень кыргыһыытын кыттыылаахтарын сыдьааттара, уонна Арассыыйаҕа марафонунан сүүрүүгэ биэс төгүллээх чемпион Сардаана Трофимова. Сүүрүү инники күөнүгэр сылдьыаҕа - Саха сирин физическай култууратын уонна успуордун үтүөлээх үлэһитэ Дмитрий Горохов. Сүүрүү сүрүн тэрийээччитэ уонна көҕүлээччитэ кини бэйэтэ буолар.
Быйыл итиэннэ патриотическай сүүрүүгэ Новгород спортсменнара кытталлар. Улуу Новгород куоракка тиийиилэригэр, саха сирин сүүрээччилэригэр олохтоох «NovgorodRun» успуорт кулуубун спортсменнара кыттыһыахтара. Ону таһынан өссө 40 Старорусскай оройуон үөрэнээччилэрэ ыам ыйын 7 күнүгэр бүтэһик финиш кэрдиис сүүрүүгэ кыттыыны ылыахтара.
Ильмень күөлгэ охтубут саха саллааттара
Чурапчы оҕолоро Ильмень күөлгэ охтубут саха саллааттарын кэриэстээтилэр
|
madlad
|
{}
|
36 м.кв. 2 этаж 7
30 м.кв. 4 этаж 14
30 м.кв. 5 этаж 40
32 м.кв. 2 этаж 34
30 м.кв. 2 этаж 41
32 м.кв. 1 этаж 35
47 м.кв. 9 этаж 66
30 м.кв. 1 этаж 51
52 м.кв. 4 этаж 64
30 м.кв. 1 этаж 55
30 м.кв. 4 этаж 76
33 м.кв. 3 этаж 71
31 м.кв. 1 этаж 74
31 м.кв. 4 этаж 82
31 м.кв. 4 этаж 69
32 м.кв. 1 этаж 78
33 м.кв. 3 этаж 84
|
madlad
|
{}
|
Таҥара үөрэҕэ — Бикипиэдьийэ
Таҥара үөрэҕэ диэн сайдан, уларыйан иһэр өй-санаа үөрэҕэ ааттанар.
Итэҕэйии – итэҕэли, таҥараны үөскэтэр. Киһи куруук биир санааны санаатаҕына, ол санаата үгэскэ кубулуйар. Үгэскэ кубулуйбут санаалар киһини бэйэтин салайар кыахтаналлар. Бу санаата үчүгэйгэ ыҥырар баҕа санаа буоллаҕына, кэлин бэйэтэ бу санаатын итэҕэл, таҥара оҥостуон, ситиһэргэ дьулуһуон, толоруон сөп.
Оҕо кыра эрдэҕиттэн өйүн-санаатын сайыннарарга, иитэргэ таҥара үөрэҕэ туһалыыр. Оҕо үчүгэй киһини үтүктэн үчүгэй киһи буола сатыыр баҕа санааланнаҕына, ол баҕа санаатын үгэс оҥостон ситиһиэн, толоруон, үчүгэй киһи буола улаатыан сөп.
Итэҕэл, таҥара туһата итиннэ саһан сылдьар. Оҕоҕо үчүгэйгэ баҕарар, ыҥырар баҕа санааны үөскэтии таҥара үөрэҕин сүрүн сыала буолар. Оҕо үчүгэй киһи буолар баҕа санаатын үгэс оҥостуннаҕына үчүгэй киһи буола улаатар кыахтанар.
Саха дьонун олохторун, таҥараларын үөрэҕин этиилэрэ өс хоһоонноругар кубулуйбуттарын билигин үөрэтэн туһана сылдьабыт. Киһи санаата өйгө-санааҕа дьайыытын туһунан өс хоһоонноро биһиэхэ элбэхтэр:
- Саҥарыаҥ иннинэ санаан көр.
- Киһи санаалаах, туу сүрэхтээх.
- Өйдөөх үтүөнү саныыр, акаары алдьархайы саныыр.
- Киһи санаата оҕус да, ынах да буолбатах.
- Ыйааһына чэпчээбит, санаата түспүт киһи.
- Санаалаах татыма, өйдөөх мөлтөҕө.
- Санаа холбостоҕуна, сүбэ түмүлүннэҕинэ, кыайтарбатах кыайыллааччы.
- Киһи тугу барытын кыайар, санаатын ууруо эрэ кэрэх.
- Туттуоҥ иннинэ толкуйдаа, кэрдиэҥ иннинэ кээмэйдээ.
- Тэбиэн саҕа хара санаатааҕар, түөн саҥа үрүҥ санаа ордук. (1,52).
- Киһи эриэнэ иһигэр, ынах эриэнэ таһыгар.
Саныыр санаабыт “ай” диэн тылбытынан этиллэн баспыт иһигэр саныыр буоламмыт үчүгэйэ эбэтэр куһаҕана соччо араарыллан биллибэт буоллаҕына, ол санаабытын илэтигэр оҥорон таһаардахпытына, быһыыга кубулуттахпытына “ай” диэн тылбытыгар “ыы” диэн ытааһын сыһыарыыта эбиллэн куһаҕана элбэх буолан тахсара быһаарыллар. Саныыр санаабытын илэтигэр оҥорон таһаардахпытына эрэ үчүгэйэ эбэтэр куһаҕана быһаарыллар кыахтанар.
Айыы диэн тыл киһи оҥорор бары быһыыларын быһаарарынан икки өрүттээх; үчүгэй уонна куһаҕан өйдөбүлү холбуу иҥэринэн сылдьар тыл. Киһи үчүгэйи, туһалааҕы айарын тэҥэ, куһаҕаны, буортулааҕы эмиэ айан таһаарыан сөбүн бу тыл биллэрэр. Өй-санаа ити уратытын сахалар былыр-былыргыттан, саха тыла саҥа үөскүөҕүттэн ыла билэннэр, айыы диэн икки өрүттээх өйдөбүллээх тылы айаннар билигин да туһаныллар.
Киһи үчүгэй, туһалаах айыыны биири эмэни оҥорон олоххо киллэрэринэн, атын оҥорор бары айыылара туһата суохха кубулуйаннар, куһаҕан быһыылары элбэтэллэр. Айыы диэн тыл былыр-былыргыттан, хайа айыллыаҕыттан ыла куһаҕан өйдөбүлэ олус элбэх тыл буолар. Бу тыл сахаларга хаһан даҕаны аҥардастыы үчүгэй өйдөбүллээх тылга кыайан кубулуйуо суоҕа. Бу тыл бүтүүтэ «ыы» диэн ытааһын дорҕоонунан бүтэрэ хаһан даҕаны уларыйбат уонна бу тыл элбэхтэ, улаханнык этилиннэҕинэ куһаҕаҥҥа тириэрдиэн сөбүн арыйан көрдөрө сылдьар.
Сэбиэскэй былаас саҕанааҕы курдук «аньыы» диэн сахаларга урут суох тылы туттар, айыы диэн тылбыт бэйэтэ икки өрүттээҕин, куһаҕан өттө элбэҕин арааран билбэт дьон итэҕэл, өй-санаа үөрэҕэр кыра да сыһыаннара суохтар. Бу дьон сымыйа этиилэрин истимиэххэ, оҕолор өйдөрүн-санааларын буккуйумуохха. Биир киһи оҥорор быһыылара икки өрүттээх; үчүгэйдээх уонна куһаҕаннаах буолан тахсалларын арааран билбэт дьон, төһө да хас да үрдүк үөрэхтэммиттэрин, учуонай диэн ааттаммыттарын иһин өй-санаа үөрэҕин, тутулуктарын букатын билбэттэрин көрдөрөллөр.
Киһи өйө-санаата икки аҥы тутулуктааҕын; үчүгэйдээҕин уонна куһаҕаннааҕын, сайдыылаах дьон арааран билбиттэрэ икки тыһыынча сыллартан ордон эрэрин, бу кэмҥэ үчүгэй киһи “Христос” таҥара үөскээбитин биһиги итэҕэли үөрэтэр ааттаах тылбыт үөрэхтээхтэрэ, учуонайдара билбэттэрэ уонна ол билбэттэринэн атын дьону, ыаллар баар-суох оҕолорун өйдөрүн-санааларын буорту оҥороллоро, буккуйаллара аһара хомолтолоох.
Төрөппүттэр өй-санаа бу уратыларын билэн биир эмэ оҕону өйүн-санаатын буккуйбакка сахалыы таҥара үөрэҕин тутуһан киһи буолууга, киһилии быһыыланыыга, көрсүө, сэмэй буолууга, барыны-бары харыстыыр өйгө-санааҕа иитэллэрэ, үөрэтэллэрэ буоллар туруктаах өйдөөх-санаалаах кэлэр көлүөнэлэниэ этилэр.
Таҥара үөрэҕэ диэн өй-санаа үөрэҕэ, тыл үөрэҕэ буолбатах. Үчүгэй санааны оҕоҕо, дьоҥҥо иҥэрэн биэрэн үчүгэй санаалаахтары элбэтэн, дьон үчүгэй быһыылары оҥороллорун үксэтии таҥара үөрэҕэр киирсэр. Таҥара үөрэҕэ – хас биирдии киһи барыта билиэхтээх, олоҕор тутуһуохтаах үөрэҕэ буолар. Өй-санаа киһиэхэ иҥэн иһэр уратыларын арааран билэн, ханнык кэмҥэ хайдах дьайарын быһааран үөрэтии олоххо туһата улахан.
Сахаларга өй-санаа, таҥара үөрэҕэ олус былыргы кэмнэртэн ыла сайдыбытын уонна билигин да туттулларын туһунан элбэх өс хоһоонноро кэпсииллэр:
- Үҥэр таҥаралаах, үҥсэр сууттаах киһи.
- Үрдүк таҥараҕа айыы, бар-дьоҥҥо саат.
- Үгүс киһи хараҕа – таҥара хараҕа, үгүс киһи санаата – таҥара санаата.
- Уол оҕо дьоллоох, таҥара баайдаах.
- Таҥара гынан үҥэр.
- Эрэйдээҕи таҥара аһынар.
- Таҥара тулаайаҕы аһынар.
- Киһи таҥара илиитин иһигэр сылдьар.
- Таҥара уон оччону биэриэ.
- Таҥара сэрэҕи таптыыр.
- Аҥара күрдьэх маһа, аҥара таҥара маһа. (1,52). Бу өс хоһооно сахалар "Туох барыта икки өрүттээх" диэн өй-санаа тутулугун былыргыттан билэллэрин биллэрэр.
Өй-санаа, таҥара үөрэҕин этиилэрэ, дьону сэрэтиилэрэ сахаларга былыр-былыргыттан туттуллаллар, өс хоһоонноругар кубулуйан сылдьаллар. Аныгы, айылҕаны харыстыыр санаа күүһүрбүт кэмигэр “Харыстас” таҥара үөрэҕэ сайдан тарҕаннаҕына, омук биир санааланыыта хайаан да үөскүөҕэ.
Омук дьонун үгүстэрэ ханнык эрэ дьыаланы ситиһэ сатыырга биир санааланнахтарына түмсүүлээх буолуулара үөскүүр. Биһиги сахалар айылҕаны харыстааһыҥҥа биир санааланыыны түргэнник ситиһэр кыахпыт аһара улахан. “Харыстас” таҥара үөрэҕин ылынан, сайыннаран, айылҕабытын харыстыырга бары бииргэ турунуохпут этэ. (2,61).
1. Саха таабырыннара, өс хоһоонноро, чабырҕахтара. – Дьокуускай: Бичик, 2006. – 112 с.
2. Каженкин И.И. "Харыстас" таҥара үөрэҕэ. - Дьокуускай: ГБУ РС(Я) "Бизнес-инкубатор", 2015. - 128 с.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Таҥара_үөрэҕэ&oldid=349720»
Бу сирэйи бүтэһигин 23:55 4 Ахсынньы 2019 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.